James Rodgers BBC Moskova Muhabiri

Bütün aile kurşuna dizilmişti.

Yaklaşık 60 yıl sonra yaşadıkları ev de yıkıldı.

Çünkü komünist liderler, insanların hacca gider gibi buraya akın etmesinden korkuyordu.

Sonra komünizmin kendisi yıkıldı.

Rusya Kraliyet ailesinin naaşlarıysa atıldıkları çukurdan çıkarıldı; atalarının yanına gömüldü.

Yıllarca zorba bir hükümdar olarak anılan adam, bu sefer aziz muamelesi görmeye başladı.

Karısı ve çocuklarıyla birlikte kurşuna dizildiği yerde şimdi muhteşem bir kilise yükseliyor.

Ortodoks Ruslar'ın hacca gider gibi geldikleri bir kilise...

Çar 2. Nikolay'ın itibarının iadesi, bir uçtan bir uca savrulan Rus tarihinin hikayesi aslında.

Radikal değişim rüzgarları ülkeyi bugün de şekillendirmeye devam ediyor.

20. yüzyılın büyük bölümünde Rusya'da komünizmin baskıcı bir biçimi uygulandı. 1990'da bunun yerini kapitalizmin vahşi bir şekli aldı.

Çar ve Boris Yeltsin

Yekaterinburg kenti, Avrupa'yla Asya'nın karşılaştığı coğrafi çizginin üstünde yer alıyor.

Rusya'nın iki liderinin hikayesi de burada kesişiyor: Ülkenin komünizmden önceki son yöneticisi olan Çar'la, komünizm sonrası ilk başkanı olan Boris Yeltsin'in hikayesi.

Tabii Yeltsin'in Sovyet rejimine başından beri muhalif olduğu söylenemez.

Yekaterinburg'daki Komünist Parti şefi olduğu dönemde, Çar'la ailesinin öldürüldüğü evin yıkılması emrini veren o.

Rusya'da ideoloji ve hükümet değiştikçe, isimler de değişti.

Yekaterinburg, komünizm döneminde Sverdlovsk olarak anılıyordu; Bolşevik bir devrimcinin adıyla.

Şimdiyse eski adına geri döndü.

Butka ise her zaman Butka'ydı. Yekaterinburg'dan buraya uzanan 250 kilometrelik yolu aşmamız dört saat sürdü.

Oysa yol haritada bir arpa boyu görünüyordu.

Bu küçük köy, Boris Yeltsin'in doğum yeri. Ama eğer Butka'nın en meşhur evladının Yeltsin olduğunu bilmiyorsanız, buraya bakarak anlamanız olanaksız.

Kapitalizme geçiş

Köy meydanındaki heykel Lenin'in heykeli. Ana caddeleri de sosyalizmle parlak bir gelecek vaat eden insanın adını taşıyor; bu vaadi reddeden adamın adını değil.

Köyde bir Boris Yeltsin müzesi var gerçi. Ama daha çok bir hediyelik eşyalar koleksiyonu burası.

Lise binasının ikinci katına sıkıştırılan müzenin bekçisi olan kadın itiraf ediyor: "Elimizde ona ait hiçbir şey yok aslında."

Rusya'da kırsal kesimin çoğunda olduğu gibi, Burka da kapitalizme geçişten zarar görmüş.

Yerel fabrikalar serbest piyasayla rekabet edememiş. İş alanları, emeklilik maaşları, birikimler yok olmuş.

Köylüler bugünün keyfini çıkarmaya kararlı, ama eski günleri de özlemle anmadan geçemiyorlar.

"Eskiden herşey planlandığı gibi giderdi" diyor Lidya. Fabrikalardan birinin bir parçasını ayakta tutmaya çalışıyor.

Bu fabrikada eskiden halı dokunurmuş. Fakat kıvrak parmaklı kadınlar artık dokuma tezgahlarının başında değil. Otomobiller için elektronik parça montajı yapıyorlar.

Lidya bu işi eski fabrikanın kalıntılarından kurmuş. Beş yıl önce yola çıktığında, fabrika tamamen ölü durumdaymış.

Bugünse neşeli bir ifadeyle "Gördüğünüz gibi köyümüz ölmüyor" diyor.

Ama hala çalışmakta olan kısım, bir zamanlar görkemli olan bir şatonun bugün birkaç odasında yaşanması gibi birşey. Koca koca odalar, boş duruyor.

Son yılların getirdikleri

Son yedi yıl, komünizmden hemen sonraki döneme göre istikrarlı geçti.

Seçmenlerin çoğu, artan petrol ve doğal gaz fiyatları sayesinde iyileşen hayat standartları için Başkan Vladimir Putin'e teşekkür ediyor.

Muhalifleri Putin'i demokrasiyi boğmakla suçluyor ama kamuoyu yoklamaları ne kadar popüler olduğunu ortaya koyuyor.

Putinli yılları, 1990'lardaki kaotik Boris Yeltsin dönemiyle karşılaştıran halkın seçimini kimden yana yapacağı açık.

Yeltsin öleli üç ay oluyor.

Birkaç kişi hariç, arkasından hep kibar şeyler söylendi. Ama Moskova'da ziyarete açılan naaşını görmeye gelenler, 10 milyon nüfuslu bir kentin sakinleri için çok küçük bir rakamdı.

Rusya'ya gelen pekçok yabancı içkiden, yangınlarda, trafik kazalarında ölenlerin sayısına bakıp kafa sallar.

Ama Rusya'yı anlamak için, bu insanların bunca riski yarın ne olacağını bilemediklerinden aldığını anlamak lazım.

Rusya'ya bu yüzyılın sonunda dönmek isterdim. Meydanlarında kimlerin heykelleri var, hangi liderler hala seviliyor, görmek için.