Şahid: İran'ın insansız hava araçları hakkında neler biliniyor?

Donald Trump, ABD'nin 28 Şubat'ta İran’a hava saldırıları başlattığında İran’ın füzelerinin ve füze endüstrisinin “tamamen yok edileceğini” söyledi. Ancak insansız hava araçlarından söz etmedi.

İran, altı gün sonra bölgedeki savunma sistemlerini aşmak ve Ortadoğu’da kaos yaratmak amacıyla farklı hedeflere iki binden fazla düşük maliyetli insansız hava aracı fırlattı.

Şahid adındaki bu “kamikaze” insansız hava araçları, çarpma anında infilak eden patlayıcılar taşıyor ve ciddi hasara yol açabiliyor. ABD güçlerine yönelik şu ana kadarki en ölümcül saldırı, Kuveyt’teki bir üsse isabet eden bir insansız hava aracı sonucu gerçekleşti; saldırıda altı ABD askeri öldü.

Bazı saldırılar nüfusun yoğun olduğu şehirlerde gerçekleşti. Bu durum sokaklarda ve Körfez ülkelerinin yönetimlerinde korkuya neden oldu. Bazı uzmanlar bunun, İran’ın “terör dayatma” ve ABD’yi çatışmayı hızlı şekilde sona erdirmeye zorlamayı amaçlayan stratejisinin bir parçası olabileceğini söylüyor.

BBC tarafından doğrulanan bir videoda, İran’a ait bir insansız hava aracının yüksek hızla alçalarak Bahreyn’in başkenti Manama’da bulunan ABD Donanması’nın Beşinci Filosu karargâhındaki bir radar tesisine çarptığı görülüyor. Çarpmanın ardından havaya parçalar saçılıyor ve yapı çökerken görülüyor.

Birleşik Arap Emirlikleri’nden (BAE) gelen başka bir videoda ise bir insansız hava aracının, Dubai’nin lüks yapay adalarından Palm Jumeirah’taki bir otele çarptığı görülüyor. Çarpmanın ardından dev bir ateş topu oluşuyor ve şehir genelinde yankılanan yüksek bir patlama sesi duyuluyor.

Bölgedeki enerji sektörüne yönelik insansız hava aracı saldırıları özellikle büyük etki yarattı. Suudi Arabistan’ın Körfez kıyısındaki en büyük petrol rafinerisi Ras Tanura’da düşürülen bir insansız hava aracı parçalarının neden olduğu yangın sonrası üretim durduruldu.

Katar’da ise dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracat terminali, İran'ın insansız hava araçları tarafından hedef alınmasının ardından kapatıldı.

Basit bir tasarıma sahip olmalarına ve üretim maliyetlerinin görece düşük olmasına rağmen, bu insansız hava araçları bölgede önemli hasara yol açıyor. İran’da üretilen uzun menzilli insansız hava aracı Şahid 136'nın maliyetinin yaklaşık 20 bin ile 50 bin dolar arasında olduğu tahmin ediliyor.

Şahid'lerin ayırt edici vızıltı sesi, son günlerde bölgenin farklı yerlerinden çekilen akıllı telefon görüntülerine de yansıdı. Aşağıdaki videoda bu dikkat çekici ses açıkça duyuluyor. Görüntülerde, hafta sonu Bahreyn’in başkenti Manama’da bir insansız hava aracının bir apartmana çarptığı an yer alıyor.

Birçok ticari insansız hava aracının aksine Şahid, havadayken uzaktan kontrol edilemiyor. Bunun yerine, fırlatılmadan önce uydu navigasyon sistemi kullanarak belirli bir rotayı izleyip hedefe ulaşacak şekilde önceden programlanıyor. 2500 km’lik menziliyle Tahran’dan Atina’ya kadar uçabiliyor.

Özellikle balistik füzelerle karşılaştırıldığında çok hızlı olmasa da, bu insansız hava araçlarının ince yapısı ve alçak irtifada uçabilme kabiliyeti, radar ve genellikle füze tehdidine odaklanan erken uyarı sistemleri tarafından tespit edilmesi zor bir hedef haline getiriyor.

Şahid, Ukrayna savaşında Rusya tarafından yoğun şekilde kullanıldı. Yoğun nüfuslu şehirleri ve elektrik santrallerini hedef alan bu saldırılar büyük yıkıma yol açtı. İran son yıllarda Şahid'lerini müttefiki Rusya’ya ihraç etti ve Rusya da artık İran tasarımına dayanan kendi versiyonlarını üretmeye başladı.

Eski bir ABD Deniz Piyadesi, CIA paramiliter görevlisi ve ABD Savunma Bakanlığı’nın Ortadoğu’dan sorumlu eski savunma bakan yardımcısı Mick Mulroy, BBC’ye yaptığı açıklamada Şahid'lerin önceki çatışmalarda “son derece etkili olduklarını kanıtladığını” söyledi. Mulroy’a göre ABD de bu nedenle kendi versiyonunu geliştirdi.

Lucas (low-cost uncrewed combat attack system – düşük maliyetli insansız muharebe saldırı sistemi) adı verilen ABD insansız hava aracının son günlerde ilk kez çatışmada kullanıldı. Ortadoğu’daki ABD güçlerinin başındaki Amiral Brad Cooper, İran tasarımını “aldıklarını, geliştirdiklerini ve İran’a karşı kullandıklarını” söyledi.

ABD, kaç tane insansız hava aracı konuşlandırdığını açıklamadı ancak İran’ın kaç insansız hava aracı fırlattığına dair veriler paylaşılıyor. Birleşik Arap Emirlikleri, şimdiye kadar ülkeye binden fazla İran insansız hava aracı fırlatıldığını ve bunlardan yalnızca 71’inin savunma sistemlerini aşabildiğini açıkladı. Ancak her bir önleme operasyonunun da bir maliyeti bulunuyor.

Şahidler çeşitli yöntemlerle düşürülebiliyor. Bunlar arasında özel GPS karıştırma cihazları ve lazer silah sistemleri de bulunuyor. Ancak şu anda birçoğu, savaş uçaklarından atılan füzeler veya pahalı karadan havaya füze sistemleri tarafından vurularak düşürülüyor.

İran 2024’te İsrail’e yüzlerce insansız hava aracı ile saldırdığında, İngiltere'nin savaş uçaklarıyla bazılarını füzeler kullanarak düşürdüğü bildirilmişti. Bu füzelerin her birinin maliyetinin yaklaşık 200 bin sterlin olduğu tahmin ediliyor. Aşağıdaki videoda bu hafta Ürdün hava sahasında bir İngiliz jetinin gerçekleştirdiği benzer bir önleme görülüyor.

American Enterprise Institute düşünce kuruluşunda İran uzmanı olan Nicholas Carl, İran’ın insansız hava aracı ve füze kullanımının stratejik amaçlarından birinin ABD ve müttefiklerini füze stoklarını tüketmeye zorlamak olduğunu söylüyor.

Carl’a göre İran yönetimi aynı zamanda ABD ve bölgedeki ortakları üzerinde “terör ve psikolojik baskı oluşturmayı” hedefleyerek Başkan Donald Trump’ı bir ateşkes anlaşmasına zorlamaya çalışıyor.

İran’ın bu baskıyı ne kadar sürdürebileceği ise belirsiz. Savaş öncesinde on binlerce Şahid'in seri bir şekilde üretildiği düşünülüyordu ancak günlerdir süren ABD ve İsrail saldırılarının ardından bu stokun ne kadarının sağlam kaldığı bilinmiyor.

Pazartesi günü İran Devrim Muhafızları’yla bağlantılı Fars haber ajansı tarafından yayımlanan görüntülerde, yeraltındaki bir sığınağa benzeyen bir yerde sıralanmış insansız hava araçları görülüyor. Ancak videonun ne zaman çekildiği bilinmiyor.

Perşembe günü konuşan Amiral Brad Cooper, İran’ın fırlattığı insansız hava aracı sayısının çatışmaların ilk gününe kıyasla yüzde 83 azaldığını, balistik füze kullanımının ise yüzde 90 düştüğünü söyledi.

Nicholas Carl ise “İran füze ve insansız hava aracı saldırılarını sürdürmekte zorlanıyor ve ABD ile İsrail’in askeri baskısı devam ettikçe bunun önümüzdeki günlerde daha da zorlaşması muhtemel” dedi.