Formula 1 Türkiye'ye geri dönüyor: İstanbul Park yarışlar için neden özel?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İstanbul Park, 2027 yılından itibaren en az beş yıllığına Formula 1 takvimine dahil edildi.

Duyuruyu Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen törende Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yaptı.

Törende konuşan Erdoğan, "Bir motor sporları ülkesi olan Türkiye'nin Formula 1 ile ortaklığının önümüzdeki yıllarda güçlenerek devam etmesini temenni ediyorum" dedi.

Türkiye, 2027-2031 yılları arasında beş sezonda Formula 1 yarışlarına evsahipliği yapacak.

Formula 1 İcra Kurulu Başkanı Stefano Domenicali de konuşmasında Formula 1'in İstanbul'a geri dönmesinden dolayı çok mutlu olduğunu söyledi.

Uluslararası Otomobil Federasyonu (FIA) Başkanı Mohammed Ben Sulayem de yaptığı konuşmada iki yıl önce Erdoğan'a Formula 1'in Türkiye'ye geri dönmesi için söz verdiğini ve bugün o sözü tuttuğu için rahatlamış hissettiğini ifade etti.

Törendeki konuşmaların ardından Formula 1 aracıyla İstanbul'da gösteri turu gerçekleştirildi.

İletişim Başkanlığı tarafından hazırlanan video klipte de, "Bugün rüzgar daha hızlı esiyor. Asya'nın kudreti Avrupa'nın hızıyla İstanbul'un kalbinde buluşuyor" denildi.

Uzmanlar İstanbul Park'ın çok sayıdaki doğal eğimi nedeniyle özel bir pist olduğunu söylüyor.

Formula 1'in sosyal medya hesaplarında paylaşılan başka bir videoda ise İstanbul Park'taki yarışlarda akıllarda kalan anlar gösterildi.

Türkiye'nin F1 yolculuğu

İstanbul'un Anadolu Yakası'nda yer alan ve sürücüler ile taraftarlar arasında sevilen pistlerden biri olan İstanbul Park, son olarak Covid-19 salgını sırasında 2021'de geçici olarak takvime girmişti.

Pist daha önce 2005-2011 yılları arasında yarışlara ev sahipliği yapmış, 2020'de burada kazanan Lewis Hamilton ise yedinci dünya şampiyonluğunu ilan ederek Michael Schumacher'in rekoruna ortak olmuştu.

Türkiye, bu yarışın ardından takvime kalıcı dönüş için görüşmelerini sürdürse de özellikle Katar gibi ülkelerin yüksek organizasyon bütçeleri süreci yavaşlattı.

Ancak 2024 yılında, Formula 1 lastik tedarikçisi Pirelli'nin Türkiye birimi başkanı Lale Cander'in de ortakları arasında bulunduğu Can Bilim Eğitim Kurumları A.Ş., yaklaşık 117,8 milyon dolar karşılığında İstanbul Park pistinin işletme haklarını 30 yıllığına aldı.

Bu anlaşma kapsamında şirketten 2026'ya kadar Formula 1'i uzun vadeli bir sözleşmeyle Türkiye'ye geri getirmesi istenmişti.

Şirketin bağlı bulunduğu Can Holding'e Ekim 2025'te "suç örgütü kurmak", "vergi kaçakçılığı", "dolandırıcılık" ve "kara para aklama" iddiasıyla soruşturma başlatılmış ve ardından kayyum atanmıştı.

Türkiye Otomobil Sporları Federasyonu (TOSFED) ile birlikte yürütülen müzakereler bir süre tıkanmış olsa da Şubat ayında Domenicali pistin mevcut bir yarışla dönüşümlü olarak takvime dönmeye yakın olduğunu açıklamıştı.

Şubat ayında konuşan Domenicali ise İstanbul Park'ın mevcut bir yarışla dönüşümlü olarak takvime geri dönmeye yakın olduğunu doğrularken, sezon içindeki yarış sayısının 24 ile sınırlı kalacağını belirtti.

2003 yılında temeli atılan İstanbul Park, Formula 1'in en ikonik ve zor pistleri arasında gösteriliyor.

Tuzla'da inşa edilen İstanbul Park pisti ilk kez 21 Ağustos 2005'te düzenlenen Türkiye Grand Prix'siyle Formula 1 takvimine girdi.

Bu tarihi yarışı Kimi Räikkönen kazanırken, Fernando Alonso ikinci, Juan Pablo Montoya üçüncü oldu. Montoya'nın o yarışta kaydettiği en hızlı tur derecesi ise hâlâ kırılamadı.

Gazete manşetlerinde övgüyle söz edilen yarışta Finli pilot Räikkönen kupasını o dönem başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan'ın elinden aldı.

2005'teki yarışı yaklaşık 160 bin kişi tribünlerde izledi. Bu hala Türkiye'de düzenlenen bir spor organizasyonunda ulaşılan en yüksek seyirci sayısı.

2006, 2007 ve 2008 yıllarında Ferrari pilotu Felipe Massa üst üste üç kez birincilik elde ederek pist tarihine geçti.

2009'da Jenson Button, 2010'da ise Lewis Hamilton zafere ulaştı.

Ancak 2011 sezonunun ardından, ticari anlaşmazlıklar nedeniyle Türkiye Grand Prix'si takvimden çıkarıldı.

Pandemiyle geri dönüş

Yaklaşık dokuz yıl aradan sonra İstanbul Park, COVID-19 pandemisi nedeniyle revize edilen takvimle 2020'de yeniden Formula 1'e kapılarını açtı.

Yenilenen asfaltıyla dikkat çeken pistte yarışı yine Lewis Hamilton kazandı.

2021'de ise yağışlı koşullarda düzenlenen yarışta Valtteri Bottas birinci oldu.

Meşhur sekizinci viraj

İstanbul Park, Alman pist tasarımcısı Hermann Tilke imzası taşıyor. 5 bin 338 kilometre uzunluğundaki pist, 14,5 ile 21 metre arasında değişen genişliği ve saat yönünün tersine işleyen yapısıyla öne çıkıyor.

Toplam 14 virajdan oluşan pistte altı sağ, sekiz sol viraj bulunuyor. İnişli çıkışlı yapısıyla dikkat çeken parkurda boyuna eğim yer yer yüzde 8,145'e kadar ulaşıyor. Maksimum hız ise Formula 1 yarışlarında saatte 320 kilometreyi bulabiliyor.

Yaklaşık 60 metreyi bulan rakım farkı ve teknik açıdan zorlayıcı karakteriyle İstanbul Park, sürücüler tarafından en çok beğenilen pistler arasında gösteriliyor.

BBC Türkçe'ye konuşan F1 yorumcusu Yiğit Tezcan, İstanbul Park'ın çok sayıdaki doğal eğimi nedeniyle özel bir yere sahip olduğunu söylüyor.

Bununla beraber hızlı ve yavaş virajlar olduğunu kaydeden Tezcan, pistin pilotlar için bir hayli zor olduğu görüşünde.

Pistin en dikkat çekici bölümü "sekizinci viraj" olarak bilinen ve dört apex'ten oluşan zorlu kombinasyon. Bu virajda sürücüler 6G'ye varan kuvvetlere maruz kalabiliyor.

Virajın en iç ve en kritik noktası için apex terimi kullanılıyor. Pilotlar bu noktalarda en hızlı ve doğru dönüşü hedefliyor.

Tecrübeli F1 spikeri ve TOSFED Genel Sekreteri Serhan Acar, sekizinci virajı pistin "alameti farikası" olarak yorumluyor.

Socrates Dergi'nin YouTube kanalında hazırladığı bir programda Acar, sekizinci virajda 600 metrenin üzerinde toplam dönüş mesafesi olduğunu ve tur zamanının yüzde 12'sinin bu virajda geçtiğini söylüyor.

F1 yorumcusu Yiğit Tezcan da 2005 ve 2006'daki ilk iki yarışta pilotların bu virajda çok fazla zorlandığını kaydediyor.

Tezcan, "Pilotlar normalde ilk defa yarıştıkları bir pistte gördükleri bir virajı daha önce görmüş oluyorlar. Adapte olabiliyorlar. Ama bunun [sekizinci viraj] bir benzeri yoktu ve çok zorlandılar" diyor.

Eskiden bir pistin saat yönünün tersine dönülmesinin çok büyük bir olay olduğunu kaydeden Tezcan ancak son yıllarda böylesi pistler arttığını söylüyor.

Sekizinci virajın da eskisi kadar zor olmadığını da sözlerine ekleyen Tezcan, "Ama F1 meraklıları için pilotların sürüşünü test etmede hâlâ önemli yeri var" diyor.

İsim tartışmasından işletme değişikliklerine

Pistin ilk planlanan adı, "İstanbul Speed Park" olsa da kamuoyundaki Türkçe hassasiyeti nedeniyle "İstanbul Park" ismi benimsendi.

Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait olan tesisin işletmesi yıllar içinde farklı kurumlara devredildi.

2003'te TOBB ve İTO ortaklığıyla kurulan Formula İstanbul Yatırım A.Ş.'ye verilen işletme hakkı, 2007'de Bernie Ecclestone ile bağlantılı yapıya geçti.

2012'de Intercity tarafından devralınan pist, bu dönemde "Intercity İstanbul Park" adıyla anıldı.

2024'te yapılan ihaleyle işletme hakkı özel bir şirkete verilse de mahkeme kararıyla ihale iptal edildi.

Son olarak 2025 yılında pistin işletmesi Türkiye Otomobil Sporları Federasyonu'na devredildi.

İstanbul Park yalnızca Formula 1'e değil, MotoGP Dünya Şampiyonası'na da ev sahipliği yaptı.

2005 ve 2006'da İtalyan pilot Marco Melandri, 2007'de ise Casey Stoner İstanbul'daki yarışları kazandı.