Bu soru, Milli İstihbarat Teşkilatı'nın, Diyarbakır 6'ıncı Ağır Ceza Mahkemesi'nden aldığı izinle, Türkiye genelindeki tüm cep telefonları, sabit telefonlar ve internet üzerinden yapılan görüşmeleri izlemeye aldığı iddialarıyla, bir kez daha gündeme geldi.

DEHAP konuyla ilgili suç duyurusunda bulundu. Aynı mahkemeden benzer bir izin aldığı iddia edilen Emniyet ise, telefon görüşmelerini izleme ve dinlemenin, suçla mücadelede tüm dünyada kullanılan bir yöntem olduğunu savundu ve bunun yasalar çerçevesinde yapıldığını ifade etti.

Bu konudaki en kapsamlı çalışmalardan biri olan "Gizli Kulaklar Ülkesi" kitabının yazarı, Hürriyet Gazetesi Temsilci Yardımcısı Faruk Bildirici'ye sorduk.

BBC: Telefon dinleme Türkiye'de ne kadar yaygın, kim, kimi dinliyor? Yasa ile uygulama ne kadar örtüşüyor?

Faruk Bildirici: Bir mahkeme kararı var, bu anlamda da bir yasal uygulama. Ancak eski TCK zaten, sadece çete suçlarıyla ilgili belirli konularda dinlemeye, izlemeye imkan veriyor. Oysa burada tamamen genel bir uygulama söz konusu.

Hatta, cumhurbaşkanı, başbakan, bakanlar, bu ülkeyi de yöneten herkesi kapsayan bir izleme söz konusu.

Bunun sanırım hiç kimse yasal olduğunu iddia edemez aslında. Şu anda, Türkiye'de herkesin ama istisnasız herkesin telefonla konuşması, internet ortamındaki haberleşmesi, faksla haberleşmesi yani bütün elektronik iletişimiyle ilgili dataların hepsi MİT'e ya da Emniyet Genel Müdürlüğü'ne -ki Emniyet Genel Müdürlüğü de daha sonra aynı mahkemeden benzer bir karar aldırmış- hepsi orada bulunuyor.

BBC: Orada dikkat çekici bir şey var. Hem MİT hem Emniyet'in aldığı izinlerde. Dinleme için değil, izleme için alınıyor. Neden dinleme için talepte bulunmuyor bu kurumlar?

Faruk Bildirici: Orası gerçekten son derece enteresan. Dikkat edersek, zaten bir enteresan nokta daha var, İkisi de Ankara'da bir mahkemeye başvuruyorlar,o Ankara'daki mahkemeler reddediyor. Diyarbakır'dan alıyorlar. Yasallığı tartışmalı bir konu olmasaydı,zaten Ankara'dan rahatlıkla alabilirlerdi, birincisi bu.

İkincisi, gerçekten de burada özellikle MİT'in dinleme konusunda karar aldırma talebinde bulunmaması, son derece manidar. Çünkü bu konuda zaten rahatlıkla dinleme yapıyorlar.

Çünkü mahkemelere adi dinlemeler için başvuranlar sadece polis. Oysa Türkiye'de dinleme işini yapan sadece polisle sınırlı değil. Askeri istihbaratın da milli istihbaratın da emniyetin alt birimlerinin de dinleme yaptığını biliyoruz.

BBC: Peki yasa bu birimlerin dinleme izinleri konusunda bir ayrım yapıyor mu?

Faruk Bildirici: Hayır, yani zaten Türkiye'de elektronik gözetim konusunda yasal düzenlemeler çok yeniydi ve sadece çete suçlarını kapsıyordu. Ama, yeni TCK'da da genel bir düzenleme yapıldı. Güvenlik güçlerine bütün suçlarla ilgili elektronik gözetim dinleme imkanı verildi.

Ancak burada çok önemli bir eksik var. Dinleme ve izleme konusunda, teknik ayrım yapılmıyor. İstihbarat güçleri ya da polis açısından. Oysa dünyada baktığınızda, güvenlik ve adli amaçlı dinlemeler birbirinden ayrılıyor.

Özellikle AB ülkelerinde telefon dinleme, bir kişiyle ilgili başvurulabilecek en son yöntem. Türkiye'de ise ilk başvurulacak yöntemdir.

Örneğin, dinlemeye karar verdikten sonra mahkeme, asla bir kez daha polisi ya da güvenlik birimini denetlemiyor yasalar uyarınca Türkiye'de.

BBC: Telefon dinleme vasıtasıyla elde edilen bilginin, yasal düzlemde kullanımı konusunda ne gibi düzenlemeler mevcut? Yani, mahkemelerde şu anda delil olarak kabul ediliyor mu?

Mahkemenin kararıyla yapılan dinleme sonucunda suç unsuru elde edilmişse, bu tabi ki yasal ve mahkemelerde suç kanıtı olarak kullanılabiliyor. Ama, tabii bu kanıtların diğer yan kanıtlarla desteklenmesi gerekiyor.

BBC: MİT'in ve Emniyet'in Diyarbakır'dan aldıkları izinde 8 nisan 30 Mayıs aralığı dikkat çekiyor. Bu tarihle ilgili bir tahmininiz var mı?

Faruk Bildirici: 30 Mayıs olması, yeni TCK yasasıyla ilgili uygulamanın başlayacak olması nedeniyle böyle bir tarih sanırım seçilmiş.

BBC: 30 Mayıs'tan sonra bu izin yasal olmayacak endişesiyle mi?

Faruk Bildirici: Bir takım endişeler vardı aslında, ama yani yeni TCK, aslında o anlamda sınırlamalar getirmiyor. Sanıyorum, bazı yerlerde savcılar ve hakimler daha önce verdikleri izinleri artık vermeyecekleri yolunda imalarda bulundular. Nitekim, güvenlik birimlerinin temsilcileriyle Ankara'da savcılar toplantı yaptılar. O toplantıda savcılar, dinlemeye imkan veren bağlantıların söküleceği yolunda uyarılarda bulundular.

BBC: Türkiye'de telefon dinlemeyle ilgili bir haber ortaya çıktığında hemen insanların kafasında devlet, vatandaşın sohbetine kulak kabartıyor gibi bir anlayış ortaya çıkar. Ama, aslında devlet kendi içinde de birbirini dinliyor diyebilir miyiz?

Faruk Bildirici:Herkes herkesi dinliyor aslında. Yani, herkes herkesi dinliyor derken, siyasiler, bu ülkeyi yönetenler dahil. Örneğin Genelkurmay başkanlığının tamamen ayrı hatları, kabaca NATO hatları denilen hatları kullanıyorlar dinlemeleri önlemek için. Başbakan farklı cep telefonları kullanarak haberleşebilir. Ya da uydu telefonları kullanılıyor mesela.

Biraz daha geriye dönersek, örneğin Turgut Özal, kendi konuşmalarının dinlenmesini önlemek için önemli konuşmaları ya arabasında ya da bahçede yürürken yapardı.

BBC: Gazeteciler, ne kadar çok dinleniyor?

Faruk Bildirici: Şunu söyleyebilirim, çok somut bir örnektir. Hiram Abbas ile Uğur Mumcu'nun bir konuşması vardır. Hiram Abbas, daha sonra öldürülen eski MİT müsteşarı. Bir evde buluşuyorlar, Uğur Mumcu soruyor: "Beni neden dinliyorsunuz?" diyor. Hiram Abbas da "Sizi dinlemeyip de kimi dinleyeceğiz? Bütün bilgiler size geliyor zaten." diye yanıtlıyor bu soruyu.