Maymun çiçeği virüsüne karşı Türkiye'de hangi önlemler alınmalı?

Maymun çiçeği olarak da bilinen mpox virüsünün Afrika'da hızla yayılan alt türü, Avrupa'da ilk kez 15 Ağustos'ta İsveç'te görüldü. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) de ondan bir gün önce virüse karşı küresel acil durum ilan etmişti.

Dünyanın farklı noktalarında aynı anda mpox salgınları yaşanıyor. Buradaki vaka artışlarına virüsün geçtiğimiz Eylül'de tespit edilen "Clade 1b" adlı daha ölümcül bir alt türü yol açıyor.

WHO Avrupa Direktörü Hans Kluge, 20 Ağustos'ta yaptığı açıklamada maymun çiçeği virüsünün 2020'de dünyaya yayılan koronavirüs salgınıyla kıyaslanmaması gerektiğini vurguladı.

Kluge, "Mpox'u nasıl kontrol edeceğimizi ve Avrupa'da yayılmasını ortadan kaldırmak için atmamız gereken adımları biliyoruz" şeklinde konuştu.

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı, 15 Ağustos'ta X üzerinden yaptığı açıklamada Türkiye'de 2024'te mpox vakasına rastlanmadığını duyurdu.

Açıklamada Türkiye'de "herhangi kısıtlama veya ek tedbir ihtiyacı" bulunmadığı belirtildi:

"Bakanlığımızca gerekli çalışmalar yürütülmekte, bilim kurulumuz ve sağlık altyapımızla süreç hassasiyetle takip edilmektedir. Güncel bilgiler kamuoyunun bilgisine sunulacaktır."

BBC Türkçe'ye konuşan Gazi Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları'ndan Profesör Doktor Esin Şenol, Türkiye'de maymun çiçeğine karşı şu ana kadar "aktif tarama" yapılmadığını ancak münferit "sağlık kurumu ya da personelin çabasıyla şimdiye kadar 10-12 vaka tespit edildiğini" söyledi.

Şenol, maymun çiçeği virüsünün 2022'den bu yana farklı türlerinin etkili olduğunu vurguladı ve ekledi:

"Türkiye’de daha önce görüldüğünden eminiz. Ama bu sayı, 2023’e kadarki türden Türkiye’de görülen vaka sayısı. 2023’ten sonra 2. küresel acil ilanına yol açan tür Avrupa’da ilk defa İsveç’te görüldü. Henüz Türkiye’de görülmedi. Vakaların %70’i Afrika’da, Avrupa ve Amerika %30’unu karşılıyor. Şu an Avrupa’daki toplam vaka sayısı 26 bin, ülkelerdeki vakalar yüzlü sayılarda ama biraz daha artmakta.”

Şenol, virüsün alt türünün daha hızlı bulaştığını ve hastalığın daha şiddetli geçmesine yol açtığını söyledi ve "Ortak eşya kullanımı, tokalaşma, dokunma, öpüşme dışında yakın temaslar bulaşmaya yol açabiliyor. Yüz yüze yakın mesafede uzun süreli konuşma ve nefes nefese değecek bir temasın olması örneğin. Yakın temasta damlacık yoluyla bulaşma olduğu düşünülüyor" dedi.

Şenol, maymun çiçeği salgınının yakından takip edilmesi gerektiğini, ancak şu an için "korkacak bir şey olmadığını" ifade etti ve şunları kaydetti:

“Küresel bir salgın tehdidi demek, eğer biz gerekli önlemleri almazsak süreç kontrolden çıkabilir demek. Yapmamız gerekenler: tüm hekimlerin bildirilmesi, sahanın koordine edilmesi, bir salgın hazırlık stratejisi planının ortaya konulması, aşı ve ilaç tedariğinin sağlanması ve aktif taramanın yapılması.”

'Hastalığın Türkiye'de olmama şansı düşük'

Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Profesör Doktor Mehmet Ceyhan ise Sağlık Bakanlığı'nın açıklamasındaki "rastlanmadı" ifadesine dikkat çekti.

BBC Türkçe'ye konuşan Ceyhan, "Bunu dediğiniz zaman size böyle bir hasta başvurmadı, vuranlarda da test negatif çıktı demektir. Kimse Türkiye’de vaka yoktur diyemez" ifadesini kullandı.

Ceyhan bunun gerekçesini şöyle açıkladı:

"Çünkü Afrika’da başlayan, 13 Afrika ülkesine yayılan ve Avrupa, ABD, Asya ve Rusya gibi neredeyse bütün bu coğrafyalara yayılan bir salgın var. Biz o ülkelerden farklı bir önlem almadık, dolayısıyla Türkiye’de vaka varsa da şu an bilmiyoruz. Ama bu kadar yayılmış bir hastalığın Türkiye’de olmama şansı biraz düşük."

Ceyhan, maymun çiçeğine karşı koronavirüs salgını döneminde olduğu gibi toplu kapanma ya da maske zorunluluğu gibi önlemler gerekmediğini vurguladı:

“Benim gördüğüm, alınmış bir önlem yok. Önlem deyince zaten COVID gibi solunum yoluyla bulaşan büyük pandemilerden farklı bir hastalık bu. Maske kullanımı ya da iş yerlerinin vs. kapatılmasına gerek yok. Çünkü bu, temasla bulaşan bir hastalık. Erken dönemde tanı koyup, hastanın toplumla temasını kesmek yeterli.”

Ceyhan, maymun çiçeği virüsü için aşı dışında etkin bir koruma olmadığını, bunun için Türkiye'deki risk gruplarının belirlenip aşılanması gerektiğini belirtti ve şunları söyledi:

“Risk grupları özellikle Demokratik Kongo ve etrafındaki Somali, Nijerya, Gine gibi ülkelerden gelen insanlar. En büyük riski onlar taşıyor. Bu insanlar İstanbul’u Batı ülkelerine giden uçuşlar için çok sık kullanıyor. Afrika’dan Türkiye’ye gelen öğrenciler var.

"Diğer taraftan da Türk vatandaşları için düşünürseniz, hemen hemen tüm Afrika ülkelerine THY’nin günlük uçuşları var. İş insanları sıkça gidip geliyor. Birçok yaygın derneğin kıtada faaliyetleri var. Belli ülkelerde Türk askerleri var. Bu grupların hepsini riskli kabul edip, ona göre önlem almak lazım.”

Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Profesör Doktor Mehmet Ceyhan, maymun çiçeğinin solunum yoluyla yayılan virüslere kıyasla daha yavaş yayıldığını ve can kaybının da daha az olduğunu söyledi.

Ceyhan, “Şu an içinde bulunduğumuz pandemide ölüm oranı yüzde 4. 2022’de daha az tehlikeli bir tipini görmüştük, orada yüzde 1'di" diye konuştu.

Sağlık Bakanlığı maymun çiçeği rehberini yeniledi

Sağlık Bakanlığı, maymun çiçeği virüsüyle ilgili Ekim 2022'de yayımladığı rehberi güncelledi.

Güncellenmiş rehberde özetle, Türkiye'de 1980'e kadar uygulanan çiçek aşısının virüse karşı koruma sağladığı belirtildi, "1980 yılından önce doğanlar çiçek aşıları var ise M-Çiçeğine karşı belirli bir oranda korunmaktadırlar" denildi.

Rehberde ayrıca virüse yakalanan kişilerin ciltlerinde ilk lezyon çıkmasından itibaren 21 gün boyunca izole edilmesi gerektiği belirtildi ve şu ifadeler kullanıldı:

"M-Çiçeği için semptomları hafifletmek, komplikasyonları yönetmek ve uzun vadeli sekelleri [TDK'ya göre sekel: Bir hastalıktan sonra yerleşip kalan işlev veya doku bozukluğu] önlemek için klinik bakım ve destekleyici tedavi verilmelidir. Lezyon bölgesine göre sıcak su banyoları, ağrı kesiciler, laksatifler, orofaringeal antiinflamatuarlar ve ağrı kesiciler gerektiğinde kullanılabilir."

Kişinin evde izolasyona girmesi durumundaysa hastanın kullandığı "eşya, mobilya ve kişisel malzemelerin" oda dışında çıkarılmaması tavsiye edildi.

Bununla birlikte "hane halkı ile aynı odada bulunma süresi mümkün olduğu kadar kısa tutulmalı, var olan tüm olası lezyonları kıyafet ile kapalı olmalı, açıkta koltuk, sandalye, kanepe gibi ortak kullanımı söz konusu olabilecek eşya ile cilt temasının olmaması sağlanmalıdır" denildi.

Rehbere göre 1 Ocak 2022 ve 30 Haziran 2024 arasında 116 ülkeden WHO'ya toplam 99 bin 176 doğrulanmış mpox vakası ve 208 ölüm bildirildi.

Virüsün kuluçka süresinin, riskli temastan semptomların başlangıcına göre 6-14 gün ile 1-21 gün arasında değişebileceği vurgulandı.

Hayvandan bulaşma vakalarında, başka bir insandan temas yoluyla bulaşmaya göre kuluçka süresinin daha kısa olabileceği belirtildi.

Sağlık Bakanlığı ayrıca X üzerinden paylaştığı bir zincirde mpox virüsüyle ilgili sık sorulan soruları yanıtladı.