BBCTurkish.com
NEWS
SPORT
WEATHER
Son güncelleme: 29 Ocak, 2004 - TSİ 19:37
Bu sayfayı arkadaşıma gönderYazıcı için
Irak'taki başlıca laik örgütlenmeler

Irak'ta laik grupların aynı kategori altında sınıflandırılmasınıa sağlayan, siyasetlerini dini bir söylemle ifade etmemeleri.

Ancak bu başlık altında hedefleri ve ideolojileri açısından bunun ötesinde fazla bir benzerlik göstermiyorlar.

Adnan Paçacı

Bağımsızlar Hareketi olarak adlandırılan prestijli eski siyasetçi ve diplomatların en önde gelen temilcilerinden olan Adnan Paçacı, 1968'te Baas Partisi'nin iktidarı ele geçirmesine kadar Irak Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı.

Adnan Paçacı (sağda) BM Genel Sekreteri Kofi Annan ve Yönetim Konseyi'nden Haşim El Haşimi ile birlikte
Paçacı uzun yıllar etkili bir Iraklı diplomat oldu

Paçacı bundan önce de Irak'ı Birleşmiş Milletler'de temsil etmişti.

Laik ve liberal bir yaklaşımı olan Paçacı'nın ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından tercih edilen bir lider adayı olduğu düşünülüyor.

Paçacı halihazırda Irak Yönetim Konseyi'nin üyelerinden.

2003 Temmuz ayında da yeni Irak Yönetimi temsilen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi oturumlarına katılan heyetin başkanlığını yapıyordu.

Irak'ın en ünlü Sünni ailelerinden birinden gelen Paçacı, ülke genelinde itibar sahibi.

80'li yaşlarını süren Paçacı, Iraklı bağımsız Demokratlar grubunun lideri ve Irak'ın farklı etnik ve dini grupları arasında birleştirici bir unsur olmaya aday görülüyor.

Körfez Ülkeleri'nde pek çok bağlantısı bulunan Paöacı uzun yıllar Abu Dabi'de sürgünde yaşadı.

Bu dönemde Birleşik Arap Emirlikleri hükümetine danışmanlık etti.

Ahmed Çelebi, Irak Ulusal Kongresi

ABD destekli Irak Ulusal Kongresi'nin lideri olan Ahmed Çelebi, Irak Yönetim Konseyi'nin en etkili ve öne çıkan liderlerinden.

Yönetim Konseyi'nin dönüşümlü başkanlığını üstlenen ikinci üye olan Çelebi, 2003 Temmuz ayında yeni Irak yönetimini temsilen BM Güvenlik Konseyi toplantısına katılan heyetin de üyesiydi.

Saddam Hüseyin yönetimi sırasında, Irak Ulusal Kongresi sürgündeki Iraklılardan oluşan dağınık bir gruptu.

Bu örgüt ABD Dışişleri bakanlığından 1991'den bu yana yüklü miktarlarda finansman aldı.

Ahmed Çelebi silahlı adamları ile birlikte
Çelebi'nin emrinde çok sayıda silahlı koruma var

İngiltere'de eğitim gören ve bir dönem bankacı olan Çelebi, Washington'lu şahinlerin ve savunma bakanlığının güçlü desteğini arkasına almış durumda. Bu nedenle askeri operasyonun başlamasının hemen sonrasında, 2003 Mart ayında Bağdat'a götürüldü.

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın ise Çelebi'ye mesafeli durduğu ve şüpheyle baktığı biliniyor. Dışişleri yetkililerinin desteği Adnan Paçacı'dan yana.

Çelebi'yi eleştirenler iş hayatında yolsuzluklar yapmakla suçluyor.

Çelebi bankacılık yaptığı dönemde başkanı olduğu Petra Bank'ın batmasından sorumlu tutuluyor. Çelebi, banka hesaplarından zimmetine para geçirmek suçlamasıyla Ürdün'de gıyaben yargılanmış ve hüküm giymişti.

Çelebi'nin ayrıca 1950'de terkettiği Irak'ta fazla bir tabanı olmadığ belirtiliyor.

Gözlemciler ayrıca laik de olsa bir Şii olması etkisiyle yönetimi şimdiye dek ellerinde tutan Sünnilerin Çelebi'ye güven duymadığını kaydediyor.

Çelebi Sünni ve Şii aşiret liderlerinin desteğini kazanmak üzere titiz bir çaba gösterdi.

Çelebi'nin arkasında finansmanı ABD tarafından sağlanan Serbest Irak Güçleri adlı bir silahlı kuvvet de bulunuyor.

Bu kuvvetin üyeleri zaman zaman Irak'ın orta kesimlerinde ABD güçleri ile bilrikte devriye geziyor.

İyad Alavi (Irak Ulusal Uzlaşma Hareketi)

İyad Alavi, daha çok ordu ve güvenlik kurumlarından koparak Baas rejimine karşı tavır almış kişilerden oluşan Irak Ulusal Uzlaşma Hareketi'nin (INA) kurucusu ve lideri.

Alavi tarafından 1990'da kurulan ve Irak dışında örgütlenen grup, uzun yıllar ABD'nin Irak'ta ordu içinden çıkacak bir darbe düzenlemesi fikrini savundu.

Ancak bir darbe düzenlenmesi yolundaki girişimlerin sonuç vermemesi INA'in Irak Ulusal Kongresi'nin gölgesinde kalmasına yol açtı.

Grubun destekçileri, daha çok Irak'ın orta kesimlerindeki Sünniler arasından çıkıyor.

Nörolog olarak eğitim alan Alavi, aynı zamanda başarılı bir işadamı ve eski Baas rejiminin üyeleri ile yakın ilişkileri olduğu belirtiliyor.

Alevi'nin grubunun ABD Suudi Arabistan, Kuveyt ve İngiltere'den destek aldığı yolunda iddialar var.

Irak Ulusal Kongresi gibi, Irak Ulusal Uzlaşma Hareketi de uzun yıllar devam eden sürgünden sonra Irak halkından destek sağlamaya ve Washington'a yakın olduğu izleniminden sıyrılmaya çalışıyor.

Irak doğumlu bir Şii olan Alavi, Irak Yönetim Konseyi'nin üyelerinden.

Irak Komünist Partisi

Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesi 35 yıl boyunca yasaklı olan Irak Komünist Partisi'nin de yeniden canlanmasını sağladı.

1934'te kurulan parti, 1958'te, Irak'ta İngilizlerce desteklenen anayasal monarşi düzeninin devrilmesinde etkili rol oynamıştı.

Iraklı Komünistler 1 Mayıs İşçi Bayramı gösterisinde
Irak Komünist Partisi uzun yıllar yasaklıydı

Parti uzun geçmişi dolayısıyla pek çok Iraklı için tanıdık.

IKP'nin gazetesi de Saddam Hüseyin devrilir devrilmez yeniden yayımlanır oldu.

Bu durum kısmen partinin yeraltında da olsa faaliyetlerini sürdüregelmesinden kaynaklanıyordu.

Saddam Hüseyin döneminde parti faaliyetlerini daha çok Bağdat'ın denetimi dışında kalan Kürt bölgesinden yürütüyordu.

Parti biri 1 Mayıs İşçi bayramı'nda diğer 14 Temmuz'da monarşinin devrilmesini anmak amacıyla iki büyük gösteri düzenledi.

IKP yetkililerinden Hamid Mecit Musa El Bayati partinin ABD öncülüğündeki işgal hareketine muhalefetine ve konseye sınırlı yetkiler verildiği eleştirilerine rağmen, Yönetim Konseyi'nin üyeleri arasına katıldı.

IKP'nin tabanı daha çok Irak'ın güneyindeki yoksul Şiiler arasında. Ancak parti şimdi üyelerinin ülkedeki toplumsal grupların tam bir kesitini yansıttığını savunuyor.

Nasır El Çadırcı

Ulusal Demokrat Parti'nin lideri Nasır El Çadırcı Yönetim Konseyi'nin bir diğer üyesi.

Çadırcı'nın babası UDP'yi kurulduğu dönemlerde yöneten, 1950'li yıllarda Irak'ta demokrasi talebiyle eylşemler düzenleyen, ve İngiliz destekli monarşik düzene muhalefet eden Kemal Çadırcı.

Sünni olan Çadırcı, Baas rejimi sırasında Irak'tan ayrılmadı.

Bağdat'ta avukatlık yaparak yaşamını sürdüren Çadırcı aynı zamanda işadamı ve toprak sahibi.

Gözlemciler Çadırcı'nın Iraklıların ailesine aşina olmasından ve babasının Baas öncesi dönemde oynadığı rolden fayda sağlayabileceğini söylüyorlar.

Kraliyet yanlıları

Anayasal Monarşi Hareketi, Haşimi Kraliyet ailesinin iktidara dönüşünü savunuyor. İngiltere idaresi sonrasında Irak'ı yöneten Haşimi ailesi halen Ürdün'de iktidarda.

Taht üzerinde hak edebilecek durumda olanlardan en kuvvetlisi sürgündeki bankacı Şerif Ali Bin Hüseyin.

Hüseyin, 1958'deki darbe sorasında tahttan indirilip öldürülen Kral 2. Faysal'ın kuzeni.

2 yaşındayken Irak'tan ayrılan Hüseyin, 10 Haziran 2003'te Londra'dan yeniden Irak'a döndü.

Prens Şerif Ali Bin Hüseyin 2003 Haziran'ında Irak'a dönüşünde
Prens Şerif Ali Bin Hüseyin 2003 Haziran'ında Irak'a dönüşünde

Hüseyin, anayasal monarşiye dönülmesi için referandum yapılmasını istiyor.

Monarşiye dönülmesinden yana olan Iraklıların sayısı oldukça az, ancak Haşimilerin mezhep ayrılıklarının aşılmasını sağlayacak bir köprü görevi yapabileceğini savunanlar var.

Haşimiler her ne kadar Sünni olsalar da Muhammed Peygamber'in soyundan geldikleri için Şiilerce de saygıyla karşılanıyorlar.

Taht üzerinde hak iddia edebilecek bir diğer isim Prens Raad. Prens Raad kendisini Irak hanedanının başı olarak tanımlıyor.

Irak'ın iki eski kralı Kral 1. Faysal ve Kral 2 Faysal'ın akrabası olan Ürdün Prensi Hasan ise dışarıdan bir aday olarak niteleniyor.

Ancak gözlemciler Prens Hasan'ın Birleşmiş Milletler'de büyükelçi olarak rol almayı hedefliyor olabileceğini söylüyorlar.

Baas taraftarları

Irak'ta rejim değişikliği Saddam Hüseyin'in siyasi aracı olan Baas Partisi'nin yıkımını beraberinde getirdi.

Irak'ta herhangi bir resmi makamda görev yapabilmek için parti üyesi olmak şarttı. Parti ayrıca çeşitli mahallelerde kurdukları muhbir hücreleriyle, halk arasına istihbarat kurumları kadar korku salıyordu.

Bağdat'ta yaşanan yağmalama olayları
Baas rejiminin yıkılmasıyla yağmalama ve asayiş sorunları başgösterdi

Ancak şu anda pek çok kentte Baas Partisi'nin yetkilileri ABD ve İngiltere'nin kurmaya çalıştıkları yönetimde önemli roller alıyor.

Eski rejimdeki görevlerine bıraktıkları yerden devam edenler daha çok orta ve alt sınıf parti üyeleri.

Ayrıca petrol ve sağlık bakanlığında görev yapan üst düzey bürokratlar ve bazı bakanlara da yeni yönetimde rol önerildiği belirtiliyor.

Bağdat ve Basra'da da eski rejim sırasında görev yapan binlerce polis yeni güvenlik kuvvetlerine katıldı ve Amerikalı askerlerle birlikte devriye geziyor.

Orta sınıftan pek çok Sünni için, ABD'nin işgali ardından gelen kaos ve yağma ortamı ve Şiilerin siyasette artan etkinliği düşünüldüğünde, eski yönetimin sunduğu göreli asayiş ve düzen daha cazip görünebiliyor.

İngiltere ve ABD kuvvetlerine silahlı direnişten daha çok eski Baasçılar sorumlu tutuluyor.

Saddam Hüseyin'in ülkenin işgalininin mümkün olduğunca eziyetli olması için planlar yaptığı yolunda da kanıtlar var.

BAŞLICA HABERLER
Bu sayfayı arkadaşıma gönderYazıcı için
Programlarımız|Frekanslarımız|Türkçe Bölümü hakkında|İşbirliği|Bize ulaşın
BBC Copyright Logo^^ Başa dön
Haberler | Basın Özeti | Dünyaya Açılan Pencere | Özel Dosyalar | Haberlerle İngilizce
BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
Yardım|Görüşleriniz|Gizlilik