Imogen Foulkes BBC Cenevre Muhabiri

Bugün, biyolojik ve diğer zehirli silahların kullanımıyla ilgili anlaşmanın imzalanmasının 30'uncu yıldönümü.

153 ülkenin anlaşmayı onaylamasıyla, bu sınıfa giren tüm silahlar bir gecede yasadışı ilan edildi.

Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle, imza koyan ülkelerin ellerinde bulunan tüm bu silahların imha edilmesi gerekiyordu. Bu ülkeler, attıkları imzayla, gelecekte de bu tür silahlar kullanmayacaklarına dair bir yükümlülük altına girdi.

30'uncu yıldönümünde, silah kontrol uzmanları, artık bu anlaşmanın gözden geçirilmesinin zamanının geldiğini savunuyorlar.

Bir biyolojik savaşta, kullanılması en olası görülen virüslerin şarbon ve çiçek hastalığı virüsleri olduğu söylenegeldi.

Oysa şimdi bilimadamları bunun mümkün olmadığını belirtiyorlar. Çiçek hastalığı virüsünün, elde edilmesinin çok kolay olmadığını belirten yetkililer, aksi bir durumda bile, virüsü kullanmaya çalışan kişinin öleceğini belirtiyorlar.

Şarbon ise pekçok kişinin tahmin ettiği kadar zehirli bir madde değil. Bugün karşı karşıya olunan tehlikeler, anlaşmayı hazırlayanların o yıllarda tahmin edemedikleri türde.

Uzmanlar, en büyük tehlikenin, özellikleri bilinmediği için korunma olasılığı olmayan, genetik yapısı değiştirilmiş maddelerden kaynaklandığını belirtiyorlar. Biyolojik deneyler ise her zaman olumlu sonuç vermiyor.

Kuş gribine karşı bir aşı üretmek için elde edilen verilerin, bir biyolojik silah yapımında kullanılması da olası.

Birleşmiş Milletler'in, Biyolojik Silahların Önlenmesi Birimi'nin Başkanı Jean Pascal Zanders, bilimsel olarak büyük bir belirsizlik yaşandığını söylüyor.

Zanders, "Herhangi bir maddenin, kullanılmaya başlandığı ana kadar, yasaklanmış amaçlar için mi yoksa yasal insanî çalışmalar için mi geliştirildiğini bilmemize olanak yok. Büyük bir belirsizlik içindeyiz" diyor.

Gelecek yıl, anlaşmaya imza koyan 153 ülke bir toplantı yaparak, gereken düzeltmeleri ve güncellemeleri görüşecekler.

Ancak 2001 yılında yaptıkları toplantıda bir anlaşma sağlanamamıştı. Biyo-teknoloji yarışı hız kazandıkça, ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları da su üstüne çıkıyor.

Uzmanlar, 2006 yılındaki toplantıda, araştırma ve deneylere olanak sağlayan bir uzlaşmaya varılması gerektiğini belirtiyorlar ancak bununla beraber biyolojik silahlar üzerindeki yasağın korunmasının önemine dikkat çekiyorlar.

Bir anlaşmaya varılamaması durumunda, dünyanın ilk silahsızlanma anlaşmasının geçerliliğini yitireceğine işaret eden uzmanlar, böyle bir durumda, dünyanın daha tehlikeli bir yer haline geleceğini belirtiyorlar.