Adam Brookes BBC Pentagon muhabiri

John Negroponte, Amerikan dış politikasının örtülü olarak elde edilmiş istihbarata en çok ihtiyaç duyduğu dönemde iş başına geliyor. Dolayısıyla 65 yaşındaki Negroponte, yeni oluşturulan ulusal istihbarat direktörlüğü makamı için sürpriz bir isim.

Zira bir diplomat olarak, uzun meslek yaşamı boyunca istihbarat üreten değil, üretilen istihbaratı tüketen bir konumda olmuş Negroponte.

Daha önce, Meksika, Filipinler, Honduras, ve Birleşmiş Milletler'de büyükelçilik yapmış. 1980'lerin sonlarında ise Amerikan Başkanı'nın ulusal güvenlikten sorumlu danışman yardımcılığını yürütmüş.

İstihbarat birimleri ile yakın ilişki içindeki bir uzman Negroponte'yi, "Son derece sadık bir isim. Bu da Bush için çok önemli" sözleriyle tanımladı BBC'ye.

Negroponte'nin bu sadakatin en iyi örneğini ise, geçen mayıs ayından beri yürüttüğü Bağdat Büyükelçiliği görevi sırasında verdiğine dikkat çekiliyor.

Tartışmalı geçmiş

1980'lerin başında Honduras'ta büyükelçiydi. Bu, Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Amerika'da, özellikle de Nikaragua'daki Sandinist hükümete karşı derin örtülü operasyonlara giriştiği bir dönemdi.

Negroponte'nin bu operasyonlardan ne kadar haberdar olduğu ve bölgedeki insan hakları ihlallerinin ne kadarının bilgisi dahilinde olduğu, kafaları hala meşgul eden bir soru işareti.

Negroponte ise bu konularla ilgili bir bilgisi ya da katılımı olmadığını savunuyor.

John Negroponte'yi bekleyen en önemli görev, Amerikan istihbaratının güvenilirliğini tamir etmek.

Irak'ta kitle imha silahları bulunamayışı ve istihbarat örgütlerinin 11 Eylül saldırılarını önleyememesi sonucu, Amerika'da bir dizi soruşturma başlatıldı. Bunların bazısı Kongre'de yürütülürken, bazıları da bağımsız nitelikteydi.

Bunların en önemlilerinden olan Kongre bünyesinde faaliyet gösteren 11 Eylül Komisyonu, Amerikan istihbaratının işleyişi ve birimlerin iletişiminde ciddi sorunlar olduğu sonucuna vardı.

Sonunda, Başkan Bush tarafından Aralık ayında imzalanan bir yasa ile, 15 ayrı isitihbarat biriminin işleyiş ve yönetimininin yeniden yapılandırılmasına karar verildi.

Negroponte'nin başına getirildiği Ulusal İstihbarat Direktörlüğü de işte bu yasanın ürünü. Yeni oluşturulan bu makam ile, istihbarat örgütleri arasında işbirliğinin arttırılması ve örgütlerin tek merkezden yönetilmesi amaçlanıyor.

Bu çerçevede, John Negroponte'nin Başkan George Bush'u her sabah bilgilendirmesi gerekiyor. Başka bir deyişle Negroponte, Beyaz Saray'daki karar alma sürecinde, istihbarat servislerinin sesi olacak.

Negroponte, Amerikan istihbarat faaliyetlerinin doğasına ilişkin bazı öncelikleri de belirleyecek.

Örneğin, istihbarat faaliyetlerinde kullanılan uydu ve benzeri cihazlara ne kadar emek ve para harcanacak? Bunun karşılığında istihbarat elemanları eliyle bilgi edinme faaliyetlerine ne kadar ağırlık verilecek?

Cevabı bulunması gereken sorulardan biri de, istihbarat birimleri sadece bilgi toplayıp bunların analizine mi yoğunlaşmalı, yoksa örtülü operasyonlara da yönelmeli mi?

Yasayı ve öngördüğü yeni makamı eleştirenler ise, bunun gereksiz bürokrasiye neden olacağını, CIA gibi birimlerin işleyişini zorlaştıracağını ve hepsinden önemlisi istihbaratın başkana sunulmadan önce, siyasi kimlikli bir görevli tarafından filtrelenmesi riskini öne sürüyor.