NATO Genel Sekreteri Rutte'nin alevlendirdiği tartışma: Avrupa ABD'siz kendini savunabilir mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin, Avrupa'nın kendini ABD olmadan savunulabileceğini düşünenlere, "Hayal görmeye devam edin" demesi kıtada tartışma yarattı.

Mark Rutte, savunma alanında Amerikalılar ve Avrupalılar arasında yük paylaşımı yapılması gerektiğini savunuyor.

Rutte, Avrupa ülkelerinin kendi güvenlikleri için daha fazla sorumluluk almasından yana ama bunun NATO bünyesinde yapılmasını istiyor.

Avrupa Birliği'nde (AB) ise başını Fransa'nın çektiği bir grup ülke ve siyasetçi ise stratejik otonomi kapsamında Avrupa'nın kendi ordusuna sahip olması gerektiği görüşünde.

Bu görüş özellikle Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya saldırması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın Avrupa'ya yönelik çıkışları sonrası daha yüksek sesle dile getiriliyor.

Mark Rutte, 26 Ocak'ta Avrupa Parlamentosu'nun (AP) Güvenlik ve Savunma Komitesi ile Dış İlişkiler Komitesi'nin ortak oturumunda parlamenterlerin sorularını yanıtladı.

Rutte, "Burada birileri Avrupa Birliği'nin veya Avrupa'nın bir bütün olarak ABD olmadan kendini savunabileceğini düşünüyorsa hayal kurmaya devam etsin. Bunu başaramazsınız" dedi.

Rutte bu noktada Avrupa'nın tek başına hareket etmesi için yüzde 5 savunma harcamasının yeterli olmayacağını, bu oranın yüzde 10'a yükseltilmesi gerekeceğini, mükerrerlik oluşacağını, milyarlarca Euro tutarında maliyetle karşı karşıya kalınacağını ve ABD'nin nükleer şemsiyesinin kaybedilebileceğini vurguladı.

İlk tepkiler Fransa'dan geldi

Bu sözleri sonrası Rutte'ye tepki gösteren ilk isimlerden biri Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot oldu.

Barrot, sosyal medya aracılığıyla paylaştığı mesajında, "Avrupalılar kendi güvenliklerini üstlenebilir ve üstlenmelidir. ABD bile bunu kabul etmektedir. Bu, NATO'nun Avrupa ayağıdır" ifadelerini kullandı.

Rutte, "Avrupa ayağı" kavramı için "Bana göre biraz içi boş bir ifade" demişti.

Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin ise "Bugün gördüğümüz şey, NATO'nun Avrupa ayağının gerekliliği" dedi.

AP'nin Fransız üyelerinden Nathalie Oiseau ise Avrupa'nın ABD'siz yapamayacağına karar veremeyeceğini savundu.

Oiseau, "Bu utanç verici bir andı. Rutte, Avrupalılara kaba davranmanın Trump'ı memnun edeceğini düşünüyor. Trump partizanlarına ihtiyacımız yok. NATO, ABD ve Avrupa'nın çabaları arasında yeniden denge kurmalıdır" dedi.

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb'ın Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda katıldığı bir oturumda bu konuda yaptığı açıklamalar da dikkat çekiciydi.

Stubb forumdaki konuşmasında, "Avrupa kendini savunabilir mi? Cevabım kesin olarak evet" demişti.

ABD'nin 23 Ocak'ta yayımladığı Ulusal Savunma Stratejisi'ndeki vurgular da Avrupa'nın öne çıkması gerektiğini destekler nitelikte.

Belgede, Avrupa'nın ekonomik ve askeri açıdan kendini savunma kapasitesine sahip olduğu vurgulanıyor.

Bunun yanı sıra, Avrupalıların, "Avrupa'nın konvansiyonel savunmasında birincil sorumluluğu üstlenmek için güçlü bir konumda" oldukları belirtiliyor.

NATO Genel Sektreteri Mark Rutte'nin son açıklamalarına ise düşünce kuruluşlarından da bazı tepkiler geldi.

ETH Zurich bünyesindeki Güvenlik Çalışmaları Merkezi'nin kıdemli araştırmacısı Gesine Weber, Rutte'nin açıklamalarını sosyal medyada şöyle yorumladı:

"Rutte'nin, ABD'nin Avrupa'yı savunmaya istekli ve bu konuda güvenilir bir ortak olduğu hayallerini bırakması gerektiğini söylemek isterim. Benim analizime göre Avrupalılar bunu hayal etmiyorlar, başka seçenek olmadığı için bunu nasıl gerçeğe dönüştürebileceklerini değerlendiriyorlar."

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Avrupa, Rusya ve Avrasya Program Direktörü Max Bergmann da sosyal medyadaki mesajında, "Avrupa, odaklanmış ve kararlı olursa Rusya'yı kesinlikle caydırabilir ve kendini savunabilir" dedi

ABD olmazsa olmaz mı?

Bir yandan Rus tehdidi diğer yandan Trump'ın çıkışları savunma alanında AB'yi vites artırmaya mecbur bıraktı.

Teknik olarak AB'nin belli bir aşamada kendini bağımsız şekilde savunabileceğini düşünenlerin sayısında artış var.

Bununla birlikte bu tablonun oluşması için yolun uzun olduğu değerlendirmeleri öne çıkıyor.

Her şeyden önce AB üyeleri arasında NATO'dan ayrı bir güç oluşturulması fikrine sıcak bakanların sayısı çoğunlukta değil.

Mevcut durumda Avrupa savunma ve güvenlik mimarisinin pek çok açıdan ABD'nin desteğine ihtiyacı var.

Gerek NATO gerekse AB yetkililerinin çoğu, AB'nin, Amerikan desteği olmaksızın savunma sağlama çabasının kara, deniz ve havada çok önemli boşlukların doldurulmasını gerektireceği konusunda hemfikir.

ABD'nin olmadığı bir kara savunması için AB'nin 100 binden fazla askeri sürekli hazır tutması gerekiyor.

Olası bir saldırı halinde bu sayının katlanması kaçınılmaz görülüyor.

ABD'nin deniz ve kara unsurları aracılığıyla sağladığı füze savunması da bölgesel savunmada çok önemli bir role sahip.

Amerikan deniz unsurlarından yoksun bir ortamda AB'nin Kuzey Atlantik ve Akdeniz'de caydırıcılık sağlamasının pek kolay olmayacağı yorumlarına da sıkça rastlanıyor.

Hava unsurları alanında da ABD'nin desteği şu aşamada olmazsa olmaz nitelikte.

ABD'nin desteği çekmesi halinde Avrupa ülkelerinin hava kuvvetlerine bağlı bazı savaş uçaklarının uçmasının mümkün olmayacağı sır değil.

NATO'nun Avrupalı ülkelerinin yaklaşık 50 askeri uydusu var. Amerikan askeri uydularının sayısı ise yaklaşık 250.

AB hangi alanlarda iyi durumda?

AB'nin savunma üretimi alanında ABD'den daha fazla kapasite ve hıza sahip olduğu alanlar var.

Bunların başını savaş gemileri, denizaltılar, tanklar, bazı zırhlı araçlar, obüsler ve top mermileri çekiyor.

Avrupa ülkeleri kısa ve orta menzilli füzeler ile hava savunma sistemleri, insansız hava araçları, radar, helikopter, nakliye uçağı ve küçük çaplı silahlar alanlarında da önemli bir kapasiteye sahip.

Bununla birlikte, radara yakalanmayan savaş uçakları, uzun menzilli insansız hava araçları, uzun menzilli füzeler ve hava savunma sistemleri ile uydu istihbaratı konusunda ABD'ye bağımlılık üst seviyede.

Türkiye, NATO'ya alternatif istemiyor

Türkiye, Avrupa'nın güvenliği konusunda NATO'yu merkezde tutan bir yaklaşıma sahip.

Ankara, Avrupalı müttefiklerin farklı bir oluşuma gidip mükerrer bir yapı oluşturmalarına karşı.

Avrupa'nın savunma ve güvenlik hamlelerinin NATO'yu tamamlayıcı nitelikte ve İttifak'la uyumlu olmasının önemi Türkiye tarafından sıkça dile getiriliyor.

Ankara'ya göre, NATO üyesi olan ancak AB üyesi olmayan müttefiklerin katkı ve kabiliyetleri ortak savunma açısından vazgeçilmez nitelikte.

NATO'yu birincil güvenlik kalkanı olarak gören Türkiye, Avrupa savunması ve güvenliğine ilişkin AB bünyesinde yapılan çalışmaların, AB üyesi olmayan NATO müttefiklerine de açık olması gerektiği görüşünde.

AB güvenlik stratejisi üzerinde çalışıyor

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa'nın savunma da dahil önemli alanlarda bağımlılığını azaltmasından yana olan isimlerden.

Von der Leyen bu yaklaşımını 22 Ocak'ta Brüksel'de düzenlenen acil nitelikli zirve sonrasında teyit etti.

Avrupa Komisyonu Sözcüsü Paula Pinho'ya, 27 Ocak'taki günlük olağan basın toplantısında, Rutte'nin açıklamaları soruldu.

Paula Pinho bu soruya, "Çeşitli cephelerde giderek daha dirençli ve bağımsız hale gelmeyi sağlamaya kararlıyız" cevabını verdi.

Pinho savunmanın da dahil olduğu alanlarda bu bağımlılığı azaltmak için yapılması gereken her şeyi yapmaya kararlı olduklarını söyledi.

AB'nin yürütme organı olan Avrupa Komisyonu güvenlik stratejisi için çalışma yürütüyor.