Leonid Ragozin BBCRussian.com

Kırgızistan'da iç savaştan korkuluyor

Heyecanın nedeni, yaşananların, eski bir Soyvet Cumhuriyeti'nde başka bir 'kadife devrim'in başlangıcı olabilmesi.

Endişenin nedeni ise Orta Asya gibi fakir ve hassas bir bölgede, olayların Ukrayna ve Gürcistan'daki gibi şiddetten uzak ve demokratik şekilde gerçekleşmeme ihtimali.

Fakat sonucu ne olursa olsun, Afganistan'a yakın bir ülke olan Kırgızistan'da yaşananların önemli sonuçları olacak.

Çünkü Kırgızistan, etnik sorunlarla dolu bir geçmişi olan ve dünyada en çok uyuşturucu ticareti yapılan bir bölgede bulunuyor.

Orta Asya, Amerika Birleşik Devletleri'nin 2001'de Afganistan'ı işgaliyle, dünya gündeminin üst sırasına taşınmıştı.

İşgal sonrası El Kaide'ce desteklenen Taleban rejimi devrildi.

Ancak El Kaide hala Afganistan'ın kuzey sınırı ötesinde de etkili ve Orta Asya'daki rejimleri zayıflatabilir.

Gerçi Kırgızistan'ın Afganistan'la sınırı yok.

Ancak Afganistan'da yaşananlar, yakınlığı nedeniyle bu ülkeyi etkileyebiliyor.

BBC Orta Asya Bölümü'nden Dovlat Kudret, Kırgızistan'ın, Özbekistan ve Tacikistan'la paylaştığı Fergana Vadisi'nin, Orta Asya'nın en fakir bölgesi olduğunu söylüyor.

Dovlat Kudret ayrıca bu vadinin, Orta Asya'da en yoğun nüfus oranına sahip olduğunu ve bölgede köktendincilerin merkezi olduğunu vurguluyor.

Kırgızistan'da muhalefet, Akayev hükümetinin yolsuzluğa bulaştığını söylüyor.

Ancak ülkede yaşananlarda, etnik nedenler rol oynamış olabilir.

Dovlat Kudret, Fergana Vadisi'nin Kırgızistan'daki bölümünde yaşayanların çoğunun, Özbek olduğunu hatırlatıyor.

Kudret'er göre, bu durum yetkilileri, eski etnik çatışmaların canlanabileceği yolunda endişelendirse de, Kırgızistan'daki muhalif gösterilere Özbekler de katılıyor.

Afganistan Taleban kontrolündeyken, Usame Bin Ladin'e yakın kişilerden Özbek Cuma Namangani'nin yönetmindeki militanlar, Kırgızistan'da saldırılar düzenlemişti.

Kırgız yönetimi saldırılara karşılık verse de, Fergana Vadisi'nde hala Namangani'ye sempatiyle yaklaşan kişiler de var.

Bu nedenlerle, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Askar Akayev'in, Afganistan'daki Amerikan birliklerine yardım arzusuna şaşırmamak gerek.

Akayev, Amerikalılara ülkesinde bir askeri üs oluşturma izni vermiş, daha sonra Ruslar da ülkede bir üs kurmuştu.

Son sönemde, radikal Hizbi Tahrir partisinin hücrelerinin, göreceli olarak Özbekistan'dan demokratik bir ülke olan Kırgızistan'da daha aktifti.

Bunda Özbekistan lideri İslam Kerimov'un, partiye karşı sert tutumunun payı da vardı.

Göçebe gelenek

Kırgız muhalifler ülkelerinin, demokratik gelişme açısından, Rusya dahil diğer eski Soyvet Cumhuryetleri'nin çoğunun önüne geçmesini istiyor.

Akayev, diğer Orta Asya ülkelerinden farklı olduklarını söylüyordu

Oysa Askar Akayev'in Kırgızistan'ı, 'Orta Asya'daki devletlerin en demokratiği' olarak görülüyor.

Akayev de, komşu ülkelerin aksine, Kırgızistan'da muhalefetin görüşlerini bağımsız medyada dile getirebilmesinin nedeninin kendisi olduğunu düşünüyor.

Bağımsız birçok gözlemci, Kırgızların demokrasi konusunda ısrarlı olmalarını, kişisel özgürlüklerin göçebe kültürün merkezinde olmasına bağlıyor.

İslama yaklaşımın diğer Orta Asya ülkelerinden farklı olması nedeniyle, Kırgızlar, müslüman Özbekler ve Taciklere oranla Budist Moğollara daha yakın bulunuyor.

Askar Akayev'in, demokrasi ve Batıyla daha iyi ilişkiler kurma hedeflerine kuşkusuz muhalefet de katılıyor.

Ancak muhalifler Akayev'in demokratik yoldan saptığını, hükümetinin de yolsuzluklar yaptığını belirtiyor.

Muhalif liderlerin, şubat ayındaki parlamento seçimlerine katılmaları engellenmişti.

Askar Akayev'in çocuklarından ikisinin milletvekili seçilmesi ise tüm Orta Asya liderlerine benzer şekilde Akayev'in de bir haneden yaratmaya çalıştığı yönündeki spekülasyonları artırmıştı.

Akayev Washington'u, muahliflerin protesto gösterilerinin arkasında olmakla suçluyor.

Askar Akayev'in, Kırgızistan'daki Amerikan Büyükelçisi'ne de, 'hükümeti ve Orta Asya'daki diğer rejimler arasındaki farkı göremediği için' şikayette bulunduğu da biliniyor.