ABD'de son 60 yılın en kapsamlı istihbarat reformu yapılıyor

Amaç, "Yeni bir 11 Eylül'ü" önlemek.

Bu konudaki yasa tasarısı, Temsilciler Meclisi'nde açık farkla kabul edildi.

Tasarının bugün Senato'ca onaylanması ve başkan George Bush'un imzasıyla yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Tasarı, 11 Eylül saldırılarını soruşturan komisyonun, önerileri doğrultusunda hazırlandı.

Komisyona göre, saldırıların önlenememesinin bir nedeni, farklı Amerikan istihbarat servisleri arasında eşgüdüm olmamasıydı. CIA ve FBI da, burada belirtilen servislerin başını çekiyordu.

ABD'de son 60 yılın en kapsamlı istihbarat reformunun ana hatları şöyle:

-Ülkenin 15 istihbarat servisini denetleyecek, başkana bağlı bir milli istihbarat müdürlüğü kuruluyor.
- Ayrıca bir terörle mücadele merkezi oluşturuluyor.
- Sivil özgürlükleri denetleyecek bir kurula yer verilmesi öngörülüyor.
- Sınırlarda güvenlik önlemleri çoğaltılıyor.
- Terör zanlılarını soruşturan istihbarat görevlilerinin hakları da artırılıyor.
- Amerikan vizesi için başvuran hemen hemen tüm yabancılarla mülakat yapılması karara bağlanıyor.

ABD'deki istihbarat reformunu, Washington merkezli Strateji ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nin başkan yardımcısı Bülent Alirıza'yla değerlendirdik.

BBC: Beyaz Saray niçin, Amerikan istihbarat servislerinde kapsamlı bir reform yapma ihtiyacını duydu?

Bülent Alirıza: İhtiyaç duyan tabii yönetim değil. 11 Eylül saldırıları sonrası, "Bu olay niye oldu, bunu önlemek mümkün müydü, istihbarat sistemimizi değiştirmemiz durumunda ilerde bu gibi saldırılar engellenebilir miydi" gibi sorular eşliğinde bir kamuoyu baskısı oluştu.

Reform da, özellikle 11 Eylül Komisyonu ismini taşıyan ve iki partiden de ileri gelen şahsiyetlerin katıldığı bir komisyonunun raporunun sonucu.

Özellikle seçim döneminde John Kerry'nin, "Bu komisyonun bütün tavsiyelerini kabul ederim ve başkan olmam durumunda onları uygulayacağım" demesi üzerine Başkan Bush da, seçim döneminde aynı yönde bir söz verdi.

Böylece de şu anki aşamaya gelindi.

BBC: Tasarıyla oluşturulacak milli istihbarat müdürlüğünün yıllık bütçesi, yaklaşık 40 milyar dolar. Bu miktarın önemli bölümü Amerikan Savunma Bakanlığı'nca karşılacak. Peki tasarı, Pentagon ve Amerikan Savunma Bakanı Donald Rumsfeld için bir yenilgi anlamına mı geliyor?

Bülent Alirıza: Rumsfeld tasarıya açık bir şekilde karşı çıkmadı. Fakat Genelkurmay Başkanı Myers yazılı çekincelerini kongereye aktarmıştı.

Kongrede özellikle Temsilciler Meclisi Savunma Komitesi Başkanı Duncer Hunter'ın karşı çıkmasıyla birkaç hafta süren bir erteleme yaşandı.

Başkan Bush sonra devreye girdi ve Myers'ın çekincelerinin giderilmesi yönünde bazı değişiklikler sağlandı.

Savunma Komitesi Başkanı da bunu destekleyebileceğini açıkladı. Burada açık bir şekilde karşı çıkma yoktu.

Fakat şu bir gerçek: Değişiklik şu anda Pentagon'un kontrolündeki bazı maddi imkanların, onun elinden çıkmasına yol açacak.

Bu da Washington ve Pentagon için bir güç kaybı olarak yorumlanabilir.

BBC: 11 Eylül saldırıları sonrası bazı çevreler CIA'in "günah keçisi" olarak seçildiğini düşünüyor. Acaba Bush yönetimi, tabiri caizse, "CIA'yi dize mi getirmeye" çalışıyor ?

Bülent Alirıza: Porter Goss'un CIA Başkanlığı'na atanması ve oradaki bir takım değişiklikler, sizin deyiminizle "CIA'nin hizaya getirilmesi" yönünde bir adımdı.

Fakat bu ondan biraz farklı. Zira bu yeni atanacak olan istihbarat başkanının gücü, CIA Başkanı'nın gücünü azaltabilir.

Bu da, tabii başkanın özel seçimi olan Porter Goss'un gücünü azaltabilir.

Goss'un yeni görevine atanma ihtimali de şu an bir spekülasyon konusu.

Amerikan istihbaratında, yepyeni bir safhaya girdik. Bu yeni düzenlemelerin, tam ve nihai olarak neleri değiştireceğini hep birlikte göreceğiz.

CIA'nin de, Pentagon gibi güç kaybettiğini söylemek mümkün.