Tarık Demirkan Budapeşte, Macaristan

Havaalanına biçilen değer şaşkınlık yarattı

Bir süredir kamuoyunu yakından meşgul eden ihalede ilk teklifler verildi, ve özelleştirme ihalesinin merakla beklenen açıklaması geldi.

Dünya devlerinin Budapeşte havaalanı işletmesi için biçtikleri değer şaşırtıcıydı.

Özelleştirme İdaresi'ne göre ilk turda, şirketlerin tekliflerinde öncelikle fiyatlar değil, ne kadar güvenilir şirket oldukları dikkate alınmıştı.

Aslında herkesin merakla beklediği konu, teklif edilen rakamlardı.

Rakamlar açıklandığında havaalanına biçilen değerin ne kadar yüksek olduğu herkesi şaşırttı. Dünya devi şirketlerin verdiği teklifler, 1.5 milyar dolarla 2 milyar dolar arasındaydı...

Ve bu daha sadece birinci turun teklifiydi.

Uzmanlar bu rakamların daha da yukarı çıkacağına kesin gözüyle bakıyorlar.

Seçimlere bir yıldan az bir zaman kala Macar hükümeti için bu para ilaç gibi gelecek.

Macaristan bir süredir ekonomik sorunlarla boğuşuyor. Öyle ki, bu ekonomik sorunları nedeniyle sosyalist/liberal koalisyon hükümeti Macaristan'ın Euro'ya geçmesini bile 4-5 yıl ertelediğini ilan etti. Yani şimdiki hesaplara göre Macaristan en erken 2010 yılında Euro'yu ülkede kullanıma sokacak.

Peki ama, Macaristan neden bir türlü ekonomide belini doğrultamıyor?

Aslına bakılırsa, bu sorun tek başına Macaristan'ın sorunu değil. Orta ve Doğu Avrupa ekonomileri, dünyada globalleşmenin belki de kaçınılmaz bir sonucu olarak, diğer kalkınmakta olan ülkeler gibi, ekonomilerini borçlanarak geliştirmeyi deniyorlar.

Ülke belli bir gelişim çizgisine oturuyor belki, ama bunun genel olarak neye malolduğu uzmanlara göre aslında çok tartışmalı.

Çünkü bu sonu olmayan bir süreç başlatıyor: kaynak darlığı hükümetleri dış borçlanmaya itiyor.

Ve yine kaynak darlığı nedeniyle borçların ödenmesi konusunda sıkıntılar belirince de hemen eldekilerin satılması, yani özelleştirme gündeme geliyor.

Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde özelleştirme belki de daha kolay kabul görüyor. Çünkü 1990'lı yıllara kadar özel sektörün hiç olmadığı bu sistemde, serbest piyasanın yaratılması uğruna elde ne varsa, hem de çok kısa süre içinde satıldı. Halk buna pek karşı da çıkmadı.

Şimdi aslında artık özelleştirmenin son demleri yaşanıyor.

Birkaç banka...

Birkaç büyük işletme...

Bazı havalimanları ve topraklar da elden çıkınca, devlet artık cepten yemeyi bitirecek..

Yabancı yatırımlar şimdilik gelmeye devam ediyor.

Macaristan açısından bakıldığında, ve çevre ülkelerle kıyaslandığında, on milyonluk bir ülke için gelen yabancı sermayenin rekor düzeyde olduğu söylenebilir.

Peki ama bu sermaye hep burada kalır mı?

Aslında siyasetçilerin ve ekonomiye yön veren kadroların en büyük kaygısı da bu!

Dünya para piyasaları sürekli hareket halinde. Sıcak paralar dünyanın bir ucundan diğer ucuna akıyor, günlük değişmeler içinde sermaye borsadan-dövize, emlaktan devlet tahvillerine geçiyor, en büyük karı vurup, sonra da zamanı geldiğinde çekiliyor.

Geçenlerde Macar asıllı ünlü para sihirbazı Amerikalı George Soros da Budapeşte'ye tehlike sinyalleri gönderdi.

Soros "Macar piyasalarına gelen sıcak para ekonomi açısından tehlike yaratabilir", dedi., hükümeti uyardı.

1992 yılında yaptığı spekülasyonlarla İngiliz sterlinin değer kaybetmesine neden olan ve bu spekülasyondan tam 1 milyar dolar kazanan Soros'un bir bildiği var elbet...

Ama sonuçta siyasetçiler kısa vadeli düşünüyor. Budapeşte, şimdilik gelecek olan milyar dolarlara seviniyor.

Bunun önemli bir kısmı dış borçlara gidecek olsa da, ne gam, tekerlek dönmeye devam ediyor.

Belki de sadece Macaristan için değil, büyük devletlerin ve finans merkezlerinin karşısında tutunmaya çalışan dünyanın önemli bir kısmının amacı artık bu.

Bugünü kurtarmak,...

Çünkü artık devlerin kavga ettiği dünya sahnesinde küçük uluslar için ezilmeden ayakta kalmayı başarmak bile artık büyük başarı sayılıyor.