ABD'de seçimleri kimin kazandığı ne zaman belli olacak?

Amerikalılar yeni başkanlarını belirlemek için oy kullandı.

Yarışın ne kadar çekişmeli olduğuna bağlı olarak sonuçların netleşmesi birkaç saat ya da gün sürebilir.

Başkanlık seçimlerinde eyaletlerden şu ana kadar gelen sonuçlara göre Trump, Harris karşısında delege sayısında 265-194 önde. Trump, ABD'de yedi kritik eyaletten üçü olan Georgia, North Carolina ve Pennsylvania'da seçimi kazandı.

Seçim süreciyle ilgili merak edilenleri derledik.

Sonuç ne zaman bekleniyor?

Bazı başkanlık yarışlarında kazanan, seçim gecesi geç saatlerde ya da ertesi sabah erken saatlerde belli olmuştu.

Bu kez, birçok eyaletteki bıçak sırtı yarış, medya kuruluşlarının kimin kazandığına yönelik tahmin için daha uzun süre beklemesini gerektirebilir.

Mevcut başkan yardımcısı ve Demokrat Parti'nin adayı Kamala Harris ile eski başkan ve Cumhuriyetçi Parti'nin adayı Donald Trump arasındaki yarış haftalardır başa baş gidiyor.

Yakın sonuçlar nedeniyle bazı eyaletlerde oylar yeniden sayılabilir.

Örneğin kritik eyaletlerden biri olan Pennsylvania'da, kazanan ve kaybeden için kullanılan oylar arasında yüzde 0,5 puanlık bir fark olması halinde yeniden sayım yapılması gerekecek. Bu fark 2020'de yüzde 1,1 puanın biraz üzerindeydi.

Yasal itirazlar da mümkün. Cumhuriyetçiler tarafından, seçmen uygunluğu ve seçmen kütüğü yönetimine ilişkin itirazlar da dahil olmak üzere, seçim öncesi 100'den fazla dava açılmış durumda.

Oy verme yerlerinde seçimle ilgili herhangi bir düzensizlik de gecikmelere neden olabilir.

Öte yandan Michigan gibi bazı yerlerde oy sayımı hızlandı. Covid salgını sırasında düzenlenen bir önceki seçime göre de posta yoluyla çok daha az oy kullanılması bekleniyor.

2020 seçiminde kazanan kaç günde belli oldu?

2020 seçimlerinde, seçim gününden dört gün sonra Pennsylvania'daki sonuç netleşene kadar ABD televizyonları Joe Biden'ı kazanan olarak ilan etmedi.

Yakın zamanda yapılan diğer seçimlerde ise seçmenler çok daha kısa bir süre bekledi.

2016'da sandıklar kapandıktan birkaç saat sonra seçimleri Trump'ın kazandığı ilan edildi.

Barack Obama'nın ikinci dönemini garantilediği 2012'de ise Obama'nın zaferi seçim gününün aynı akşamı gece yarısından önce tahmin edilmişti.

Ancak 2000 yılında George W. Bush ve Al Gore arasında yapılan seçim önemli bir istisnaydı.

ABD Yüksek Mahkemesi Florida'daki yeniden sayımı durdurma kararı almış ve yarış beş hafta boyunca sonuçlanmamıştı. Bu durum Bush'un kazanan olarak konumunu sürdürmesini ve Beyaz Saray'a girmesini sağladı.

Başkan nasıl seçiliyor?

Dünyadaki birçok sistemin aksine, ABD'de halk oylamasında en yüksek oyu alan aday başkan seçilmiş kabul edilmiyor.

ABD'de halk, başkanı doğrudan değil, dolaylı seçiyor.

Sandığa giden seçmenler, kayıtlı oldukları eyaletin Seçiciler Kurulu'na göndereceği delegeleri, delegeler de başkan ve başkan yardımcısını seçiyor.

İki eyalet hariç, tüm eyaletlerde seçimi kazanan aday tüm delegeleri de kazanmış oluyor. Maine ve Nebraska'da ise adayların aldığı oy oranına göre eyaletin delegeleri paylaştırılıyor.

Her eyalet, kısmen nüfusa bağlı olarak belirli sayıda seçici kurul oyuna sahip.

Toplam 538 oy söz konusu ve 270 ya da daha fazla oy alan aday kazanmış oluyor.

Seçiciler Kurulu'nda en fazla delegeye sahip ilk altı eyalet California (54), Texas (40), Florida (30), New York (28), Illinois (19) ve Pennsylvania (19).

Bu delegeler sonuçların belirlenmesi sonrası Aralık ayı ortasında oylarını resmi olarak kullanıyor.

ABD Kongresi de Ocak ayı başında bu oyların sayımı ve başkanın resmen ilan edilmesi için toplanıyor. Bu oturuma başkan yardımcısı başkanlık ediyor.

Kritik eyaletler hangileri?

Harris ve Trump'ın her ikisinin de kazanma şansına sahip olduğu altı kritik eyaletten gelen sonuçların seçimlerde belirleyici olması bekleniyor:

Pennsylvania: Uzmanlar kazananın ortaya çıkması için yeterli oy sayımının en az 24 saat sürebileceği kanısında.

Michigan: Çarşamba günü bitimine kadar bir sonuç beklenmiyor.

Wisconsin: Sonuçlar, küçük ilçeler için sandıkların kapanmasından kısa bir süre sonra gelmeye başlasa da uzmanlar eyalette en az Çarşamba gününe kadar bir sonuç alınamayacağını tahmin ediyor.

Arizona: Eyaletin en büyük ilçesinde sabah erken saatlere kadar sonuç beklenmiyor. Seçim günü postayla gönderilen oy pusulalarının sayılması 13 güne kadar sürebilir.

Nevada: Burada da oyların sayılması günler alabilir. Eyalet, seçim günü gönderilen oy pusulalarına 9 Kasım'a kadar ulaştıkları sürece izin veriyor.

Oy sayımı nasıl yapılıyor?

Eyaletlerde genellikle önce seçim günü verilen oylar sayılıyor.

Ardından da erken atılan oylar, posta yoluyla verilen oylar, itiraz sonuçları, yurtdışı ve ordu mensuplarının oyları sayılıyor.

Atanmış ya da seçilmiş olan yerel seçim görevlileri, sayımdan doğrulamaya tüm süreci yönetiyor.

Bu doğrulama süreci, verilen oy sayısını aktif seçmen sayısıyla karşılaştırmayı ve her bir oy pusulasını yırtılma, lekelenme veya diğer hasarlar açısından incelemeyi de içeriyor.

Tutarsızlıklar belgeleniyor ve takibi yapılıyor.

Amerika’da oy pusulaları, bir elektronik tarayıcıya yerleştiriliyor ve sonuç bu elektronik okuma sonrası kayıt altına alınıyor. Bazı durumlarda atılan oyun sağlaması görevliler tarafından yapılabiliyor.

Her eyaletin seçim sonuçlarının takibi noktasında katı kuralları bulunuyor.

Hangi bölümlerin halka açık olduğu, parti gözlemcilerinin oy sayımını nasıl izleyebileceği ve müdahale edebileceği kurallarla belirlenmiş durumda.

Sonuçlara itiraz edilirse ne olur?

Her geçerli oy nihai sonuçlara dahil edildikten sonra, Seçiciler Kurulu devreye giriyor.

Yeni ABD Kongresi 6 Ocak'ta kurul delegelerinin oylarını saymak ve yeni başkanı onaylamak üzere toplanıyor.

2020 seçimi sonrası yenilgiyi kabul etmeyen Donald Trump, destekçilerini Joe Biden'ın zaferini onaylamak için toplanan ABD Kongresi'ne doğru yürüyüşe çağırmıştı.

Trump, kendi başkan yardımcısı Mike Pence’e de sonuçları onaylamama çağrısı yapmış ancak Pence bunu reddetmişti.

ABD tarihine Kongre Saldırısı olarak geçen isyan bastırıldıktan sonra dahi 147 Cumhuriyetçi, Trump'ın yenildiğini kabul etmeyen şekilde oy kullandı.

Sonrasında seçim sürecinde yapılan değişiklikler eyaletlerden onaylı şekilde gelen sonuçlara itiraz edilmesini zorlaştırdı.

Ayrıca başkan yardımcısının sonuçları tek taraflı olarak reddetme yetkisinin olmadığı da anayasal olarak açıklığa kavuşturdu.

Bununla birlikte seçim gözlemcileri, sonuçların onaylanmasını geciktirme çabalarının yerel ve eyalet düzeyinde olabileceğini öngörüyor.

Trump ve başkan yardımcısı adayı JD Vance ile bazı üst düzey Kongre üyeleri, Trump’ın kaybettiğinin açıklanması durumunda sonuçları kabul edeceklerine dair açıklamalardan kaçındı.

Sonuçlar başa baş çıkarsa ne olur?

Her iki adayın da aynı sayıda (269) seçici kurul oyuna sahip olması nedeniyle eşitlik durumu mümkün.

Bu durumda, ABD Kongresi'nin alt kanadı olan Temsilciler Meclisi'nin üyeleri, "şartlı seçim" olarak bilinen bir süreçte Başkan, üst kanadı olan Senato ise Başkan Yardımcısı için oy kullanıyor.

Ancak bu durum 200 yıldır yaşanmadı.

Başkanlık yemin töreni ne zaman?

Seçilen başkan, 20 Ocak 2025 Pazartesi günü ABD Kongresi önünde kurulacak alanda yemin ederek görevine başlayacak.

Bu, ABD tarihindeki 60'ıncı başkanlık yemin töreni olacak.

Etkinlikte yeni başkan, Anayasa'ya bağlı kalacağına dair yemin ederek göreve başlama konuşmasını yapacak.