Değerli madenler, elektronik cihazların geri dönüşümüyle kurtarılır mı?

Elektronik cihazların üretimi için gereken değerli madenler tüm dünyada ciddi oranda azaldı. Elektronik atıkların geri dönüşümü, azalan madenlerin yerini doldurabilir. Türkiye'de de elektronik cihazlar geri dönüşüm için ücretsiz olarak toplanıyor.

İngiltere'de yapılan yeni bir araştırmaya göre, 2021'de dünyada bulunan elektronik atık yoğunluğu 57 milyon tona ulaştı ve uzmanlar, dünyadaki değerli metallerin madencilik faaliyetleri yüzünden ciddi oranda azaldığını belirtiyor. Çözüm olaraksa geri dönüşüm gösteriliyor.

İngiliz Kraliyet Kimya Topluluğu (RSC) uzmanları madencilik faaliyetleriyle elde edilen değerli metallerin kullanımının sürdürülebilir bir yöntem olmadığını belirtiyor.

Ayrıca, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali gibi jeopolitik gerilimler ve piyasalarda yaşanan belirsizliklerden kaynaklanan tedarik zinciri aksaklıkları da bu metallerin fiyatlarında ciddi artışa neden olduğunu aktarılıyor.

2021'den bu yana pil üretiminde önemli bir malzeme olan lityumun fiyatında neredeyse yüzde 500'lük artış kaydedilirken elektrikli araç pillerinde kullanılan nikel gibi diğer metallerin de fiyatı yükseldi.

Uzmanlar, bazı metallerin ise tamamen tükenmek üzere olduğunu söylüyor.

RSC Başkanı Prof. Tom Welton, teknolojik cihaz tüketim alışkanlıklarımızın çevreye çok ciddi hasar verdiğini belirtiyor: "Bu sürdürülebilir bir alışkanlık değil ve ihtiyaç duyduğumuz hammaddelerin neredeyse tamamını tüketmiş durumdayız".

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de kağıt, ambalaj, plastik gibi materyallerin yanı sıra elektronik ve pil atıkları da toplanıyor.

Büyük ev aletlerinden cep telefonu ve otomatlara kadar pek çok elektronik cihaz elektronik atık kategorisine giriyor.

Uzmanlar metallerin değerlendirilmesinin yanı sıra toksik maddeler içerdiği için de çöpe atmak yerine elektronik cihaz toplama merkezlerinde biriktirilmesi gerektiğini savunuyor.

Türkiye'de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı belediyeler, üreticiler ve lisanslı işleme tesisleri tarafından kurulan aktarma merkezleri üzerinden elektronik atıkları topluyor. Ayrıca yeni bir elektronik eşya satın alındığında, talep edilmesi halinde ücretsiz bir şekilde eski eşya dağıtıcıya verilebiliyor.

Ayrıca Elektronik Atıkların Geri Dönüşümünü Destekleme Derneği gibi inisiyatifler de elektronik atıkların toplanmasını ve geri dönüşümününün doğru şekilde yapılmasını amaçlıyor.

Akıllı telefonlarda kullanılan bazı elementler önümüzdeki yüz yıl içinde tükenebilir

Akıllı telefonlarda yaklaşık 30 farklı kimyasal element kullanılıyor. Bunların bazısı başka teknolojilerde de kullanılıyor. Bir kısmı ise dünyada tükenmek üzere.

Galyum: Tıbbi termometrelerde, LED ışıklarda, güneş panellerinde ve teleskoplarda kullanılıyor. Kanser önleme özelliği olabileceği düşünülüyor

Arsenik: Havai fişeklerde kullanılıyor ve aynı zamanda ahşap koruyucu özelliği bulunuyor

Gümüş: Aynalarda, gün ışığında kararan gözlük lenslerinde, antibakteriyel giysilerde ve dokunmatik ekranlara uyumlu eldivenlerde kullanılıyor

İndiyum: Transistörlerde, mikroçiplerde, yangın söndürme sistemlerinde ve güneş panellerinde kullanılıyor

İtriyum: Beyaz LED ışıklarda ve kamera lenslerinde, aynı zamanda bazı kanser türlerinin tedavisinde kullanılıyor

Tantal: Cerrahi implantlarda, neon ışıklarda, türbin kanatlarında, süpersonik uçaklar için burun kapaklarında ve işitme cihazlarında kullanılıyor

Her yıl 2 milyon ton elektronik atık

Her yıl dünyada üretilen elektronik cihazlardan elde edilen atık miktarı yaklaşık 2 milyon ton artıyor. Ancak bunun yüzde 20'sinden azı toplanıp geri dönüştürülüyor.

Prof. Welton, "Hükümetlerin geri dönüşüm modellerini yeniden yapılandırmasına, teknoloji şirketlerinin ise sürdürülebilir üretime yoğunlaşmasına ihtiyacımız var" diyor.

RSC'nin araştırması, tüketicilerin de daha sürdürülebilir teknolojileri tercih ettiklerini gösteriyor.

10 ülkede 10 bin kişi ile yapılan bir anketin sonuçları, insanların yüzde 60'ının sürdürülebilir alternatifleri olduğu takdirde halihazırda kullandıkları teknoloji markalarından vazgeçeceğini saptıyor.

Diğer taraftan ankete katılanlar, artık çalışmayan elektronik cihazları ile ne yapacaklarını bilmediklerini, geri dönüştürülmeden atıldığı durumda bu cihazların çevreye olumsuz etkilerinden endişe ettiklerini ifade ediyor.

Katılımcıların büyük kısmı ise geri dönüşüm yöntemlerinin güvenilirliğinden şüphe ettiklerini söylüyor.

Madencilik yerine geri dönüşüm

RSC uzmanları, büyük çoğunluğumuzun eski telefon ve bilgisayarlarımızı evimizin bir köşesinde tutarak fark etmeden evlerimizde değerli metaller biriktirdiğini bildiriyor.

Uzmanlar, üreticilerin ve satıcıların bu konuda önemli rol oynadığını ve yaratıcı çözümler uygulayabileceğini ifade ediyor.

Buna örnek olarak insanların eski elektronik cihazlarını aldıkları dükkanlara iade edebilmeleri ve geri dönüşüm garantisi alabilmeleri gösteriliyor.

RSC'den Elizabeth Ratcliffe, "Tedarik zincirlerindeki belirsizlikler, bu tür malzemelerde madencilik yöntemlerinden ziyade döngüsel ekonomiye ihtiyacımız olduğunu öne çıkarıyor" diyor.

Uzmanlar, insanların elektronik atıkları konusundaki davranışlarında değişikliği teşvik etmek için çalışmalarını sürdürüyor.

Ratcliffe, "Daha az tüketmemiz, yeniden kullanmamız ve geri dönüştürmemiz gerekiyor. Bunu mümkün kılmak için de toplumun her parçasının birlikte çalışması gerekiyor" diyor.