Duncan Kennedy Meksika

Sora sora doğru yolu buldum ve sonunda üssün kapısına vardım. Bu kapı bir zamanlar, arzuları hilafına buraya getirilmiş olanların ilk gördüklerinde kanlarını donduran bir manzara olmalı.

İçerde, bir meydanın etrafında on tane kadar, tek katlı beyaz duvarlı beton kulübe vardı. Üssün ötesinde ise zümrüt yeşili ağaçlarla kaplı dağlar uzanıyordu. Bu nefes kesen manzaranın korkunç olaylara, aldatıcı bir giriş olduğunu biliyordum.

Üssün arka tarafındaki tuğla duvarın üzerinden baktığımda, sarılı beyazlı çiçeklerle kaplı bahçeyi kazan yirmi kadar kişi gördüm. Yıllar önce başkalarının, çok daha kötü emellerle, küreklediği toprağa kürek sallıyorlardı.

Burası bir toplu mezardı; kazıcılar da insan kalıntıları arıyordu. İnsan Hakları örgütlerine göre burası 1960 ve 70'li yıllardaki kirli savaşta ölüm kampı olarak kullanılmıştı. Sadece burada işkence görenlerin sayısının 470'i bulduğu düşünülüyor; tabi bunun diğer başka kamplar da var...

Meksika'da yapılan ilk toplu mezar kazısıydı bu ve hükümeti bu kazının yapılmasına ikna etmek yıllar aldı.

Meksika, Ölüm Kampı ve Kirli savaş ifadelerini aynı cümlede görmek bazılarımıza şaşırtıcı gelebilir. Arjantin, Şili, El Salvador ve Guatemala’da olanlar bilinir ama Meksika'da olanlar nedense göz ardı edilmiştir...

Kasabanın yerlisi ve bu üsse 1974'te getirilmiş bir kişi olan Rosendo Radiyya'nın ailesiyle tanıştım. Askerler Rosendo'yu tutukladığında, aynı adı taşıyan oğlu on yaşındaymış. Şu anda kırklarında olan oğul Rosendo, gözleri yaşlar içinde, babasının belediye seçimleri için politika yaptığını ama iddia edildiği gibi solcu bur anarşist olmadığını anlatıyor. Rosendo ve 11 kardeşi babalarını bir daha görmemiş; onun cesedinin de kazısı yapılan toplu mezarda olduğunu düşünüyorlar.

Meksika’daki kirli savaş sadece ücra askeri üslerde yürütülmedi. En kötü nam salmış olaylardan biri başkent Meksiko City'nin ortasındaki bir öğrenci gösterisi sırasında meydana geldi.

1968 yılının 2 Ekim günüydü. İktidardaki sağcı parti gösterilerin ulusal bir tehdit olduğuna karar vermiş ve sivil görevlilere kalabalığa ateş açma emretmişti. Bu olayda en az 300 kişinin öldüğü tahmin ediliyor; ölü sayısının 800 civarında olduğunu düşünenler de var. Cesetlerin çoğu gizlice başka yere taşınmış.

İnanılmaz gibi gelecek ama bu katliam, aynı kentin 1968 Olimpiyat Oyunlarına ev sahipliği yapmasından sadece on gün öncesine meydana geliyor. Basının gözü korkutularak olayı görmezden gelmeleri sağlanmış ve olimpiyatlar hiç bir şey olmamış gibi başlamış.

Meksika'nın güvenlik güçleri Amerikan ordusu tarafından eğitilmişti; o dönemde diğer Latin Amerika ülkelerinde olduğu gibi...

Atoyak kasabasındaki kazı sürüyor; bir süre daha da sürecek...

Diğer bazı yerlerde olduğu gibi gerçekle yüzleşme ve yaraların sarılmasına yönelik bir komisyon talebi yok. Olanlar çok zaman önce oldu; suçluların kim olduğuna ilişkin kanıtlar da zayıf.

Kirli savaş döneminde kaybolanların iki bin kadarı belgelenebilir durumda. Ama bu güzel ama felaketlerle dolu mekanda ne kadar zaman geçirirlerle geçirsinler, başlarına ne geldiğini, aileleri muhtemelen hiç bir zaman öğrenemeyecek.