Cenk Erdil BBC Türkçe Servisi

	ETA 40 yılı aşkın süredir faaliyet gösteriyor

ETA'nın yaptığı açıklamada bölgede çatışma dönemini geride bırakarak demokratik bir süreç başlatma zamanının geldiği ifade edildi.

Euzkadi Ta Askatasuna... Bask Yurdu ve Özgürlük... ETA adını bu ifadeden alıyor.

İspanya, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri teröre karşı başlatılan küresel savaş kapsamında ETA'yı bir terör örgütü olarak kabul ediyor. Ancak örgüt tarihine baktığımızda, bunun her zaman geçerli olmadığını görüyoruz.

Şimdi biraz gerilere, Franco İspanyası'na ve ETA'nın kuruluş yıllarına gidelim...

Bask bölgesi 1937 yılında diktatör İspanyol General Franco tarafından işgal edildi. Bask halkı, sahip oldukları özerkliği, Franco diktası altında kaybetti.

1936'da başlayan İspanya iç savaşı sırasında, düşmanı Cumhuriyetçilere Bask halkının verdiği desteği hiç unutmayan Franco, Bask dilini, Bask kültürüne ait tüm unsurları yasakladı...

ETA'nın kökleri, genç Bask milliyetçilerinin Bilbao'daki Deusto Üniversitesi'nde kurduğu bir tartışma grubuna uzanıyor.

1953 yılında oluşturulan bu grubun orijinal adı ise, Bask dilinde "harekete geçmek" anlamına gelen EKIN.

Başlangıçta Bask Milliyetçi Partisi'nin bir uzantısı, gençlik kolu olarak çalışmalarını yürüten grup 31 Temmuz 1959'da kendisini Euzkadi Ta Askatasuna, Bask Yurdu ve Özgürlük, yani ETA olarak yeniden lanse etti.

ETA, kurulduğu andan itibaren, söylemini Milliyetçi Parti'den belirgin şekilde ayırdı. ETA'ya göre, Parti, Franco diktasına karşı fazla ılımlı bir politika izliyordu.

Milliyetçi Parti'nin, "şiddet eylemlerini reddeden" politikasını kabul etmeyen ETA, 1960'ların başından itibaren "doğrudan eylem" temeline dayanan bir Bask direniş hareketi başlattı.

Dönüm noktaları

1965 yılında Marksist-Leninist bir eğilime yönelen ETA'nın "doğrudan eylem" politikası 1968 yılında silahlı mücadeleye dönüştü. 38 yıl sürecek olan bu silahlı mücadelenin ilk kurbanı San Sebastian'da öldürülen istihbarat şefi Meliton Manzanas oldu.

	ETA ülke genelinde yüzlerce bombalı saldırı ve suikast düzenledi

Mücadelesine yaygın destek bulan ETA'nın 1973'te hedef aldığı isim ise General Franco'nun Başbakanı Amiral Luis Carrero Blanco'ydu.

Diktatör General Francisco Franco 1975 yılında öldü. Franco'nun ölümü sonrasında, İspanya'nın Bask bölgesi ve iki milyon Basklı, ülkenin başka hiçbir bölgesine tanınmayan özerkliklere sahip oldular. Bir parlamento, güvenlik teşkilatı ve eğitimde kontrol...

1978 yılında ETA'nın siyasî kanadı Herri Batasuna kuruldu. Ancak Madrid hükümetlerinin ETA'ya karşı katı tutumu, müzakereye yanaşmayan tavrı şiddetin artmasına neden oldu. Silahlı çatışmalar, bombalar, adam kaçırmalar, kimi kaynaklara göre uyuşturucu kaçakçılığı, patlayıcı yüklü otomobiller...

ETA şiddeti, örgüt tarihinin en kanlı yılı olan 1980'de 118 kişinin yaşamına mâl olurken, örgüt tabanını yitirmeye, bulduğu yaygın desteği kaybetmeye başladı.

80'li ve 90'lı yıllarda İspanyol hükümeti ise ETA'nın eylemlerine, gizli ölüm timleri olan GAL'le yanıt verdi.

ETA 1997 yılında, muhafazakâr bir belediye başkanını, Miguel Angel Blanco'yu kaçırdıktan sonra öldürdü.

Bu cinayet, İspanyollar için bardağı taşıran son damla oldu. Milyonlarca kişi sokaklara dökülüp ETA'yı protesto etti, ETA şiddetinin sona erdirilmesi çağrısında bulundu. 2000 yılından itibaren İspanya ve Fransa'da düzenlenen bir dizi operasyonla çok sayıda ETA militanı yakalandı.

2003 yılından bu yana ise ETA'nın düzenlediği eylemlerde hiçkimse ölmedi. Örgütün 38 yıllık tarihi ise yaklaşık yüzde 40'ı siviller olan 800'den fazla kişinin hayatına mâl oldu.

Yanlış hedef Aznar'ı vurdu

Örgüt için bir diğer dönüm noktası 11 Mart 2004'tü... İspanya'nın başkenti Madrid, trenlere düzenlenen bombalı saldırılarla sarsıldı. 191 kişi yaşamını yitirdi...

İspanya'da seçimlere üç gün kala düzenlenen saldırılar ardından dönemin Başbakanı Jose Maria Aznar, 'toplu katliam' olarak nitelediği saldırılardan ETA'yı sorumlu tuttu ve ülke çapında 'teröre karşı dayanışma' amacıyla gösteriler düzenlenmesi çağrısı yaptı.

	Madrid saldırısı sonrası başta ETA'ya yönelen tepki hükümete döndü

İspanya güvenlik güçleri, saldırılarda kullanılan bombaların, ETA'nın geçmiş eylemlerinde kullanılanlara benzediğini kaydetti.

İlerleyen saatlerde ise eylemin sorumlusunun ETA olmadığı, saldırıları El Kaide örgütünün düzenlediği görüşü ağırlık kazandı.

Milyonlarca İspanyol yine sokaklardaydı... Terör lanetlendi, saldırılar kınandı.

Protesto gösterilerinde kesin bir tavır ortaya koyan İspanyollar, ETA'nın silahlı milliyetçi mücadelesinin de artık hedefine ulaşmadığının işaretini verdi.

ETA için yeni bir süreç başlarken İspanya siyasetine de Madrid saldırıları damgasını vurdu. Sekiz yıldır iktidarda olan muhafazakar Halkçı Parti'nin ETA'yı suçlamakta fazla aceleci davrandığı şüphesini taşıyan halkın desteği Irak savaşına da karşı çıkan muhalefetteki Sosyalistlere yöneldi.

Yeni yönetim, yeni yaklaşım

Sandıktan yeni bir başbakan Jose Luis Rodriguez Zapatero çıktı. Zapatero hükümeti geçtiğimiz yıl Mayıs ayında meclisten, örgütün silah bırakması kaydıyla ETA'yla barış görüşmelerine başlamak için onay aldı...

Ve 22 Mart 2006... ETA 38 yılın ardından kalıcı ateşkes ilan ettiğini açıkladı.

ETA için bundan sonraki süreç çok net değil. İspanyol hükümeti ETA'nın en zayıf döneminde olduğunu, eylem düzenleme kapasitesine sahip topu topu 30 militanın kaldığını savunuyor. 700 ETA militanı cezaevinde.

Ortada herhangi bir barış planı bulunmuyor. ETA'nın bir yandan İspanyol hükümetiyle pazarlık etme, bir yandan da Bask bölgesindeki siyasî gruplarla görüşme isteğinde olduğu biliniyor.

Süreç ETA'nın tam olarak silahsızlanmasını, şiddetin sona ermesini getirecek mi belli değil. Aynı süreç ETA'nın kuruluş sloganı olan Bask Yurdu'na örgütün istediği özgürlüğü getirecek mi bu da belli değil.

ETA, "Sorunu burada ve şimdi çözmek mümkün. Bu ETA'nın amacı ve isteğidir" dese de belli olan henüz büyük puntolarla "Adios ETA" manşetini atmanın biraz erken olduğu...