Bebek uykusu: Ebeveynlere gereksiz stres yaratan beş efsane

Çocuk gelişiminde bebek uykusu kadar yanlış bilgilerin yaygın olduğu başka bir alan daha yoktur.

Bu alan büyük ölçüde, uyku programları, koçluk ve danışmanlık satmayı amaçlayan şirketler ve kitaplar tarafından şekillendiriliyor.

Bebeklerin altı aylık olduklarında "gece boyunca uyumaları" gerektiği fikrinden, hareketli uykuların dinlendirici olmadığı inancına kadar, bebek uykusuna dair yaygın beş efsaneyi ve bilimsel araştırmaların gerçekte ne söylediğini burada bulabilirsiniz.

1. Hayır, çoğu bebek gece boyunca uyumaz

Bebeklerin veya küçük çocukların "gece boyunca uyuması" ebeveynler için kutsal bir hedef olabilir. Ancak küçük çocuklarla ilgili geniş çaplı araştırmaların sıklıkla gösterdiği gibi bu durum nispeten nadirdir.

Örneğin, Norveç'te 55 binden fazla bebek üzerinde yapılan bir araştırma, altı aylık bebeklerin yaklaşık yedide birinin gecede en az bir kez uyandığını, 18 aylık bebeklerin ise dörtte birinden fazlasının uyandığını ortaya koydu.

2020 yılında Finlandiya'da 5 bin 700 çocuk üzerinde yapılan bir araştırma ise üç, altı veya sekiz aylık bebeklerin gecede ortalama olarak iki defadan fazla uyandığını, 12 aylık bebeklerin gecede 1,8 kez uyandığını ve 18 ve 24 aylık bebeklerin gecede yaklaşık bir kez uyandığını gösterdi.

Veriler, erken çocukluk döneminde gecede bir ile üç kez uyanmanın yaygın olduğunu doğruluyor.

Neredeyse tüm çocuklar gecede bir ile üç kez uyanırken, azınlık bir grup gece boyunca uyuyor (üç aylık bebeklerin yüzde 16,5'i ve sekiz aylık bebeklerin yüzde 22,3'ü).

Bununla birlikte bebeklerin ne sıklıkla uyandığı büyük farklılıklar gösterebilir. Örneğin Finlandiyalı araştırmacılar, çalışmaya katılan en az bir sekiz aylık bebeğin geceleri ortalama 21,5 kez uyandığını bildirdi.

Bu çalışmalar ebeveynlerin bildirimlerine dayanıyordu; yani bebekler daha sık uyanmış olabilir ancak ebeveynleri bunu fark etmemiş olabilir.

Çocukların uyku düzenlerini analiz etmek için video kayıtları gibi daha objektif ölçümler kullanıldığında, bebeklerin aslında daha sık uyandıkları görülüyor.

Bu yöntemi kullanan küçük ama güvenilir bir 2001 araştırması, ortalama uyanma sayısının (iki dakikadan uzun süren uyanmalar olarak tanımlanmıştır) üç aylık bebeklerde üç, altı aylık bebeklerde 3,5, dokuz aylık bebeklerde 4,7 ve 12 aylık bebeklerde 2,6 olduğunu ortaya koydu.

Ancak iyi bir haber de var: Bebekler ilk yaşlarının sonuna yaklaştıkça, uyanma sayıları kendiliğinden azalıyor.

Örneğin Finlandiya'daki araştırma, sekiz aylık bebeklerin yaklaşık onda sekizinin gece uyandığını, iki yaşındaki çocuklarda ise bu oranın dörtte bire düştüğünü gösterdi.

2. Gece uyanmaları her zaman normal değil

Bazen çocukların gece uyanmaya devam edeceği, ancak onlara uyanmamayı öğretirseniz bunun ortadan kalkacağı söylenir.

Ancak bu görüş, normal gelişen bebeklerin zamanla kendi kendilerine uyku düzeni geliştirdiği gerçeğini göz ardı edebilir.

Ayrıca uykuyu etkileyebilecek altta yatan sağlık sorunlarının da gözden kaçmasına yol açabilir.

Örneğin, ABD'deki küçük çocukların yaklaşık yüzde 15'ini etkileyen demir eksikliği, bebeklerde sık gece uyanmalarına, huzursuzluğa ve uykuya dalma zorluğuna neden olabilir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda huzursuz uyku veya sık uyanma ile bağlantılı birçok başka durum da mevcut.

Bunlar arasında gıda alerjileri, gastroözofageal reflü hastalığı (GERD) ve kulak enfeksiyonları sayılabilir.

Uyku bozukluklarını da göz ardı etmemek gerekir. Örneğin çocukların yaklaşık yüzde 6'sında obstrüktif uyku apnesi olduğu tahmin ediliyor. Bu durum da sık uyanmalara yol açabilir ve en yoğun görüldüğü dönem iki ile altı yaş arasıdır.

3. Çoğu bebek için gecede 12 saat uyku fazladır

İnternette "bebek uyku programı" arattığınızda çoğunun bebeklerin gecede yaklaşık 12 saat uyumasını önerdiğini görebilirsiniz.

"7-7" (19.00–07.00) programı Batı ve sanayileşmiş toplumlarda popüler hâle geldikçe, özellikle bebekler ve küçük çocuklar için bu süreden daha az uyku yetersiz görülmeye başladı.

Bazı çocukların gecede 12 saate ihtiyacı olduğu doğru olsa da, çoğu için bu geçerli değil. Hatta bazı çocuklar için çok erken yatırılmak; yatma saatinde huzursuzluğa, sık uyanmalara veya ertesi sabah çok erken uyanmaya neden olabilir.

Beş bin bebeği kapsayan bir Avustralya araştırması, bebeklikten beş yaşına kadar çocukların gecede ortalama 12 saat değil, 11 saat uyuduğunu ortaya koydu.

Bu durum, araştırmaya katılan en küçük bebekler, yani dört ile altı aylık bebekler için bile geçerliydi.

Asya ülkeleri de dahil olmak üzere dünyanın diğer bölgelerinde bebekler çok daha az uyuyabiliyor.

Bir araştırma, üç yaş ve altındaki çocukların Avustralya'da ortalama 10,17 saat, Kanada'da 9,96 saat, İngiltere'de 10,51 saat ve ABD'de 9,74 saat uyuduğunu gösterdi. Buna karşılık Tayvan'da bu süre 8,73 saat, Hong Kong'da 9,02 saat, Hindistan ve Endonezya'da ise 9,15 saat olarak ölçüldü.

"7-7" modelinin ideal kabul edildiği toplumlarda bile uyku sağlığı derneklerinin önerileri, 12 saatlik bir gece uykusunun aralığın üst sınırında yer aldığını gösteriyor.

Örneğin, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, 24 saatlik bir süre içinde toplam uyku süresinin dört ile 12 aylık bebekler için 12-16 saat, bir ile iki yaşındaki çocuklar için ise 11-14 saat olması gerektiğini öneriyor.

Ancak bu sürenin ne kadarının gece, ne kadarının gündüz uykusu olması gerektiği konusunda net bir uzlaşı yok. Ayrıca bazı araştırmacılar, bu önerilerin bilimsel temellerinin ne kadar sağlam olduğunu da sorguluyor.

4. Evet, hareket halindeyken yapılan şekerlemeler dinlendiricidir

İnternette sıkça karşılaşılan bir iddia da bebek arabasında, kanguruda veya arabada yapılan hareketli şekerlemelerin bebekleri daha hafif ve daha az dinlendirici bir uykuya soktuğudur.

Ancak bunu destekleyen bilimsel bir kanıt bulunmuyor. Hatta bazı araştırmalar bunun tersinin doğru olabileceğini gösteriyor.

İki aylık 64 bebeği kapsayan bir araştırma, bebeklerin daha yüksek (ancak yine de nazik) bir sallanma ritminde uykuya dalma olasılıklarının daha yüksek, ağlama olasılıklarının ise daha düşük olduğunu ortaya koydu.

Obstrüktif uyku apnesi tanısı konmuş bebekler sallanan ve sallanmayan yataklara yatırıldığında, obstrüktif olayların sayısının yarıya indiği de görüldü.

Hareketli uykular sırasında bebeklerin beyin aktivitelerini inceleyen yayımlanmış bir çalışma henüz bulunmuyor. Ancak yetişkinlerle yapılan bazı araştırmalar mevcut.

Uyku sırasında beyin aktivitesini izlemek için elektroensefalogram (EEG) kullanılan bu çalışmalar, hafif sallanmanın derin uyku evresinde geçirilen süreyi artırdığını, insanların daha hızlı derin uykuya geçmesine yardımcı olduğunu, hafıza oluşumuna katkı sağlayan beyin salınımlarını desteklediğini ve hafif uyku süresini azalttığını gösteriyor.

Sallanmanın farelerde bile uykuyu teşvik ettiği görülmüştür.

Hareketli uykuların beyin gelişimine zarar vermesi pek olası görünmüyor. Çünkü bebekler anne karnındayken zamanlarının yaklaşık yüzde 90'ını uyuyarak geçirir.

Üstelik bu uykuların çoğu, anneleri yürürken veya hareket ederken rahimde sallanarak gerçekleşir.

5. Hayır, uyku (genellikle) uykuyu beslemez

Bazı bebekler çok yorgun olduklarında daha fazla uyarılır ve streslenirler. Bu da geceleri uykuya dalmalarını zorlaştırabilir.

Ancak, bir çocuğun gündüz ne kadar çok uyursa, gece de o kadar çok uyuyacağı fikri, genellikle araştırmalarla doğrulanmıyor.

Aslında, daha büyük bebekler ve okul öncesi çocuklarda yapılan çoğu araştırma, bunun tam tersini gösteriyor.

İki yaşından sonra, çocuklar gece uykuya dalmak için daha uzun süre uğraşır ve gündüz uykusu uyudukları günlerde gece daha sık uyanırlar.

Ancak, küçük bebeklerin daha fazla uyuduğu günleri, daha az uyudukları günlerle karşılaştıran bir araştırma, biraz farklı bir sonuç ortaya koydu.

Bu araştırmada uyku-uyanıklık düzenini değerlendirmek için hareketleri izleyen giyilebilir cihazların yer aldığı aktigrafi yöntemi kullanıldı. Bu, ebeveynlerin bildirimlerinden daha objektif bir uyku ölçüm yöntemi.

Altı veya 15 haftalık bebekler için, gündüzleri normalden daha uzun süre uyumak gece uykularını etkilemedi.

Ancak bebekler 24 haftalık olduklarında, bu durum değişti; daha uzun şekerlemeler, gece daha fazla uyku anlamına geldi.

Bu farkın çok küçük olduğunu belirtmek önemli: Altı aylık bebekler, gece sadece 14 dakika daha fazla uyumak için gündüzleri bir saat daha fazla uyumak zorunda kaldı.

Daha uzun şekerlemenin, bebeklerin geceleri neden biraz daha fazla uyuduğunu açıklayıp açıklamadığı da net değil; örneğin, büyüme atağı geçirdikleri için daha uzun şekerleme yapmış olabilirler.

Bu da geceleri daha fazla uyumalarının nedeni olabilir.

"Uyku uykuyu getirir" tezini destekleyen araştırmanın etkileyici olmaması şaşırtıcı gelmemeli.

Bunun nedeni, uykuya dalmanın temel biyolojik dayanaklarından birinin uyku-uyanıklık homeostazı olması.

"Uyku baskısı" olarak da bilinen bu durum, bebekler (veya yetişkinler) ne kadar uzun süre uykusuz kalırsa o kadar artar.

Bir bebek, kendi bireysel ihtiyaçlarına göre gün içinde çok fazla uyumuşsa, yatma vaktinde uykuya dalması zorlaşır, daha kolay hale gelmez.

Uyku ihtiyacı bireysel ve değişkendir ve yetişkinler gibi bebekler de vücutlarının ihtiyaç duyduğundan daha fazla uykuya ikna edilemez.