Bu proje ilk kez 1959'da düşünülmüştü ama art arda gelen teknik aksaklıklar, gerçekleşmesini şimdiye kadar önledi. Şimdi Stanford üniversitesinin verdiği destekle uzaydaki deney gerçekleşecek ama nasıl? Bunun için ping-pong topu büyüklüğünde kuvarstan yapılmış dört adet küre kullanılacak.

Ölçümün mutlak olması için bu kürelerin mükemmel yuvarlaklıkta olmasına çalışıldı. Sıcaklıkları olabildiğince sıfır derecede tutturulacak ve vakumlu kutuların içine konacaklar. Sonra da bu toplar topaç gibi çevrilecek... Bilim adamları, yerden 640 bin metre yükseklikteyken dönen topların dönüş eksenlerindeki çok küçük değişimleri ölçmeye çalışacak. Bunun için evrendeki bir yıldızı ölçümün dayanak noktası olarak belirlediler.

Topların dönüş eksenindeki değişim, Einstein'in genel izafiyet teorisinin bir gereği. Ünlü bilim adamı 1916'da uzay-zaman boşluğunu izah eden teorisini olgunlaştırıp ilan etmişti.

Uzay-zaman tabiri, bildiğimiz evrene, dördüncü boyut olarak zamanı eklediğimizde ortaya çıkan bir kavram. Einstein, uzay-zaman'ın bir kumaş veya doku olduğunu, içindeki cisimlerin bu dokuda kıvrımlar, eğimler oluşturduğunu ileri sürmüştü. Uzay-zaman dokusundaki bu kıvrımlar daha önce ölçülmüştü. Ama bunun içindeki cisimlerin dönmesinden kaynaklanan etkiler, yani uluslararası alandaki adıyla "frame-dragging" daha sınanmadı. Şimdi uzaya gönderilecek Gravity Probe B adlı uydu bu iki noktayı da sınayıp, ölçecek.

Dört boyutlu uzay-zaman dokusunu Stanford üniversitesindeki bilim adamları yayılıp gerilmiş bir balık ağına benzeterek izah ediyor. Uzaydaki herhangi bir cismin de, bu ağın üzerine konmuş ağır bir top olarak tahayül edilmesini öneriyorlar. Yani uzayın tümüyle bir boşluk oluşturmadığını, uzayda seyreden cisimlerin hem kütleleriyle hem de hareketleriyle bu dokuyu etkilediklerini, bunun da doku üzerinde kıvrımlar, yeni şekillenmeler oluşturduğunu anlatıyorlar.

Projenin sorumlusu Francis Everitt deneyle ilgili şunları söyledi: "Einstein'in bütün teorileri kanıtlanmamış mıydı? Kendisi öldükten 50 yıl sonra, ilk izafiyet teorisini ortaya attığından 99 yıl sonra bunu kanıtlamadık mı, artık somut bilgi olarak görmüyor muyuz? Cevap hayır."

Yeni ertelemeler olmazsa, uzaydaki deneyin 16 ayda tamamlanması planlanıyor.