Ukrayna lideri Zelenskiy neden Kırım'dan vazgeçemez?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump'la yaptığı görüşmenin kaderini belirleyecek konulardan birinin Kırım olması bekleniyordu.

Liderler görüşme sonrası olası bir barışa yönelik olumlu mesajlar verse de, Rusya'nın ilhak ettiği bölgelere dair bir açıklama gelmedi.

Toprak sorunu, 3 buçuk yıldır süren Rusya-Ukrayna savaşında barışın önündeki en büyük engellerden biri.

Trump, Zelenskiy ile görüşmesine saatler kala sosyal medyada yaptığı paylaşımda "Kırım'ı geri almak söz konusu değil" yazmıştı.

Ukrayna'nın güneyinde, Karadeniz kıyısındaki Kırım, Rus güçlerinin burayı hukuka aykırı şekilde ilhak ettiği 2014'ten bu yana Rusya'nın elinde.

Bu yarımada, stratejik olarak Rusya için önemli.

Rusya lideri Vladimir Putin, tanımlanamayan yeşil üniformalı, gizemli, maskeli komandoların yerel parlamentoyu ele geçirdiği ve yarımada boyunca yayıldığı Şubat 2014'te, bununla herhangi bir ilgisi olmadığını söylemişti.

Bu "küçük yeşil adamlar" Rusya'nın Ukrayna'ya karşı 2022'de işgalle sonuçlanan savaşının başlangıcı oldu.

Trump'a göre Ukrayna'nın güneyindeki bu yarımada "yıllar önce kaybedildi" ve barış görüşmelerinde "müzakerelerin bir parçası bile değil".

Ancak Zelenskiy'nin Kırım'ı Ukrayna'nın bölünmez bir parçası olarak kabul etmeyi bırakması, akla sığacak bir hareket olmaz.

Ukraynalı muhalefet milletvekili Iryna Gerashchenko'nun ifadesiyle "Toprak bütünlüğü ve egemenlik Ukrayna ve Ukraynalılar için kırmızı çizgi".

Putin daha sonra, Ukrayna'nın Rusya yanlısı liderinin devrilmesinden günler sonra yetkilileriyle gece boyunca süren bir toplantıda bu toprak gaspını planladığını itiraf etmişti.

Kırım, Trump'ın önünde bir engel

Barış anlaşması yapmak için acele eden bir ABD lideri için Kırım büyük bir engel teşkil edebilir.

Trump, Ukrayna'nın öngörülebilir bir gelecekte Kırım'ı geri alma şansının çok az olduğu ve gerçekte - fiilen - Rusya'nın kontrolü altında olduğu konusunda haklı.

Ancak bu, durumu yasal olarak tanımaktan çok farklı bir tutum.

Zelenskiy, Trump'ın o dönemki Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'nun 2018'de yaptığı "Kırım deklarasyonu"na işaret ediyor.

Pompeo, ABD'nin "Rusya'nın Kırım'ı ilhak girişimini" reddettiğini ve Ukrayna'nın toprak bütünlüğü yeniden sağlanana kadar devam etme sözü verdiğini söylemişti.

Zelenskiy, Trump'ın o zaman Kırım konusunda Ukrayna'yı desteklediğini ve şimdi de buna sadık kalması gerektiğini ima ediyor.

Uluslararası toplum tarafından tanınmayan bir toprak ilhakı ABD tarafından yasal kabul edilirse, bu uluslararası hukuk ve BM Şartı ilkeleri açısından ne anlama gelecek?

Rusya'nın işgali başlatmasından haftalar sonra İstanbul'da, Rusya ve Ukrayna'nın önümüzdeki sorunu 10-15 yıl içinde çözmeyi hedeflemesi önerisi yapıldı.

Fikir tutmadı ama bu engelin üstesinden gelmenin bir yoluydu.

Zelenskiy'nin elleri Ukrayna anayasası ile bağlı

Zelenskiy, Kırım'dan vazgeçme gücüne sahip olmadığı konusunda kararlıydı: "Burada konuşulacak bir şey yok. Bu anayasamıza aykırı" demişti.

Anayasanın 2. maddesinde Ukrayna'nın egemenliğinin "mevcut sınırları içinde bölünmez ve dokunulmaz" olan "tüm topraklarına yayıldığı" belirtiliyor.

Ukrayna'nın topraklarında yapılacak herhangi bir değişiklik, Ukrayna Parlamentosu tarafından onaylanması gereken ulusal bir referanduma sunulmak zorunda.

Kiev ile sorun yaşayan sadece Başkan Trump değil.

Rusya ayrıca Ukrayna anayasasını barış çabalarının önünde bir "engel" olarak görüyor.

Anayasalar değiştirilebilir ancak Ukrayna sıkıyönetim altındayken bu mümkün değil.

Rusya'nın yasadışı ilhakını onaylamak sadece Ukrayna için kırmızı çizgi olmakla kalmayacak, aynı zamanda Romanya gibi Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler için de korkutucu bir emsal teşkil edecek.

Bu emsal Karadeniz'in çok ötesinde hissedilecektir.

Rusya neden Kırım'da hak iddia ediyor?

Tarihi nedenlerden ötürü Ruslar Kırım'ı uzun zamandır kendi topraklarının bir parçası olarak görüyor ve Putin, Karadeniz tatil beldeleri ve ılıman yaz iklimiyle yarımadayla "yaşayan ve kopmaz bir bağ" olduğundan söz ediyor.

Ancak Kırım, Ukrayna'nın geri kalanıyla birlikte 1991 yılında çökmekte olan Sovyetler Birliği'nden bağımsızlık yönünde oy kullandı ve Kiev, Rusya'nın Sivastopol limanını Karadeniz Filosu için bir üs olarak kiralamasına izin verdi.

2014'teki ilhakın ardından Putin, önce 2018'de Kerç Boğazı üzerinde inşa edilen bir köprü inşa ederek ve ardından 2022'de Azak Denizi kıyısı boyunca bir kara köprüsü ele geçirerek Rusya'nın Kırım üzerindeki kontrolünü sağlamlaştırmaya çalıştı.

Putin, Sovyet lideri Nikita Kruşçev'in 1954 yılında Kırım'ı Ukrayna'ya devretmesiyle yapılan bir yanlışı düzelttiğini düşünüyordu.

Rusya'nın "sadece soyulmadığını, yağmalandığını" söyledi.

Kırım ilk olarak 1783 yılında Çarlık Rusyası tarafından ilhak edilmiş ve Kruşçev'in kararına kadar büyük ölçüde Rusya'nın bir parçası olarak kalmıştı.

Rusya ve Ukrayna'nın her ikisi de Sovyet cumhuriyetiydi, bu nedenle 1954 yılında Kremlin için büyük bir mesele değildi.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisi için yapay zekadan da faydalanıldı.