Nerede, ne zaman, ne olduğu daha tam olarak anlaşılamamışken komplo teorileri üretilmeye, yayılmaya ve bu teorilere "karşı teoriler" üretilmeye başlandı.

Örneğin Galler Prensesi Diana'nın ölümünde ve 11 Eylül saldırılarında bu teoriler bolca üretildi, tartışıldı. Güney Asya'yı harabeye çeviren tsunaminin ardından da "fısıltı gazetesi" görev başındaydı. Ayrıntıları BBC muhabiri David Sells araştırdı.

2004 yılının son günlerinde Hint Okyanusu'nda binlerce kilometrelik sahil şeridini etkileyen, şu ana kadar yaklaşık 150 bin kişinin yaşamını yitirmesine, milyonlarca kişinin evsiz kalmasına neden olan büyük depremin yarattığı tsunaminin ardından da özellikle internet sitelerinde çeşitli komplo teorileri yazılıp tartışılmaya başlandı.

Bu teorilerin merkezinde, Hint Okyanusu'nda İngiltere'ye ait ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından askerî üs olarak kullanılan Diego Garcia adasının neden bu felaketten hiç etkilenmediği sorusu vardı.

Diego Garcia, Afganistan ve Irak savaşları sırasında düzenlenen hava operasyonları ve bombardımanların başlıca merkeziydi. Felaketin ardından, aşırı uçtaki İslamcı grupların, internette Amerika Birleşik Devletleri'ne yönelik komplo teorilerini görmek çok da şaşırtıcı değildi. İddialar, Amerikalılar'ın bu felaketten, önceden haberdar olduklarını savunuyordu. Hatta bazıları bu felakette "Amerika'nın doğrudan parmağı olduğunu" iddia ediyorlardı.

ABD: Okyanusun zemini sağlam

Peki Hint Okyanusu'nun ortasındaki bu küçük ada doğanın öfkesinden kurtulmayı nasıl başardı? Amerika Birleşik Devletleri Deniz Kuvvetleri, yayınladığı yazılı açıklamada bunu okyanus tabanının yapısına bağlıyor:

''Okyanus tabanının bu bölgedeki yapısı, tsunaminin Diego Garcia adası üzerindeki etkisinin en aza inmesini sağlamıştır. Çagos Adaları'nın bir parçası olan Diego Garcia'nın doğusunda, derinliği bir metre ile beş bin metre arasında değişen ve 400 mil uzunluğundaki Çağos çukuru bulunmaktadır. Çagos Çukuru'nun derinliği ve yapısı nedeniyle okyanusun bu bölgesinde tsunamiler oluşmamaktadır. Depremin ardından Diego Garcia'yı etkileyen dalgaların yüksekliği sadece bir buçuk-iki metre civarında olmuştur.''

Bilimadamı: Tsunaminin yönü kurtardı

Resmi açıklamada sözedilen topografik özelliklerin yanısıra, tsunaminin ilerleyiş yönü de Diego Garcia'yı etki alanı dışında bıraktı. Santa Cruz Üniversitesi'nden Doktor Simon Day açıklıyor:

''Diego Garcia'nın etkilenmemesinin nedeni, adanın, batıya yönelen tsunaminin ilerleyiş güzergahından oldukça uzakta, daha güneyde kalması. Bu güzergahın kuzeyinde kalan Bangladeş de dev dalgalardan etkilenmedi.''

Bir diğer suçlama ise, Havai'deki "tsunami uyarı merkeziyle" bağlantıda olan Amerika Birleşik Devletleri Deniz Kuvvetleri'nin depremden haberdar edildikten sonra bir tsunaminin oluşabileceğini tahmin etmiş olması gerektiği. Sorun, bunu kimseye bildirmemiş olması... Havai'deki merkez Noel'in ertesi günü, 26 Aralık günü sabah karşı, Hint Okyanusu'nda, Endonezya'nın Sumatra adası yakınında büyük bir deprem kaydetti.

Bundan 11 dakika sonra kendisine bağlı birimleri haberdar etti, dört dakika sonra da "Pasifik ülkelerine yönelik bir tsunami tehdidi olmadığını" belirten bir bülten yayınladı. Bu bültende vurgu yapılan bölüm ise "Pasifik ülkeleri" tanımıydı. Ancak Hint Okyanusu'ndaki ülkeler, bu bilgiye ulaşacak bir ortak haberleşme ağına sahip değildi. Amerika Birleşik Devletleri benzer suçlamalarla, zaman zaman da haklı olarak karşı karşıya kalıyor. Evet Diego Garcia'da bir Amerikan üssü var... Evet bu üs Irak ve Afganistan'ın bombalanmasında kullanıldı. Ama unutulmaması gereken, aynı üssün, tsunamiden etkilenen ülkelere yardım malzemelerinin götürülmesinde de kullanıldığı. Doktor Simon Day, suçlamaların haksız olduğu görüşünde:

''Bazı kişilerin, Amerika Birleşik Devletleri'ne yönelttikleri suçlamaları bu boyutlara taşıması inanılmaz. Amerika'nın, özellikle Endonezya'ya sağladığı yardım ve desteğin ne kadar önemli ve hayatî olduğu açıkça görülüyor. Amerikan kargo uçakları felaketten etkilenenlere yiyecek ve malzeme yardımı yapmaya devam ediyor. Helikopterler bu malzemeleri, en fazla ihtiyaç duyuldukları bölgelere taşıyorlar. Ve bu yardıma yarın ya da gelecek hafta değil şimdi ihtiyaç duyuluyor.''

BBC muhabiri David Sells'in haberi deprem ve dev dalgaların ardından yaşanan yıkımın Diego Garcia adasında yaşanmamasının nedenlerini irdeliyor. Felaketin Amerikan yönetimini ilgilendiren boyutlarından biri de, yardım miktarının yeterliliği ya da yetersizliği.

'Savaşa bulunan para neden yardıma bulunamıyor?'

Yazar George Monbiot , 350 milyon dolar yardım sağlayacağına söz veren Amerika Birleşik Devletleri'nin yoğun yardım çabalarını memnunlukla karşılamakla birlikte "ölüm ve yaşama" dair bir başka soru koyuyor ortaya:

''Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Japonya ve pek çok diğer ülke gibi çok cömert davrandı. Ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin şu ana kadar, yardım için harcadığı paranın, Irak savaşında sadece bir buçuk günde harcadığı paraya eşit olduğu düşünüldüğünde, savaşın tamamı içinse şu ana kadar 148 milyar dolar harcandığı dikkate alındığında benim sormak istediğim soru şu: Neden insanları öldürmek için herzaman para bulunabiliyor da iş insanlara yardım etmeye geldiğinde kimse elini cebine sokmuyor.''

Guardian ve Observer gazetelerinin yazarı David Aaronovitch ise, Diego Garcia konusunda ortaya atılan komplo teorilerinin, Amerika Birleşik Devletleri'ne karşı derin bir hoşnutsuzluğun kanıtı olduğunu belirtiyor:

''Bunun kökleri bazen, tarihte Amerika Birleşik Devletleri'nin yaptıklarına kadar gidiyor. Diğer durumlarda ise, teorilerin ardında Amerika'nın zengin bir ülke olması ve kendisinden başkasını düşünmeden hareket ettiğine olan inanç yatıyor. Sonuçta Amerika yaptıkları ya da yapmadıkları için değil, temsil ettiği değerler nedeniyle hedef alınıyor.''

Peki, kimileri tarafından "İslam düşmanı" olarak görülen Amerika Birleşik Devletleri'nin özellikle Endonezya'ya yönelik "eli açık yardım politikası", Müslüman dünyayla ilişkilerini geliştirme çabası mı? Bir kez daha yazar George Monbiot:

''Amerika Birleşik Devletleri'nin dev askerî ve malî gücünü ihtiyaç duyulan bölgelerde kullanması memnunluk verici. Ancak Amerika, bu yardımla, insanlara Irak'ta ve Afganistan'da yaşananları unutturacağını, İsrail-Filistin sorunundaki yanlı tutumu görmezden geleceğini sanmasın. Eğer bu felaketin ardından yapılan cömert yardımlar aslında böyle bir siyasî amaçla yapılıyorsa Amerika Birleşik Devletleri büyük bir yanılgı içindedir.''