Damien Grammaticas BBC Muhabiri

	Reaktördeki sızıntı başta gizli tutuldu

Bunu takip eden Pazartesi günü İsveç normalden yüksek düzeyde radyoaktivite tespit ettiğini açıkladı. Ancak Sovyet makamları gece geç saatlere kadar Çernobil'de bir sorun olduğunu doğrulamadı.

Reaktöre en yakın noktadaki köy, olaydan 36 saat, diğer yerleşimler ise çok daha geç boşaltıldı. Olaydan 20 yıl sonra ise felaketin izleri hem hala çok taze hem de tartışmalı.

300 kilometre batıda: Rivne

Günümüzde Ukrayna sınırları içindeki Çernobil'in 300 kilometre batısında, Rivne kentindeki çocuk hastanesinde bir yanda bir hemşire, şeker hastası küçük bir çoğuğa iğne yapıyor.

Hemen yanı başında, bitkin bir şekilde yatağında yatan, yedi yaşındaki Nastya ise kan kanseri. Bu nedenle kemoterapi tedavisi görüyor.

Çernobil santralindeki sızıntıyla yayılan maddeler buraya da yağdı...

	Nastya kan kanseri tedavisi görüyor

Doktorlar kazadan sonraki yirmi yılda, çocuklardaki hastalıklarda ve deformasyonlarda kaydadeğer bir artış olduğunu belirtiyor. Kanser, kalp ve solunum sorunları daha sık görülüyor diyorlar.

Dr Oksana Lozova Çernobil'in felaket sırasında henüz küçük olan çocukların bağışıklık sistemini etkilediğini söylüyor."

"Yani şimdi karşımızda babalarından ve dedelerinden çok daha zayıf bünyeli bir nesil var. Hala sağlıklı ve dinç olmaları gereken çağlarında hasta oluyorlar." diyor.

Geçen yıl yayımlanan Birleşmiş Milletler raporuna göre Çernobil'in etkileri dört bin kişinin daha hayatına mal olacak ve bilançoyu dokuz bine çekecek. Bunların çoğu, Ukrayna, Rusya ve Belarus'ta yüksek dozda radyasyona maruz kaldıkları için kanser sonucu yaşamlarını yitirecek.

Ancak çevre örgütü Greenpeace, felaketin çok daha geniş bir alanda sağlık sorunlarına yol açtığını, etkisinin Avrupa'nın dört bir yanına yayıldığını ve 100 bin kanser vakasının bu olaya bağlanabileceğini savunuyor.

Çernobil: Felaketin merkezi

Günümüzde Çernobil reaktörünün en fazla dört beş yüz metre yakınına kadar yaklaşılabiliyor. Buradan baktığınızda santral karşınızda kocaman gri bir beton yığını halinde yükseliyor.

Aslında sadece reaktördeki radyoaktif maddelerin daha fazla sızmaması için etrafına inşa edilmiş olan kabuk ya da kimilerinin deyimiyle santralin "beton lahiti" görülebiliyor.

Geiger ölçeğim radyasyonun burada hala normalin elli katı düzeyinde olduğunu gösteriyor.

Üstelik sorunlar bununla sınırlı değil. Reaktörün üzerine inşa edilen kabuk çatlıyor, su alıyor, ve çökme riski olduğundan söz ediliyor.

	50 bin nüfuslu kasaba, olaydan iki gün sonra boşaltıldı

Bu ihtimal gerçekleşirse, santralden çevreye yeni bir radyoaktif toz bulutu yayılabilir. Bu nedenle işçiler, yapıyı güçlendirmeye çalışıyorlar.

Çernobil santralının sözcüsü Yulia Marusiç, Çernobil'in artık bir tehdit olmadığını söyleyebilmek için daha uzun yıllar geçmesi gerekeceğini belirtiyor.

Hemen yakında, Pripyat kasabası ise hala terkedilmiş durumda. Eskiden burada santralda çalışan 50 bin kişi yaşardı.

Şimdi ise kasaba bomboş bir radyoaktif çöplük gibi... Radyasyon buraya dönüp yaşamak isteyebilecekler için hala ölümcül düzeyde.

Kreş binasına girdiğinizde radyasyon düzeyi normale yaklaşıyor. Etrafta sıra sıra boş ranzalar, yere saçılmış oyuncaklar, bebekler var...

Yerde Vladimir Lenin'in doğumgününde yapılacak etkinliklerin yer aldığı bir defter var.

Burası 20 yıl önce terkediliği haliyle adeta bir zaman kapsülüne konmuş. Burada yaşayan herkesin yaşamı bir anda altüst olmuş.

100 kilometre kuzey: Gomel

100 kilometre kuzeyde, Belarus'taki Gomel'de özürlü çocuklar için İngiliz bir yardım kuruluşunca işletilen bir bakımevi var: Çernobil Çocukları Projesi.

	Radyasyon düzeyleri hala normalin üzerinde

Burada da toprak kaza sonrası kirlenmiş, hastalık ve sakat doğumlarda artış gözlenmişti.

Ancak her bir vakanın doğrudan Çernobil'in sonucu olup olmadığını tespit etmek imkansız. Bunların çevre ve aileye bağlı başka nedenleri de olabilir.

Bununla birlikte, Gomel'deki İngiliz proje sorumlusu Linda Barker, nedenler belirsiz olduğundan, bölgede yaşayanların daha uzun yıllar bu olaylarla yaşayacaklarından koktuğunu belirtiyor.

Walker, insanlar gelecek nesillere ne olacağından korku duyuyorlar diyor. "Ya bir sonraki nesilde sorunlar daha da büyürse? Kimse bu sorunlar zamanla azalacak mı yoksa bir nesilden diğerine aktarılırken daha mı beter olacak bilmiyor."

Çernobil'den etkilenmiş olan tüm bölgelerde olayın insan sağlığına ciddi tehdit yarattığı kaygısı hakim.

Fakat yaşanan sorunların tam olarak kaynağı da, etkilerin daha ne kadar süre geçerli olacağı da olaydan 20 yıl sonra hala belirsiz...