Ben Richardson BBC ekonomi muhabiri

Bazı gözlemcilere göre fazlasıyla petrola dayanan bu ekonomi etkinlik ve karlılıktan uzak, kimilerine göre ise Ortadoğu'nun örnek ekonomisi olmaya aday.

Gerçek muhtemelen bu iki ucun ortalarında bir yerde.

İran'da devletin ekonomi üzerinde önemli ağırlığı var.

İran'ın gücünün kaynağı petrol ve doğalgaz başta olmak üzere doğal kaynakları.

Dünya ham petrol rezervlerinin yüzde onu İran'da; bu ülke Rusya'dan sonra da doğalgazda ikinci.

Çok boyutlu bir ekonomi

OPEC'in ikinci en büyük üreticisi olan İran şu anda rekor düzeydeki petrol fiyatlarının keyfini sürüyor.

İran petrol ve doğalgazının başlıca müşterileri arasında Çin ve Hindistan'ın yanısıra, Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Avrupa var.

Petrolden elde edilen ekstra gelir devlet harcamalarında artışın altyapısını oluşturuyor ve İran ekonomisinde büyümenin motoru oluyor.

IMF bu ve önümüzdeki yıl İran ekonomisinin ortalama yüzde 6 büyüyeceğini tahmin ediyor.

Ancak İran ekonomisi petrol sektöründen ibaret değil ve komşu Afganistan ile Irak'ı yerle bir eden çatışmalardan uzak kalan bu ülke müreffeh bir geleceğe uzanabilir.

Yeni alanlara açılımının yolunu arayan devlet petrokimya alanında yatırımlar yaptı; bu sayede İran petrol türevlerini daha karlı biçimde üretebilecek.

Devlet elindeki büyük tekstil ve otomobil fabrikaları da aralarında olmak üzere sanayi İran milli gelirinin yüzde 41'ini sağlıyor.

İran işsizliği düşürmeyi bir türlü başaramıyor.

Milli gelirin yüzde 49'u hizmet sektöründen, yüzde 10'u da tarımdan geliyor.

Yıllık ihracat ise 39 milyar Amerikan doları civarında.

Karanlık noktalar

Uzmanlara göre, tüm olumlu noktalara karşın İran petrol gelirinin üzerini örtebileceği ancak çözemeyeceği sorunlara sahip.

Ekonomisini çeşitlendirme peşindeki İran'ın geleceği petrol fiyatlarına yakından bağlı.

İşsizliği resmi oran olan yüzde 11'in altına çekmek bile zor görünüyor. 70 milyonluk nüfusun yarısının 25 yaş altı olması bu sorunu pekiştiren bir durum.

Diğer taraftan Amerikan ambargosu nedeniyle dış ticaret olanakları sınırlı.

Bir çok yorumcu siyasi arenada da reform eksikliğine dikkat çekiyor.

İngiltere'de bulunan Durham Üniversitesi'nden bölge uzmanı Profesör Rodney Wilson siyasi çekişme nedeniyle ekonominin ihmal edildiğini belirtiyor. Profesör Wilson'a göre İran'da iktidara hakim olan muhafazakar kesim ekonomik gelişmeye değil batılılaşmaya karşı.