Köpekler yuvarlanırken hangi mesajları veriyor?

Köpekler kötü kokan şeylerin içinde yuvarlanmaya bayılıyor. Bu, henüz yeni anlamaya başladığımız bir iletişim biçiminin parçası olabilir.

İnsanlar, ilk olarak köpeklerin 23 bin yıl önceki kurt atalarını evcilleştirdi. O zamandan beri iki tür birlikte yaşıyor. Ancak bu köklü tarihe karşın köpeklerin diğer hayvanların dışkılarında yuvarlanmayı neden sevdiğine dair oldukça az araştırma mevcut.

En bilinen teorilerden birine göre köpeklerin kendilerini dışkıyla kaplamayı tercih etmesinin sebebi, vahşi yırtıcı günlerinden kalma bir evrimsel özellik. Bu teori doğruysa, köpeklere oturmayı, beklemeyi ve yatmayı öğretsek de bu kokuşmuş içgüdüyü henüz bastıramadığımız anlamına geliyor.

Kanada'da vahşi hayvanların davranışlarını inceleyen Simon Gadbois, bu davranış için "Çok eskiden büyük öneme sahip bir fonksiyonu olabilir" diyor ve ekliyor:

"Zaman içinde bu fonksiyon ortadan kalkmış olsa da yapmayı sürdürüyorlar."

Kurtlar da diğer türlerin dışkısında, hatta hayvan leşleri arasında yuvarlanıyor. Bunu, avlanırken bir çeşit koku kamuflajı sağladığı için yaptıkları düşünülüyor.

Ancak 1986'da Kanada'da biyologların iki grup kurdu gözlemlediği bir çalışma, bu gerekçeyle ilgili şüphe oluşturdu.

Uzmanlar, bu çalışma kapsamında kurtlara içinde yuvarlanmaları için farklı seçenkler sundu. Şaşırtıcı şekilde kurtların en az ilgi duyduğu seçenekler, koyun ve at gibi otoburların dışkıları oldu. Bilim insanları kurtların bunların içinde yuvarlandığını gözlemlemedi. Gıda da benzer şekilde ilgilerini çekmedi. En ilgilerini çeken şeyler parfüm ve motor yağ gibi suni kokulara sahip maddeler oldu.

Avından kokusunu saklamak isteyen bir yırtıcının doğal çevresinde asla bulunmayan bir şey gibi kokmayı tercih etmesi oldukça şaşırtıcı. Ancak araştırmacılar, kurtların en sevdiği ikinci seçeneğin jaguar ve siyah ayı gibi etoburların dışkısı olduğunu gözlemledi.

ABD'nin Indiana eyaletindeki Wolf Park'tan [Kurt Parkı] Pat Goodmann, yıllarca kurtların hangi kokular içinde yuvarlandığını çalıştı. Goodmann, ilgilendiği kurtlar arasında benzerlikler olduğunu şu sözlerle ifade ediyor:

"Wolf Park'taki kurtlar yabancı köpekgillerin ve evcil kedilerin kokularına bürünmeyi tercih ediyor... Bu, vahşi kurtların da yırtıcıların kokusunu tercih etme ihtimalini artırıyor. Ancak bu avlanırken etkili bir kamuflaj olamaz."

Kurtlar bazen pusu ile avlansa da genellikle avlarını koşarak yakalıyorlar. Goodmann'a göre bu süreçte gizliliğe ihtiyaç duymuyorlar.

O zaman güçlü kokular içinde yuvarlanmanın başka bir amacı olabilir mi? Belki de kurtları avlarından gizlemek yerine daha küçük türlerin başka yırtıcılardan kaçınmasını sağlıyor olabilir.

Evcil köpeklere gelindiğindeyse dışkıda yuvarlanmanın daha sosyal bir yönü olabilir.

Sahipleriyle ilgilerini çeken bir kokuyu paylaşmak istiyor olabilirler. Bu, hayatlarında birçok şeyi burunları üzerinden tecrübe eden hayvanlar olarak köpeklerin vahşi doğadaki sürüleriyle bilgi paylaşması için kullanışlı bir yol olabilir.

Örneğin benekli sırtlanlar, vahşi doğada hayvan leşlerinin arasında yuvarlanır. Esaret altındaki sırtlanlar üzerinde yapılan bir çalışmada, üzerlerinde leş kokusu olan hayvanların diğer sürü üyelerine göre daha fazla temizlendiği, koklandığı ve ilgi görüldüğü gözlemlendi. Bu koku kafur ile değiştirildiğindeyse bahsi geçen sosyal temaslar azaldı.

Benzer şekilde Etiyopya kurtları üzerinde yapılan bir çalışma, bu türün yemek yedikten sonra yerde süründüğünü ortaya koydu. Ayrıca bu kurtlar insan dışkısı içinde ve insanların kısa süre ünce geçtiği zeminlerde de sürünürken gözlemlendi.

Ancak insanlar olarak hala bu davranış hakkında anlamakta zorlandığımız bir nokta var. Hırvatistan'daki bir hayvanat bahçesinde kurtlar üzerinde yürütülen bir çalışma, kötü kokuların içinde yuvarlanma eyleminin hayvanların etrafları ile iletişim kurmak için kullandığı karmaşık bir yöntemin parçası olabileceğine işaret ediyor.

Buradaki kurtlara iki senelik bir zaman zarfında farklı kokular sunulduğunda, hangileri içinde yuvarlandıkları konusunda oldukça seçici davrandıkları gözlemlendi. Kurtlar, geyik ve kobay gibi otoburların dışkılarına odaklandı. Ancak içinde yuvarlanmayı en çok tercih ettikleri maddeler, daha önce hiç karşılaşmadıkları kokulara sahip köri, biberiye ve koyun yünü oldu.

Çalışmayı yürütenler, kurtların bu davranış ile bilinmeyen kokuları sürülerinin kalanına aktarmaya çalışıyor olabileceğini ifade etti.

"Birliktelik" hissini güçlendirmek için koku paylaşmak, Afrika vahşi köpeklerinde de görülüyor. Dişi köpekler, katılmak istedikleri sürünün erkek köpeklerinin idrarında yuvarlanıyor.

Benzer şekilde sürü halindeki Afrika vahşi köpekleri, birbirlerinin kokularını kaybetmemek için düzenli olarak birbirlerinin koku bezlerine sürtünüyor.

Bu davranış, kurtlar ve köpekler gibi sürü hayvanlarının kendilerini bir gruba katmak için koku içinde yuvarlanma yöntemini kullandığı fikrini destekliyor. Bu, ayrıca sürü hayvanlarının sosyal konumlarını güçlendirmek için kullandığı bir yöntem de olabilir. Kendilerinden daha üst konumdaki bir hayvanın kokusuna bürünerek kendi konumlarını artırıyor olabilirler.

İtalya'nın Bologna Üniversitesi'nden biyolog Roberto Cazzolla Gatti'nin yürüttüğü yeni bir çalışma, bu davranışa dair daha karmaşık açıklamalar getiriyor. Cazzolla Gatti ve ekibinin yürüttüğü araştırmaya göre kurtlar kendilerini geride bıraktıkları kokularından tanıyabiliyor. Çalışma kapsamında incelenen kurtların hiçbiri kendi kokusunda yuvarlanmadı, ancak sürüdeki diğer kurtların, sürü dışındaki kurtların ve bir köpeğin kokusu içinde yuvarlandı. Ancak aynı zamanda anason içinde de yuvarlandılar.

Cazzolla Gatti, "bu, çevreden toplamak istedikleri 'benim değil, başkasının' diyebildikleri kokuların farkında olduklarını gösteriyor" dedi ve devam etti:

"Koku içinde yuvarlanma davranışının taklit etme, sosyalleşme ve kimlik edinme gibi birçok fonksiyonu olabilir."

Bir açıklama da hayvanların kuvvetli kokular içinde yuvarlanmayı sevmesi olabilir. Hayvan davranışı uzmanı Michael Fox, 2007'de kaleme aldığı "Dog Body, Dog Mind" [Köpek Vücudu, Köpek Zihni] adlı kitabında tıpkı insanların parfüm sürmesi gibi köpeklerin de keyif için koku topluyor olabileceğini söylüyor. Fox, parfüm sayesinde köpeklerin kötü kokuların peşinden gitmesinin önlenebileceğini de öne sürüyor.

Köpek psikoloğu Stanley Coren da köpeklerin insan burnuna rahatsız edici gelen kokulardan zevk alabileceği görüşüne katılıyor. Coren bunu, insanların göze çarpan ve renkli kıyafetler giymesi gibi bir "biçimsiz estetik anlayışına" benzetiyor.

Evcil köpeklerin tanıdıkları bir kokuyla karşılaştıkları zaman beyinlerinde ödül ile ilişkilendirilen kısmın devreye girdiği biliniyor. Tabii ki bu durum, ödül mamalarının yol açtığı şartlanmış bir davranış da olabilir.

Ancak köpekler başka kokulara bürünmeyi seven tek hayvanlar değil. Kediler de bu davranışı sergiliyor. Yakın zamanda koku duyusu oldukça gelişmiş olan evcil domuzların da sentetik parfümler yerine bitki bazlı yağlar içinde yuvarlanmayı tercih ettiği ortaya çıktı. Ancak bunun altında yatan sebepler gizemini koruyor.

Maalesef köpeklerin neden başka hayvanların dışkısına bu kadar ilgi duyduğu sorusuna da net bir cevap yok.

* Bu makale ilk olarak 2017'de BBC Earth'te yayınlanan bir haberden uyarlandı. Son araştırmalar ile güncellendi.