Yıllar süren sorunlar ve bölünmüşlüğün ardından barış görüşmelerinin sürdürülmesi ve başarıya ulaşması oldukça güç bir görev. Bu güçlüğe rağmen, 1 Mayıs'ta Kıbrıs Avrupa Birliği'ne üye olmadan önce, Kofi Annan öncülüğünde yeni bir girişim başlatıldı. BBCTurkish.com Kıbrıs konusunda öne çıkan soruları değerlendiriyor.

Barış görüşmelerinin yeniden başlamasının sebebi ne?

Temel olarak, geçen yıl yapılan barış görüşmelerine de öncülük eden Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan şansını bir kez daha deniyor.

Türk ve Rum liderleri New York'a davet eden Annan, görüşmelerin yeniden başlayabilmesine zemin oluşturma arayışı içinde.

Türk lider Rauf Denktaş ve Rum lider Tassos Papadopulos Kofi Annan'ın daveti üzerine New York'a gitti.

Ocak ayında Türkiye'de yapılan Millî Güvenlik Kurulu toplantısı sonrasında yapılan açıklamada Kıbrıs konusunda gelişmelerin değerlendirildiği ve Kıbrıs'taki müzakere sürecinin yeniden canlandırılması yönünde girişimlere başlanmasının yararı ve gereği konusunda görüş birliğine varıldığı vurgulandı.

Türkiye'nin, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin iyi niyet misyonuna olan desteğinin sürdüğü belirtildi ve şu ifadeye yer verildi:

"Türkiye, Annan Planı da referans alınarak Ada'nın gerçeklerine dayalı bir çözüme müzakereler yoluyla hızla ulaşılması konusundaki siyasî kararlılığını yinelemektedir.

Bu noktadan hareketle, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin, iyi niyetli yaklaşımı ve yapıcı görüşleri çerçevesinde, KKTC Cumhurbaşkanı Sayın Rauf Denktaş ve KKTC hükümeti ile yakın danışma ve işbirliği halinde, müzakere sürecinin yeniden başlatılması amacıyla, konuyu Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri ile ele almasının yararlı olacağı sonucuna varılmıştır."

Annan neden acele ediyor?

1 Mayıs'ta Kıbrıs bölünmüş ya da birleşmiş olarak Avrupa Birliği'ne üye olacak. Ancak, o tarihe kadar birleşme sağlanamazsa, uygulamada Avrupa Birliği üyeliği adanın sadece Rum kesimi için geçerli olacak.

Kofi Annan, Türk ve Rum liderler arasında son anda varılacak bir anlaşmanın Nisan ayında birleşme konusunda bir referandum yapılmasını sağlayabileceğini umuyor. Böylece Kıbrıs Mayıs ayında Avrupa Birliği'ne birleşmiş şekilde üye olabilecek.

Bu son girişimin başarı şansı ne kadar?

Avrupa Birliği, bir anlaşmaya varılabilmesi konusunda umutlu olduğunu açıkladı. Ancak daha önceki görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olan anlaşmazlık konuları hâlâ çözümlenebilmiş değil.

Kofi Annan tarafından hazırlanan plan, gheçen yılki görüşmelerde olduğu gibi müzakerelerin temelini oluşturacak ve bu plana başından beri karşı çıkan Kıbrıslı Türk lider Rauf Denktaş görevini sürdürüyor.

Buna karşın, yaşanan değişiklikler de var. Kuzey Kıbrıs'ta Aralık ayında yapılan seçimlerde Avrupa Birliği yanlısı partiler konumlarını güçlendirdiler. Parlamentoda siyasî güçler dengede olsa da hükümet Avrupa Birliği yanlısı Başbakan Mehmet Ali Talat'ın başkanlığında oluşturuldu.

Kıbrıs sorununun çözümünün, Avrupa Birliği adaylığını destekleyeceğini düşünen Türkiye hükümeti yeni bir diplomatik girişime destek verdi ve Rauf Denktaş'ı bir anlaşmaya ikna etmeye çabasında.

Barış Planı neleri öngörüyor?

Temel amaç, Kıbrıs'ı resmen birleştirmek ancak İsviçre'deki kanton sisteminde olduğu gibi iki yönetim oluşturmak.

Plan üzerinde anlaşılırsa, Türk kesimi sahip olduğu toprakların bir bölümünden vazgeçecek ve tamamı olmasa da pekçok Kıbrıslı Rum, 1970'lerde ayrılmak zorunda kaldıkları evlerine dönebilecekler.

Birleşmiş bir Kıbrıs'ın sembolik devlet başkanlığı iki toplum arasında dönüşümlü olarak üstlenilecek ve ada büyük ölçüde silahsızlandırılacak.

Geçen yılki görüşmelerde nerede anlaşmazlık çıktı?

Hem Türk hem de Rum liderler AnnanPlanı'yla ilgili çekincelere sahipti, ancak en büyük itiraz Türk kesiminden geldi.

Plan uyarınca, Kıbrıslı Türkler, tahmin ettiklerinden daha fazla topraktan vazgeçmek zorunda kalıyorlardı. Planda yapılan revizyonlarda, toprak değişimi miktarında indirime gidilmiş olsa da Rauf Denktaş bu planı referanduma götürmeyeceğini, hatta yakın bir gelecekte yeniden görüşmelere başlamayacağını açıkladı.

Kıbrıslı Türkler, plan hayata geçirilirse, nüfusun yarısının, yani yaklaşık yüz bin kişinin evlerinden ayrılmak zorunda kalacaklarını savunurken Kıbrıslı Rumlar bu sayının doğru olmadığını iddia ediyor.

Kıbrıslı Rumlar'ın itiraz ettiği noktalar nelerdi?

Rum kesimi, 1974 yılı sonrasında evlerine terkeden Rumlar'ın evlerine geri dönmesine yeterince izin verilmediğini söylüyor.

Ayrıca, birleşmiş bir Kıbrıs'ta merkezî hükümetin görev ve yetki tanımlarının daha açık şekilde belirlenmesi isteniyor.

Kıbrıs Rum kesimi, adadaki "güvenlik durumunun" da daha açık belirlenmesini, Türk ve Yunan askerlerinin sayılarının belirlenmesini istiyor.

Genel olarak Kıbrıslılar ne düşünüyor?

Kıbrıs'ta her iki toplumda genel olarak birleşmeden yana ancak bu destek "ne pahasına olursa olsun" anlamına gelmiyor. Adanın her iki kesiminde yapılan seçimlerin sonuçları da bu görüşü destekler nitelikte.

Geçen yıl Kıbrıslı Rumlar, birleşme konusunda katı bir tutum izleyen Glafkos Klerides'in yerine Tassos Papadopulos'u seçti.

Kuzeyde ise, Aralık ayında seçmenler Avrupa Birliği yanlısı partilere destek verdi ancak bu destek, tek başına iktidara gelmelerine yeterli olmadı.

Kıbrıslılar, karşılıklı olarak adanın "diğer" tarafının nasıl bir yer olduğunu ancak 2003 Nisan'ında, seyahat kısıtlamaları 29 yıl sonra hafifletildiğinde görebildiler. O tarihten bu yana binlerce kişi adayı ikiye bölen Yeşil Hat'tan karşı tarafa geçtiler.