Pretoria, adını, ırk ayrımına dayalı sistemi yaratan Hollanda kökenli beyaz Afrikalı bir halk kahramanından almıştı. Şimdi şehrin adının Tshwane olması yönündeki planlar kabul gördü. Coğrafi İsimler Konseyi, Tswane ismini onayladı.

Tshwane, beyazların sömürge yönetiminden önce iktidarda olan siyah bir kabile liderinin adı. Tswana dilinde "Hepimiz aynıyız" demek.

Güney Afrika'da ırk ayrımına dayalı eski yönetimin son lideri Frederick W. de Clerk, Pretoria'nın Hollandalı köylülerle birlikte İngiliz sömürge idaresine karşı verdiği mücadeleye gönderme yaparak başkentin bu ismi gururla taşıdığını söylemişti.

Ama kentin adının değiştirilmesi tartışmalarının odağında Güney Afrika şehirlerinin "Daha bir Afrikalı" yapılması çabası var. İsim değişikliğinde ısrar edenlere göre, bu sömürge sonrası dönemde ortaya çıkan eğilimi de temsil ediyor.

Bu görüştekiler Zimbabve'nin başkenti Salisbury'nin adının Harare'ye dönüştürülmesini ve Portekizli tüccar Lourenco Marques'in adını taşıyan Mozambik başkentinin Maputo adıyla yeniden doğuşunu örnek gösteriyorlar.

Aslında bu eğilim, sömürge dönemi sonrası Afrika'yla sınırlı değil.

Bazen şehir isimleri telaffuz kaygılarıyla değiştiriliyor.

Amaç kentin adını yabancılar gibi değil, o dilin sahipleri gibi söylemek.

Örneğin adı değiştirilmeden önce Burma'nın başkenti Yangun'du. Oysa şehrin gerçek adı Rangun'du. Ama 1886'da şehri alan İngilizler Rangun'u Yangun diye okuyorlardı.

1949'da Çin'in Komünist lideri Mao, başkent Pekin'in adının Kuzey Çin lehçesine uygun olarak Beijing diye telaffuz edilmesini kararlaştırmıştı. Peking ise Güney Çin ve yabancıların tercihlerini yansıtıyordu.

1928-49 yılları arasındaki iç savaşta Kuamintang Partisi "düşmanın", yani komünistlerin elinde olan şehrin Beijing (Kuzey Başkenti) olarak değil, Beiping (Kuzey Barışı) olarak anılmasını kararlaştırmıştı.

Şehir adlarının değiştirilmesi Hindistan'da da, 1947'de İngilizlerden bağımsızlığın kazanılmasından sonra ulusal kimlikle bağlantılı bir konu olarak gündeme geldi.

Sömürge döneminin başkenti Calcutta (Kalküta) Kalkota'ya, Bombay Mumbai'ye Madras da Chennai'ye dönüştürüldü.

Bombay ve Madras isimlerini Portekizli eski sömürge idarecileri vermişti. Yeni dönemde ise Hint tanrıçalarının adları tercih edildi.

Ama bu kentlerin isimlerinin değiştirilmesi kolay olmadı. O dönemki kamuoyu yoklamaları kentlerin isimlerinin değiştirilmesi konusunda halkın ikiye bölündüğünü gösteriyordu. Karşı görüştekiler, "Bunca yıl sonra bağımsızlığımızı kanıtlamak için bu tür şeylere ihtiyacımız yok" dediler ve siyasetçileri popülizmle suçladılar.

Adları, şehirlerin zaferlerini, yenilgilerini de anlatıyor. Ya da düşüşleri veya yükselişlerini... Japonya'nın liman kenti Edo (Körfez Kapısı) 1868'de Tokyo (Doğu Başkenti) olarak değiştirildi.

Bu değişiklik, "Shogun" olarak bilinen Japon savaşçıların iktidarının sona ermesini, hakimiyetin yeniden imparatora geçmesini temsil ediyordu.

Şehirler bazen uygarlıkların değişimini de temsil ediyor. Örneğin Bizantium'un Romalılar döneminde Konsantinopol'e, Osmanlılar döneminde de İstanbul'a dönüşmesi gibi...

St. Petersburg'un tarihi de Rusya'nın geçmişindeki dönemeçleri yansıtıyor.

Büyük Petros tarafından 1703'te Neva nehrinin kıyılarında kurulan kente Aziz Peter'in adı verilmişti. Birinci Dünya Savaşı sırasında şehrin adı Petrograd'a çevrildi. Amaç şehrin Almanya'yı çağrıştırmamasıydı.

10 yıl sonra şehrin adı, Rus devriminin liderinin anısına Leningrad'a dönüştürüldü. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 1991'de yapılan referandumla ise şehrin adı Petersburg oldu.

Bazıları, 29 ay süren Alman işgalinde ölen 800 bin kişinin anısına saygı gösterilerek şehrin adının korunmasında ısrar etti.

Şehirlerin isimleri bazen de başka nedenlerle değiştiriliyor.

Örneğin Türkmenistan...

Ülkenin ana liman kentine, 1993'ten sonra Türkmenbaşı adı verildi. Türkmenbaşı, Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov'un lakabı. Ülkedeki pek çok havaalanına, kasabaya, çiftliğe, hatta 1998'de ülkeye düşen bir meteora bile Niyazov adı verildi.