BRICS: Hangi ülkeler üye, grubun amacı ne?

BRICS grubu, yeni ülkelerin katılımıyla genişliyor. 2024 yılı başında beş yeni ülkenin katılımıyla üye sayısı 10'a yükseldi.

Grup adını Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti'nin İngilizce isimlerinin baş harflerinden alıyor.

Gelişmekte olan ülkelerin uluslararası konularda daha çok söz sahibi olmasını ve Batı'nın küresel finans sistemi üzerindeki hakimiyetine alternatif oluşturmayı hedefliyor.

1 Ocak 2024'te Mısır, Etiyopya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri, ardından gecikmeli olarak Suudi Arabistan gruba katıldı.

Gruba davet edilen bir diğer ülke olan Arjantin ise Javier Milei'nin Devlet Başkanı seçilmesinin ardından başvurusunu geri çekmişti.

Grup genişlemiş haliyle BRICS+ adıyla anılıyor.

Türkiye'nin yanı sıra Azerbaycan, Kazakistan, Tayland gibi onlarca ülke gruba katılmak istiyor.

BRICS nasıl oluştu?

2001 yılında yatırım bankası Goldman Sachs’ta çalışan Jim O'Neill isimli bir ekonomist, birliğe ismini veren ‘BRIC’ kısaltmasını, Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin’in İngilizcelerinin baş harflerinden üretti.

Bunlar o dönemde, yüzölçümü olarak büyük, orta gelir düzeyinde olan ama hızlı büyüyen ekonomilerdi. O’Neill bu ülkelerin 2050’ye kadar dünyanın en büyük ekonomileri arasında olacağını öngördü.

2006 yılında dört ülke bir araya gelmeye karar verdi ve BRIC’i oluşturdu.

2009'da üye dört ülkenin katılımıyla Rusya'da ilk zirve toplandı.

2010 yılında Güney Afrika’nın katılmasıyla grup BRICS adını aldı.

BRICS ne kadar etkili bir birlik?

Genişleme öncesi verilere göre BRICS ülkelerinin toplam nüfusu 3 milyar 240 milyon kişi civarında ve ulusal ekonomik büyüklüklerinin toplamı da 26 trilyon dolara karşılık geliyor, bu da dünya ekonomisinin yüzde 26’sını oluşturuyordu.

Buna karşın, Atlantik Konseyi isimli ABD’li düşünce kuruluşuna göre, BRICS ülkelerinin Uluslararası Para Fonu’ndaki (IMF) yüzde 15’lik bir oy hakkı bulunuyordu.

Genişleme sonrası grubun ekonomik büyüklüğü 30 trilyon dolara yaklaştı.

BRICS'e yeni başvurular var mı?

2023'te Güney Afrika Cumhuriyeti'nde Johannesburg'da düzenlenen zirveye grubun üye sayısının artırılması tartışması damgasını vurmuştu.

Güney Afrika'nın BRICS ve Asya Büyükelçisi Anil Sooklal zirve öncesinde yaptığı açıklamada 22 ülkenin gruba katılmak için resmen başvuruda bulunduğunu ve benzer sayıda ülkenin de katılma isteğini ifade ettiğini söyledi.

Dublin'deki Trinity College'den Profesör Padraig Carmody, "Güç dengesinin Batı'dan uzaklaştığı ve gelişmekte olan ülkelerin daha çok BRICS ülkeleri gibi yükselen güçlere yüzünü çevirdiği yönünde bir algı var" diyor.

Çin'in çok sayıda yeni ülke kabul etmek istediği ancak Güney Afrika, Hindistan ve Brezilya'nın daha az sayıda ülkenin katılmasını tercih ettiği ve Batı karşıtı dış politikalara sahip ülkelerin sayısını sınırlamak istediği düşünülüyor.

BRICS’in amacı ne?

BRICS, IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası finans kurumlarındaki yerleşmiş yapıyı değiştirmek ve gelişmekte olan ekonomilere daha fazla ‘temsil ve söz hakkı verilmesini sağlamak’ için kuruldu.

2014 yılında BRICS ülkeleri Yeni Kalkınma Bankası’nı (NBD) 250 milyar dolarlık sermayeyle kurdu. Bu bankanın amacı gelişen ülkelerdeki kalkınma projelerine kredi sağlamak olarak belirlendi.

Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi o dönem BRICS’e üye olmayan ülkeler de Yeni Kalkınma Bankası’na katıldı ve bu iki ülke üyeliğe davet edildi.

BRICS ülkeleri ortak bir para birimi çıkarabilir mi?

BRICS ülkeleri Brezilya ve Rusya’dan önde gelen siyasetçiler, uluslararası ticaret ve finans piyasalarında hakim konumda olan dolara rakip olmak için bir para birimi yaratmak fikrini yakın zaman önce ortaya attı.

Ancak Güney Afrika’nın birlik temsilcisi Anil Sooklal, bu teklifin Johannesburg zirvesinde masada olmadığını söyledi.

BRICS ifadesini ilk kullanan ekonomist Jim O'Neill, Financial Times’a verdiği röportajda üyeler arasında geçerli bir yeni para birimi fikrinin ‘saçmalık’ olduğunu savundu.

BRICS ülkelerinin ortak ve ayrıldıkları noktalar neler?

Profesör Carmody, tüm BRICS ülkelerinin kendi bölgelerinde önemli bir ülke konumunda olduğunu söylüyor.

Çin’in dünyada başat konumda bir ülke haline geldiğini vurgulayan Carmody, BRICS aracılığıyla dünyanın güneyinin lideri haline geldiğini ve mevcut uluslararası düzenin alaşağı edilmesi ya da reform yapılması çağrısını dillendirdiğini belirtiyor.

Buna karşın Hindistan, Çin’in Asya-Pasifik bölgesinde ana rakibi konumunda bulunuyor. İki ülke arasında sınır gerilimi de var ve Yeni Delhi hükümeti, komşusunun nüfuz alanını sınırlamak için ABD dahil bazı ülkelerle birlikte hareket ediyor.

Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'un Küresel Ekonomi ve Finans Programı Direktörü Creon Butler'a göre, Çin gibi Rusya da BRICS'i Batı gücüne meydan okuyabilecek bir blok olarak değerlendiriyor.

Butler, “Rusya, Batıyla olan mücadelesinde BRICS’i, Ukrayna işgali nedeniyle gelen yaptırımları aşabilmek noktasında bir araç olarak görüyor” diyor.

Rusya’nın petrolünün yaptırımlar sonrası en büyük alıcısı Hindistan ve Çin haline geldi.

Moskova aynı zamanda, Şubat 2023'te Çin ve Güney Afrika ile ortak bir deniz tatbikatı da düzenledi.

Bununla birlikte, diğer ülkeler BRICS'i açıkça Batı karşıtı bir birlik haline getirmeye yönelik hamlelere direnmeye çalışıyor.

Butler'a göre, Brezilya ve Güney Afrika bölünmüş bir dünya istemiyor ve “Batı karşıtlığı güvenlikleri ve gelişmeleri için kötü bir adım olur”.