Cenk Başlamış Moskova, Rusya

Ama bugün şirket iflas etmek üzere, patronu ise cezaevinde.

Hodorkovski, Rusya’nın en ünlü cezaevi olan Matroskaya Tişina'da tutuluyor

Hodorkovski ve Yukos’un başına gelenlerde aslında Rusya’nın Sovyetler’in parçalanmasından sonra başlayan ve günümüzde de süren geçiş döneminin öyküsü gizli.

1990’ların başında piyasa ekonomisine geçen Rusya devlet işletmelerini bir bir özelleştirmeye başladı. Gerçi yapılan sadece kağıt üzerinde özelleştirmeydi, çünkü aslında milyarlık fabrikalar, tesisler kapanın elinde kalmıştı.

Bugün geçmişe dönülse ve eski dosyalar karıştırılsa herhalde kurallara uygun tek bir özelleştirmeye bile rastlanamaz. Zaten Hodorkovski de böyle kuşkulu bir yolla Yukos’un sahibi oldu. Değeri on milyarlara ulaşan şirket için Hodorkovski’nin ödediği faturanın üzerinde sadece ve sadece 350 milyon dolar yazıyordu.

Aslında herkes, özellikle halk durumun farkındaydı. Bu nedenle Rus halkı yeni zenginlerden hep nefret etti. Ama belli ki o günlerde Hodorkovski de kendisinden nefret edenlere pek sempatiyle bakmıyordu. 1990’ların başında yazdığı kitapta halktan ‘Rusya’da artık zenginlerin bulunduğu gerçeğini’ kabul etmesini istiyordu.

Yine de Hodorkovski’nin hakkını teslim etmek gerekiyor; Yukos’u kısa sürede en iyi yönetilen ve en şeffaf Rus şirketlerinden biri haline getirdi. Kendisi de kişisel servetini korkmadan açıklayan ilk işadamı oldu.

Zaten, 15 milyar dolarlık servetiyle Forbes dergisinin en zengin 100 adamı listesindeydi.

Berezovski, Financial Times gazetesine verdiği ilanda, Putin'e ağır suçlamalar yöneltmişti

Yukos’un patronu muhalefet partilerine para yardımı yapmaya başladı. Bu durumu da gizleme gereği hissetmedi. Ama belli ki yaşadığı ülkenin gerçeklerini unutmuştu. İşin içine siyasi ihtiras girince önemli görevlerde bulunan bazılarının kaşları çatıldı.

Hiçbir şey olmamış gibi davranmaya devam eden Hodorkovski başkanlık seçimlerine katılabileceğini ima etmeye başladı. Köklü gazetelerden Moskovski Novosti’yi satın alarak başına en ünlü ve Kremlin’e en muhalif gazeteci Yevgeni Kiselyov’u getirmesi ise bardağı taşıran damla oldu.

Önce Yukos hakkında vergi kaçırma suçlamasıyla dava açıldı, ardından geçen yıl Ekim ayında Hodorkovski, özel uçağına düzenlenen bir operasyonla tutuklandı.

Şimdi Rusya’nın en ünlü cezaevi olan Matroskaya Tişina’daki hücresinde ciltler tutan dava dosyasını bitirmeye çalışıyor.

Görüşlerinde önemli değişiklik var: Artık halka kızmıyor, tersine yeni zenginlere ‘sorumsuz davranışları nedeniyle’ halktan özür dileme çağrıları yapıyor.

Pişmanlık kokan açıklamaları gerçek mi bilinmez ama pek işe yaramadığı kesin.

Yukos binası sivil polislerce basılmış ve daha sonra şirketin mal varlığına el konulmuştu

Devlet Yukos’u bitirmekte kararlı görünüyor. Şirkete sürekli vergi borcu çıkarılıyor. Üstelik hesaplarına el konulmuş durumda. Devlet hem Yukos’un hesaplarına el koyuyor, hem de vergi borcunu ödemesini istiyor. Yani aslında bu bir oyun.

Yukos’un yolun sonuna geldiğini artık herkes görüyor. Şirket ya iflas edecek ya da devletleştirilecek. Zaten krizin başlamasından bu yana Yukos hisselerindeki düşüş 12 milyar doları bulmuş durumda.

Hodorkovski ve Yukos olayı ister istemez akla Vladimir Gusinski ile Boris Berezovski’yi getiriyor.

İkisi de Rusya’nın ilk zenginlerindendi. Birinin medya imparatorluğu vardı, diğeri Kremlin’i yönlendirme gücüne sahip bir milyarderdi. Ne zaman ki işin içine siyaset girdi, devlet onları bitirmeye karar verdi.

Şimdi biri İspanya’da, diğeri İngiltere’de yaşıyor.

Gusinski, Berezovski ve Hodorkovski. Üçünün ortak özelliği işadamlığıyla yetinmeyerek siyasete karışmaları.

Üçünün ortak bir özelliği daha var: Hepsi de Yahudi asıllı.

Acaba başlarına gelenler tesadüf mü?