1949'da kurulan NATO'nun halen 26 üyesi var

NATO'nun kuruluş amacı, 2. Dünya Savaşı sonrası Soyvetler Birliği'nin Avrupa'daki etkisini artırma çabalarına karşı, komünizm tehdidinin yayılmasına karşı çıkmaktı.

Kuruluş bildirgesinde NATO'nun genel amacı, "Kuzey Atlantik bölgesinde, istikrar ve refahın temini ile üyelerinin özgürlüğü, ortak mirası ve uygarlığının korunması" olarak belirtilmişti.

NATO üyeleri, ittifaka mensup ülkelerden birine yapılacak bir saldırının, tüm NATO ülkelerine yapılmış sayılacağını ve bu durumda birbirlerine yardım edeceklerini kabul ettiler.

NATO'nun tarihi

NATO, 1949'da 12 üyeyle kuruldu.

İttifaka 1952'de Türkiye ve Yunanistan, 1955'te de o zamanki adıyla Batı Almanya üye oldu.

Ancak şimdi olduğu gibi kurulduğu gün de, üyeler arasında, Amerika Birleşik Devletleri'nin askeri hakimiyeti vardı.

Soğuk savaşın bitimi sonrası 1999'da; Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya NATO'ya üye olan ilk eski Varşova Paktı ülkeleri oldu.

NATO'nun bir sonraki genişleme süreci ise 2004 yılının Mart ayında gerçekleşti. Bu tarihte de eski Soyvet Cumhuriyetlerinden Estonya, Litvanya ve Letonya ile Slovenya, Slovakya, Bulgaristan ve Romanya ittifaka üye oldular.

Hırvatistan, Arnavutluk ve Makedonya da NATO'ya üyelik başvurusunda bulundu.

Ancak henüz bu başvurulara olumlu yanıt verilmedi.

Soyvetler Birliği'nin 1991'de dağılması sonrası, NATO hedefsiz kaldı.

Ancak ittifak o tarihten bu yana savunma rolünü, "alan dışı" faaliyetlerde de kullanmaya başladı.

Bu noktada NATO'nun temel argümanı şuydu: "Avrupa'nın herhangi bir bölgesindeki istikrarsızlık, üyeleri için tehdit oluşturabilirdi."

NATO birlikleri halen Bosna ve Kosova'da da görev yapıyor

İttifak 1995 yılı sonunda tarihinde ilk kez Birleşmiş Milletler'in verdiği yetkiyle, Bosna'daki barış anlaşmasının askeri hükümlerinin uygulanması için çok uluslu bir güç (IFOR) oluşturdu.

NATO 1999'da da, Kosova'daki Sırp güçlerini geri çekilmeye zorlamak için 11 hafta boyunca Yugoslavya'ya hava saldırısı düzenledi.

Bu, NATO'nun tarihindeki en geniş kapsamlı askeri operasyondu.

NATO, 2003 yılında da tarihinde ilk kez operasyonlarını Avrupa dışına taşıdı.

İttifak, Afganistan'ın başkenti Kabil ve çevresinde, Birleşmiş Milletler kararıyla oluşturulan barışgücünün, stratejik komutasını üstlendi.

Değişen İlişkiler

Soyvetler Birliği'nin dağılması sonrası NATO, başta Rusya olmak üzere, eski Varşova Paktı üyeleriyle ilişkilerini geliştirmek için bir dizi adım attı.

Rusya'nın ittifakın doğuya genişleme planlarına şüpheyle yaklaşması, bu adımların önemini artırıyordu.

NATO 1994'te eski Varşova Paktı üyeleriyle "Barış için Ortaklık" adli bir program oluşturdu.

Bu çerçevede, eski Varşova Paktı üyelerine; bilgi paylaşımı sürecine, ortak tatbikatlara ve barışgücü operasyonlarına katılım imkanı sağlandı.

1997 yılının Mayıs ayında NATO-Rusya Daimi Ortaklık Konseyi, oluşturuldu.

Amaç Rusya'ya, karşılıklı çıkarların söz konusu olduğu konuların tartışılmasında, yapıcı bir rol vermekti.

11 Eylül sonrası

11 Eylül saldırıları NATO içinde bir dönüm noktası oldu.

Putin 11 Eylül saldırıları sonrası ABD'ye destek vermişti

Dönemin NATO Genel Sekreteri ittifakı kuran Washington Anlaşması'nın beşinci maddesini derhal yürürlüğe soktu.

Böylece, Amerika Birleşik Devletleri'ne yapılan saldırı, tüm ittifaka yapılmış sayılıyordu.

Rusya'nın ABD'ye destek veren açıklamaları, NATO'nun Moskova'yla ilişkilerini geliştirmesine yardımcı oldu.

2002 yılının Mayıs ayında NATO-Rusya Ortaklık Konseyi'nin kurulması kararlaştırıldı.

Bu konsey, terörle mücadele ve diğer güvenlik tehditleri gibi konularda, NATO'nun karar verme sürecinde Rusya'ya eşit rol veriyordu.

NATO Genel Sekreteri

Eski Hollanda Dışişleri Bakanı Jaap de Hoop Scheffer, 2004 yılı başında NATO'nun yeni Genel Sekreteri oldu.

Jaap de Hoop Scheffer eski Hollanda Dışişleri Bakanı'ydı

Jaap de Hoop Scheffer, 1948'de Amsterdam'da doğdu. Siyasete girmeden önce Hollanda Hava Kuvvetleri'nde ve NATO karargahında görev yaptı. 1986'da Hristiyan Demokrat Parti'nin adayı olarak parlamentoya girdi. Daha sonra ise Dışişleri Bakanı olmadan önce partisinin parlamento grubu başkanlığını yaptı.

Scheffer, ittifakın tarihinin en sor dömemlerinden birini geçirdiği bir sırada, NATO Genel Sekreterliğine getirildi. Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere'nin 2003 yılı Mart ayında Irak'a müdahelesi, ittifakı ikiye bölmüştü. Bir tarafta savaşa destek veren ülkeler, diğer yandan ise Fransa ve Almanya'nın liderliğindeki savaş karşıtı grup. Jaap de Hoop Scheffer bu iki grup arasında denge sağlama gibi zor bir göreve soyundu.

Yine eski Hollanda Dışişleri bakanlarından Hans van den Broek, Scheffer'i, "Kimsenin kalbini kırmamakta çok yetenekli bir kişi" olarak tanımlıyor. Jaap de Hoop Scheffer'i, "diplomatik bir ip cambazı" olarak nitelendirenler de var.
Eski NATO Genel Sekreteri Lord Robertson da, Scheffer'in "profesyonellik ve açık konuşma" gibi özelliklerini övüyor.

NATO'nun gündemindeki konular

Irak'ın işgaline yönelik olarak özellikle Fransa-Almanya ikilisiyle Amerika Birleşik Devletleri arasında yaşanan sorunlar, NATO'nun tarihindeki en ciddi krizlerinden birine yol açtı. Üyelerinin çoğu işgale katılsa da, NATO bir bütün olarak işgalde yer almadı. Bugüne dek NATO'nun Irak'taki rolü, Polonya komutasındaki çok uluslu güce dolaylı olarak teknik destek vermekle sınırlı kaldı.

Ancak işgalden bu yana uzmanlar NATO'nun Irak'ta kendine yeni bir rol biçebileceğini söylüyor. İttifakın, 2003'te Afganistan'daki çok uluslu gücün komutasını üstlenmesi, bu duruma örnek olarak gösteriliyor. Dünyada küresel terörizme karşı duyarlılık arttıkça, yetkililer ittifakın, nerede olursa olsun terörizmle mücadele etmesi gerektiğini söylüyor.

İttifakın Afganistan'da, hızla harakete geçebilecek 9000 güvenlik gücünü bulundurmasının nedeni de, dünyanın herhangi bir sorunlu bölgesine çabuk müdahele edebilmek.

2006'ya kadar bu güçte görevli asker sayısı 21000 kişiye çıkacak.

NATO'nun halen Bosna ve Kosova'da barışgücü askerleri bulunuyor. İttifakın rolü gelişmeye devam ettikçe, karar alıcılar da özellikle artan masraflar hakkında yeni kararlar almak zoruna kalacak.