BBCTurkish.com | Özel Dosyalar | Ülke rehberi: İspanya

Atlas Okyanusu ile Akdeniz'in birleştiği, Avrupa ve Afrika'nın buluştuğu yerde bulunan İspanya, Fenike ve Yunan kolonileri döneminde başlayan, İslam egemenliği ve bunu takip eden sömürgecilik dönemleriyle zenginleşen, çok kültürlülük izlerini bünyasinde birleştiriyor.

İSPANYA'NIN KÜNYESİ

Nüfus: 44 milyon 600 bin (BM, 2008)

Başkent: Madrid

Yüzölçümü: 505.988 km2

En yaygın diller: İspanyolca (Kastilya dili), Katalan dili, Galicia dili, Bask dili

En yaygın din: Hıristiyanlık (Katolik)

Ortalama ömür: Erkeklerde 78, kadınlarda 84 yıl (BM)

Para birimi: 1 Euro =100 sent

Başlıca ihraç ürünleri: Ulaşım araçları, tarım ürünleri

Ortalama yıllık gelir: 29.450 $ (Dünya Bankası, 2007)

İnternet uzantısı: .es

Uluslararası telefon kodu: +34

Birinci Dünya Savaşı'nın dışında kalan İspanya, 1936'da patlak veren iç savaş ve bunu takiben General Franco'nun diktatörlüğü sırasında dünyaya kapalı bir ülkeydi.

1950'lerde ekonomik durgunluktan sıyrılan ülke, turizm ve Amerika Birleşik Devletleri'nden aldığı yardımlarla hızlı bir gelişme sürecine girdi.

Cumhuriyeti savunan sendika ve işçi hareketlerinin başını çektiği değişim talepleri ardından ülkede büyüyen gerginlik daha 1900'lerin başlarında kanlı olaylara yol açmaya başlamıştı.

Kralın ülkeyi terketmesi de siyasi istikrar getirmedi. 1936 seçimlerini kazanan sol partilere milliyetçilerin ve ordu içindeki subayların gösterdiği tepki, İspanya İç Savaşı'nı başlatan kıvılcım oldu.

İşte bu dönemde sendika ve işçileri destekleyen güçler ve ülke dışından pek çok yabancının da katıldığı çetelerle çarpışan ordunun başına General Francisco Franco getirildi.

3 yıl süren iç savaş, en az 350 bin kişinin hayatına mal oldu ve Franco'nun zaferiyle sonuçlandı.

Cumhuriyetçilerin yakalandığı, hapsedildiği, idam edildiği bu dönemde pek çok ülke İspanya ile diplomatik ilişkilerini kesti.

1960'lara girilirken, İspanya'nın kuzeyindeki Bask bölgesinde bağımsız bir devlet oluşturulması talebiyle ETA örgütü kuruldu. Örgüt, dönemin başbakanına yönelik bir suikasti de içeren kanlı eylemler düzenlemeye başladı.

General Franco 1975'te öldü. Ölümü ardından, Franco'nun isteği doğrultusunda son İspanya Kralı'nın torunu Juan Carlos, kral olarak tahta çıktı.

Juan Carlos dönemi, dikatatörlükten demokrasiye geçiş yılları oldu. 1978 anayasası çeşitli diller ve kültürleri barındıran ve bunlara saygı gösteren birleşik bir İspanya ilkesine dayanıyor.

Ülke doğrudan seçimle gelen ve kendi kendini yöneten 17 bölgeye ayrılıyor.

Her bölgeye tanınan özerklik yetkileri birbirinden farklı düzeylerde. Mesela, Katalonya, Bask bölgesi ve Galicia kendi dilleri ve hakları ile özel bir statüde.

Andalucia (Endülüs), Navarra, Valencia ve Kanarya Adaları da diğer bölgelere göre daha fazla yetki sahibi. Asturia ve Aragon da dil haklarını kayıt altına almaya çalışıyor. Bu nedenle siyasi yapı karmaşık ve sürmekte olan bir evrim geçiriyor.

Bask bölgesinde süren gerginlik, hala İspanya'nın en büyük siyasi sorunlarından biri. Ayrılıkçı Bask örgütü ETA, 1968'teki ilk saldırısından bu yana 800 kişinin ölümünden sorumlu tutuluyor.

İspanya Yüksek Mahkemesi hükümetin talebi doğrultusunda, ayrılıkçı Bask partisi Batasuna'yı kapattı. Batasuna ise 2003 Mart'ında alınan karara kadar ETA'nın siyasi kanadı olduğu suçlamalarını ısrarla reddediyordu.

İspanya sanat tarihi de zengin yapıtlarla dolu. Onyedinci yüzyılda Velazquez, onsekizinci yüzyıldan ondokuzuncu yüzyıla geçilirken Goya, yirminci yüzyılda Picasso İtalya'nın plastik sanatlar alanında önde gelen isimleri.

Flamenko dansı ve müziği tüm dünyada 'İspanyol' tanımını simgelerken, İspanyol yazar Cervantes'in Don Kişot romanı da dünyada en çok okunan edebi eserler arasında.

Sinemaya yoğun ilgi gösterilen ülkede, Pedro Almodovar da son dönemin popüler yönetmenlerinden.

Kral Juan Carlos eski diktatör General Franco'nun ölümü ardından ülkenin demokratik yönetime geçişini sağlayan ve ülkeyi 1981'de bir darbeden koruyan lideri olarak takdirle anılıyor.

Sosyalist İşçi Partisi lideri Jose Luis Rodriguez Zapatero, 2008 Mart ayında düzenlenen genel seçimi ilk sırada tamamladı.

Zapatero, İspanya tarihinde ilk kez yarısı kadınlardan oluşan bir kabein oluşturdu.

Sosyalist İşçi Partisi lideri, yedi aylık hamile olan 37 yaşındaki Carme Chacon'u da savunma bakanı yaptı.

Zapatero ilk kezse 2004 Mart'ında muhafazakar Halk Partisi karşısında sürpriz bir seçim zaferi kazanarak iktidara geldi.

Seçimlere üç gün kala, 11 Mart 2004'te, başkent Madrid'de yolcu trenlerine düzenlenen bombalı saldırılarda, yaklaşık 200 kişinin ölümü seçimi de etkiledi.

Jose Maria Aznar'ın hükümeti, ayrılıkçı Bask grubu ETA'yı suçlamakta gecikmedi. Ancak araştırmanın daha ilk aşamalarından itibaren El Kaide örgütünün saldırıları düzenlediği şüpheleri arttı.

Aznar, Irak'a operasyon konusunda Washington ve Londra yönetimlerinin tavırları ile yakın hareket etmiş, ve ülkede görev yapmak üzere çok uluslu güçler göndermişti.

Zapatero ise seçim sonrasında gerek savaşı gerekse Irak'ın işgalini büyük bir felaket olarak niteleyerek, BM denetimi ele almazsa seçim öncesi söz verdiği gibi ülkedeki İspanya askerlerini çekeceğini ilan etti.

İspanya Başbakanı'nın bu sözünü tutması sonrası, Irak'taki 1.300 İspanyol askerinin tümü, aynı yılın Mayıs ayı sonunda Irak'tan ayrıldı.

Jose Luis Rodriguez Zapatero, öncülüğünün terörle mücadele olduğunu ve bu amaçla yeni bir uluslararası ittifak oluşturulması gerektiğini söylemişti.

Zapatero Bask bölgesinin geleceği konusunda herhangi bir görüşme yapılabilmesi için ETA şiddet olaylarının daimi bir son bulmasını gerektiğine inanıyor.

Sosyalistlerin mecliste salt çoğunluğu bulunmuyor. Ancak zapatero koalisyon kurmak yerine diğer gruplarla diyalog halinde çalışma kararı aldı.

Başbakan Zapatero'nun İspanya'nın idari bölgelerindeki milliyetçi eğilimlere karşı da hoşgörülü bir tavır benimsemesi bekleniyor.

Zapatero ayrıca seçmenlerine büyümeyi hızlandırma, sosyal refahı geliştirecek önlemler alma ve vergi sistemini kolaylaştırma sözü verdi.

Zapatero 1960'ta dünyaya geldi. Cumhuriyetçi bir subay olan büyükbabası İç Savaş sırasında öldürülmüştü.

Hukuk eğitimi gören Zapatero kariyerinin büyük bölümünü ise siyasette geçirdi. Genç yaşta Sosyalist Parti'ye katılan Zapatero, 26 yaşında milletvekili oldu. 2000 yılında da parti liderliğine seçildi.

İspanya'da yayıncılık son yıllarda yeni ticari kanalların ve dijital yayınların ortaya çıkması ile büyük bir hızla gelişti.

Kablolu ve uydu televizyon yayınları dijital sistemlerin desteği ile pazaraki paylarını sürekli artırıyor.

Ancak kara vericilerinden yayın yapan kurumların dijital sisteme geçme denemeleri bu kadar başarılı olmadı. Abonelik sistemiyle çalışan Quiero 2002'de kapandı.

Yerli yapım diziler, sıradan insanların hayatlarının yansıtıldığı programlar ve pembe diziler de akşam kuşağının en çok izlenen programları.

Kamu televizyon ve radyo yayınları Radio Television Espanola (RTVE) tarafından yapılıyor. Kurum hem reklam gelirine sahip hem de bütçeden ödenek alıyor. Ulusal ve yerel ölçekte faaliyet gösteren pek çok özel radyo ve televizyon kanalı da var.

İspanyol medyası siyasi nüfuzun büyük ölçüde dışında kabul ediliyor. En büyük gazeteler özellikle yolsuzlukların araştırılması sürecinde etkin rol oynadı.