Fotoğrafçıların gözünden bir yıl sonra deprem bölgesi: 'Dümdüz bir boşluk kalmış'

En güncel açıklamaya göre 6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerde 53 bin 537 kişi hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi yaralandı.

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 38 bin 901 binanın yıkıldığını ve depremden 14 milyon kişinin doğrudan etkilendiğini söyledi.

Saat 04.17'de ve 13.24'te gerçekleşen depremlerin ardından tüm ülke yardım için seferber oldu, pek çok ülkenin de dahil olduğu arama kurtarma çalışmaları başladı.

Bugün bölgede kurulan 400'den fazla konteyner kentte neredeyse 700 bin depremzedenin yaşadığı düşünülüyor.

İnşaat çalışmaları devam etse de, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bir yıl içinde yapılacağını söylediği 319 bin konuttan sadece 46 bini yapıldı.

Depremler sırasında bölgede çalışan ve bir yıl sonra yeniden Hatay'a giden Getty Images fotoğrafçıları Chris McGrath ile Burak Kara, fotoğraflarıyla bir yıl içindeki değişimi kaydetti.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan fotoğrafçılar, bir yıl sonra enkazın büyük kısmının temizlenmesiyle ortaya çıkan geniş boşluk alanlar karşısında yaşadıkları şaşkınlık ve hüznü anlattı.

Yıkımın boyutu

Depremin yarattığı yıkımdan sonra enkaz kaldırma işlemleri ve hasarlı olduğu tespit edilen yapıların yıkımı ve temizliği başladı. Bu işlemler hala devam ediyor.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nın (TEPAV) Mart 2023'te hazırladığı bir rapora göre, deprem bölgesinde yıkılan ve yıkılması gereken toplam konut sayısı bölgenin 10 yıllık inşaat kapasitesine eşit.

Deprem sonrası yapılan ön çalışmaya değinen raporda bölgenin yeniden kalkınma planının maliyetinin beş yıllık dönemde yaklaşık 150 milyar dolara ulaşacağı ve bunun Türkiye'nin kamu maliyesi ve finansal risk göstergelerini olumsuz etkileyeceği tespit ediliyor.

Chris McGrath ile Burak Kara'nın çektiği karelerde yıkımın boyutunu görmek mümkün.

Şehrin büyük bir kısmının "bir hiçe" dönüştüğünü söyleyen McGrath, "Bu sefer Hatay'a giderken dev boş araziler görmek büyük bir sürpriz oldu. Şehrin belli bölgelerinde her şeyin yok olduğunu görmek... Eski şehir çok hüzünlü, tarih enkaz halinde" diyor.

Kariyeri boyunca tsunami, tayfun ve deprem gibi çok sayıda doğal felaket üzerine çalışan McGrath, deprem bölgesine ilk gidişinde hazırlıklı olduğunu, ancak yine de yıkımın boyutu karşısında şoke olduğunu söylüyor.

"Bu kez geri döndüğümde ise her şeyin bir ölçüde toparlanmış olduğunu, ancak ne kadar büyük bir alanın etkilendiğini, her şeyin nasıl tamamen yerle bir olduğunu görebildim. Sıfırdan başlanılıyor. Bu, kabullenilmesi çok zor bir şey."

Bu karede, Şubat 2023'te çekilen ilk fotoğrafta depremin ardından İskenderun Limanı'nda çıkan yangından yükselen dumanları görmek mümkün.

Aynı noktadan Ocak 2024'te çekilen ikinci fotoğrafta sokaktaki binaların yıkıldığını görüyoruz.

'Böylesine bir değişim beklemiyorduk'

Geçtiğimiz günlerde çoğunlukla Hatay'da çalışan ve kariyeri boyunca sık sık Antakya'yı ziyaret ettiğini söyleyen Burak Kara, "Öncesini, deprem sırasını ve sonrasını görmek çok farklı duygulara yol açtı. Deprem zamanında çok ağlamışlığım vardı, yine kendimi tutamadım ve bazı noktalarda çok duygulandım" diyor.

Enkazların kaldırıldığı bölgelerin "çölleştiğini" söyleyen Kara şöyle devam ediyor:

"Arabayla git git bitmeyen bir bölge olduğunu görünce yıkımın boyutunu daha iyi anladım. Böylesine büyük bir değişim beklemiyorduk. Hatay'ın, Antakya'nın tamamen tanınmaz, bambaşka bir çehreye büründüğünü görmek bizi çok şaşırttı. Çok üzgünüz."

Lokasyonlar nasıl yeniden bulundu?

Fotoğrafçılar, enkazların kaldırılması ve birçok hasarlı binanın da temizlenmesi nedeniyle Şubat 2023'te fotoğraf çektikleri noktaları bulmanın zorlu ve uzun bir süreç olduğunu söylüyor.

Bir yıl önce çektikleri fotoğrafların baskılarıyla sahaya çıkan Kara ile McGrath, bölgedeki insanların da rehberliğiyle olabildiğince yakın noktalar tespit etmeyi başardı.

Arşiv fotoğraflara dönüp baktıklarında bakkal, eczane ve diğer dükkan tabelalarının yıkıntılar içinde olduğunu söyleyen fotoğrafçılar, Google Maps'i de kullanmaya çalıştıklarını anlatıyor.

Burak Kara, "Google Maps'e adres yazdık ve bu çok hüzünlüydü. Google hiçbir kaydı kaldırmamış. Deprem öncesindeki adres tarifleri aynen duruyor" diyor.

Burada ilk fotoğrafta İskenderun'un Pac Meydanı'nda yıkılan bir binanın bulunduğu yerde arama kurtarma çalışmaları yapıyor. Arkada ise yine İskenderun Limanı'ndaki yangından dumanlar yükseliyor.

İkinci fotoğrafta enkazların temizlendiği, ancak bazı yeni binaların da yıkıldığını görüyoruz.

Depremde yıkılan Habib-i Neccar Camii

Bir yıl arayla fotoğraflanan ve depremde ciddi hasar gören, Hatay'daki 7. yüzyıldan kalma Habib-i Neccar camisinde restorasyon çalışmalarının başladığını görebiliyoruz.

7 Şubat'ta Hatay'da çekilen yukarıdaki ilk fotoğrafta, yıkılan binaların arasında sevdiklerini kaybeden ve sokakta oturan bir adam görülüyor.

31 Ocak 2024'te çekilen ikinci fotoğrafta ise aynı noktadaki apartman bloklarının olduğu yerde molozlar bulunuyor.

Yukarıda gördüğümüz ilk fotoğrafta yetkililer bölgede salgın hastalıkları önlemek için sokaklara kireç döküyor.

Aynı noktada bir yıl sonra, eskiden apartmanların olduğu yerde molozlar görülüyor.

İlk fotoğrafta enkazların arasında yıkılmış bir cami görebiliyoruz.

İkinci fotoğrafta caminin ve arkasındaki binaların yıkıldığı anlaşılıyor.

19 Şubat'ta çekilen ilk fotoğrafta Hatay'da yıkılan binalara bakan bir çift görüyoruz.

İkinci fotoğrafta binaların tamamen yıkıldığı ve molozların kaldırıldığı anlaşılıyor.

Chris McGrath, bu fotoğrafta gördüğümüz Baklavacı Şemsettin'in artık orada olmadığını, ancak aynı noktayı dükkanın sahibiyle konuşarak, Google Maps ve bir yıl önce çekilen fotoğrafları kullanarak bulduklarını söylüyor.

İlk fotoğrafta yıkılmış binaların arasında bir kadın sokakta yürüyor.

İkinci fotoğrafta binanın tamamen yıkıldığını görüyoruz.