Kamil Erdoğdu Pekin

Şanghay’ın artık bir Çin şehri olmadığı söylenir, ama Pekin de yükselen gökdelenleriyle bu açıdan farklı değildir.

Başkentte ilk dikkati çeken gökdelenler ve trafiktir.

Oysa şehrin merkezine yaklaşıldığında, özellikle eski imparatorluk sarayı Yasak Kent ve Tiananmen Meydanı’nın civarında durum farklıdır.

Burada siheyuanlar, yani ortasında bir avlu yer alan, dört tarafı odalarla çevrili olan evler ve bu evleri birbirine bağlayan dar sokaklar, bilinen adıyla hutonglar, yaşayan bir müze izlenimi verir.

Eskiden vatandaşların oturduğu konutlar imparatorun yaşadığı Yasak Kent’ten yüksek olamazdı.

Bu nedenle burada iki katlı konut bulunmuyordu.

Hutonglar eski Pekinlilerin yaşam alışkanlıkları, örf ve adetleri ve kültürlerinin en iyi korunduğu mekanlar olarak kabul edilir.

Seyyar satıcıların bağrışları, bıçak bileyicileri görenleri adeta zaman makinesine sokar.

Hatta, Pekinliler "Hutong'a girilmeden Pekin tanınmaz, hutonga girmeden Pekin'den dönenler, eli boş dönmüş olurlar" der.

Bu nedenle hutong turları, Çin Seddi ve Yasak Kent’le birlikte Pekin’deki turizm şirketlerinin en önemli faaliyetleri arasındadır.

Eski çekçeklere benzeyen önde bir kişinin kullandığı ve arkada iki kişinin oturduğu üç tekerlekli bisikletler turistleri hutonglar arasında tarihe yolculuğa çıkarır.

Yaklaşık 800 yıllık geçmişi olan hutonglar, Çin tarihinde hüküm süren Yuan Hanedanı döneminin ürünüdür.

Yuan Hanedanı’nı kuran Moğollar, zamanın başkenti Pekin’deki sokaklara “hutong” derlerdi.

Hutong adı, Moğolca'da kuyu demek olan “hottog”dan geliyor.

Çöl ve otlaklarda göçebe yaşamı sürdüren Moğollar için, su çok önemliydi.

Moğollar, Pekin’e ilk geldiklerinde, kapı önlerine birer kuyu kazmışlar.

Günümüzde de bu kuyuların bazıları varlığını sürdürüyor. Kuyular, o zamanlar insanların sosyal iletişim kurduğu yerlerden biriydi.

Çin'de "kuyu olan yerden şarkı ve şiir sesleri yükselir" diye bir söz vardır.

Çin'in hem kuzeyinde, hem de güneyinde, kadınların kuyu etrafında oturarak, pirinç ve çamaşır yıkamaları, aynı zamanda sohbet etmeleri yaygın bir alışkanlıktı.

Eski evlerin kapısı kuzeydoğu köşesine açılır. Çünkü eski Çinliler kapının kuzeydoğu yönüne açılmasının büyük şans getireceğine inanıyordu.

Konutun kapısı önünde taştan iki canavar oyması bulunması ise zenginliğin sembolüydü.

Pekin Belediyesi kısa süre önce 40 hutongdaki 1474 avlunun onarılacağını açıkladı.

2008 Olimpiyat Oyunları’na tarihi bir imaj da sunmayı amaçlayan bu girişim 250 milyon yuana yani, yaklaşık 34 milyon dolara mal olacak.

Yetkililer bunun Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1949’dan bu yana hutonglara yapılan en büyük yatırım olduğunu belirtti.

Bu avlularda yaşayan 9 bin 635 aile Şubat ayında kutlanacak geleneksel Çin Yeni Yılı öncesi evlerine dönecek.

Zamana direnen bu avlularda aynı kiremitler ve ahşap çerçeveler kullanılacak.

Zira herkes ayrıntıların Pekin mimarisinin özgünlüğünü oluşturduğunda hem fikir.

Bazı evlere kanalizasyon kanalı bağlanarak, ortak tuvalet kullanımı azaltılacak.

Özellikle soğuk kış gecelerinde genişlikleri 8 metrekare ile 30 metrekare arasında değişen evlerden çıkıp dışarıdaki ortak tuvalete gitmek büyük eziyetti.

Siheyuanlara doğal gaz bağlanamadığından ısınma elektrikle gerçekleştiriliyor.

Resmi makamlar buralarda ısınmanın kiremit biçimindeki kömür yerine elektrikle sağlanmasını da teşvik ediyor.

Böylece kömürden zehirlenmelerin önlenmesi hedefleniyor.

Pekin’in havası kışın çok soğuk oluyor. Genellikle sıfırın altında olan soğuklar için siheyuanlarda ilginç bir çözüm vardı. Odaların içinde ocak görünmez.

Ocakların hepsi, tuğlalardan yapılan yatağın altında bulunur. Eski Pekinliler ocağa kömür koyduktan sonra yatağa girerdi.

Hutonglarda genellikle yaşlılar ve orta yaşlılar yaşıyor. Gençler ise yeni apartmanlarda daha geniş evlerde yaşamayı tercih ediyor.

Hutonglar son yıllarda geleneklere sarılan yaşlıların yanı sıra, gelenekleri korumak isteyen yeni zenginlerin de tercihi oldu.

Birçok kişi büyük paralar harcayarak eski evleri restore ettiriyor, bazıları da ofis olarak kullanıyor.

Eski tarz bir kapının üzerinde görüntülü zil olması pek yadırganmıyor.

Bu eğilim tarihe ve geleneklere sahip çıkmanın yanı sıra komşuların avluda sohbet ettiği, çocukların koşuştuğu bir yaşam tarzına özlemi de içeriyor.

Özetle Pekinlilerin bir kısmı komşularıyla sadece duygusal olarak değil, fiziken de yakın olmak istiyor.