สายลับจีน : อยู่ที่ไหนก็ไม่พ้นเงื้อมมือรัฐบาลจีน จ้างคนอเมริกันติดตามคนจีนในสหรัฐฯ

ในฐานะผู้ต่อต้านรัฐบาลจีนตลอดมา อาเธอร์ ลิว บิดาของ อลิซซา ลิว นักสเก็ตลีลาทีมชาติสหรัฐฯ ไม่แปลกใจเท่าไหร่นักเมื่อเขาได้รับสายโทรศัพท์จากเอฟบีไอ

"เขาบอกผมว่ารัฐบาลจีนส่งสายลับมายังย่านเบย์แอเรีย เพื่อรวบรวมข้อมูลหนังสือเดินทางของผมและลูกสาว" เขาเล่าให้บีบีซีฟัง

"ผมคงไม่พูดว่ารู้สึกตกใจ แต่ผมคิดกับตัวเองว่า 'ว้าว' พวกนั้นจริงจังกับเรื่องนี้ขนาดนี้เลย"

ในตอนแรก นายลิวยังปะติดปะต่อเรื่องราวต่าง ๆ ไม่ได้ สายโทรศัพท์ "น่าสงสัย" จากชายคนหนึ่งที่อ้างตัวว่ามาจากคณะกรรมการโอลิมปิกและพาราลิมปิกเพื่อ "ตรวจสอบข้อมูล" ก่อนที่ลูกสาวของเขาจะเดินทางไปเข้าร่วมมหกรรมกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาวในเดือน ก.พ. 2022 ที่จีนเป็นเจ้าภาพ

"ผมไม่ได้ตระหนักเลยว่านั่นไม่ใช่คนจากคณะกรรมการโอลิมปิก" นายลิวย้อนความทรงจำ "ผมแค่ตัดสินใจทำในสิ่งที่ถูกต้องและไม่เปิดเผยข้อมูลใด ๆ นั่นไม่ใช่วิธีปกติที่เราส่งมอบหนังสือเดินทาง"

ชายที่อยู่ปลายสายซึ่งอ้างตัวเป็นเจ้าหน้าที่จากรัฐบาลสหรัฐฯ คือ แอนโทนี ซิบูริส อดีตเจ้าพนักงานราชทัณฑ์ในรัฐฟลอริดาและบอดี้การ์ด วัย 49 ปี

ภารกิจของเขาคือการล้วงข้อมูลและทำลายชื่อเสียงของผู้ต่อต้านรัฐบาลจีนในฐานะตัวแทนหน่วยข่าวกรองของจีน มีรายงานว่ารายชื่อของผู้ต่อต้านรัฐบาลจีนมีชาวอเมริกันอยู่ในนั้น 2 คน ได้แก่ นายลิว และนายยาง ซีอง อนุศาสนาจารย์เกษียณอายุแห่งกองทัพสหรัฐฯ และผู้สมัครชิงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ผู้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องกับการประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน ในปี 1989

เมื่อเดือน มี.ค.ที่ผ่านมา นายซิบูริสถูกกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ตั้งข้อหาฐานเป็นสายลับให้กับรัฐบาลจีน แต่เขาไม่ใช่คนเดียวที่อยู่ในปฏิบัติการนี้ ภายในปีนี้ รัฐบาลสหรัฐฯ จับกุมสายลับจากจีนไปแล้วอย่างน้อย 12 คน ฐานสะกดรอยตาม, ข่มขู่ และล้วงข้อมูล ของประชาชนอเมริกันให้กับรัฐบาลจีน ซึ่งสายลัยจำนวนหนึ่งเป็นชาวอเมริกัน

เมื่อ 8 ก.ค.ที่ผ่านมา สายลับ 2 คน ที่ปฏิบัติการณ์คล้ายคลึงกับกรณีของนายลิวถูกจับกุมตัว

กรณีของนายลิวเกิดขึ้นท่ามกลางปฏิบัติการสอบแนมล้วงข้อมูลเพื่อรัฐบาลจีนในประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักรที่เพิ่มขึ้นอย่างน่าเป็นกังวล

การปรากฏตัวต่อหน้าสื่อมวลชนพร้อมกันของสองผู้อำนวยการหน่วยความมั่นคงจากสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร ณ ศูนย์บัญชาการใหญ่ของหน่วยความมั่นคงสหราชอาณาจักร หรือ เอ็มไอไฟว์ (MI5) ในกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา เป็นเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน โดยในแถลงครั้งนั้น ทั้งคู่ต่างเตือนถึงโครงข่ายอาชญากรรมไซเบอร์และการล้วงข้อมูลจากจีน ซึ่งมีโครงข่ายใหญ่กว่าอาชญากรรมไซเบอร์ของประเทศใหญ่อื่น ๆ รวมกันด้วยซ้ำ

หลายฝ่ายเชื่อว่าโปรแกรมการล้วงข้อมูลเหล่านี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของความพยายามของหน่วยข่าวกรองจากจีนที่จะล้วงความลับและข้อมูลสำคัญเพื่อความได้เปรียบของรัฐบาลต่อศัตรู ทั้งยังเป็นการกำราบผู้ที่เป็นภัยคุกคามต่อกฎของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

รูปแบบที่ใช้ก็มีความหลากหลายเช่นกัน ทั้งจากการปลอมตนเป็งแก๊งตุ้มตุ๋นทางคอมพิวเตอร์ไปจนถึงสายลับหน้าประตูบ้าน

อดีตเจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ จำนวนหนึ่งชี้ว่ากลุ่มคนที่อาจตกเป็นเป้าหมายของจีนคือผู้ที่มีสายสัมพันธ์กับสิ่งที่รัฐบาลจีนเรียกว่า "พิษ 5 ชนิด" ที่คอยข่มขู่รัฐบาล ได้แก่ กลุ่มแยกดินแดนชาวทิเบต กลุ่มแยกดินแดนชาวอุยกูร์ การเคลื่อนไหวทางจิตวิญญาณฝ่าหลุนกง นักเคลื่อนไหวเรียกร้องอิสรภาพให้กับไต้หวัน และในกรณีเดียวกับนายลิวคือการเป็นสมาชิกกลุ่มเรียกร้องประชาธิปไตยในประเทศจีน

สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือปฏิบัติการเหล่านี้มีแต่จะเพิ่มสูงขึ้นท่ามกลางความสัมพันธ์จีน-สหรัฐฯ ที่ตกต่ำลง ตอนนี้ แม้แต่ชาวอเมริกันก็ไม่ปลอดภัย

สำหรับนายลิวที่หนีออกจากตีนแผ่นดินใหญ่มาทางเกาะฮ่องกงหลังจากการปราบการประท้วงที่จัตุรัสเทียนมันอันเหมิน ปี 1989 โอกาสที่ตนเองจะถูกส่งสายลับประกบเป็นเรื่องที่เขาคุ้นชินดี

นายลิวเล่าว่าความพยายามจากรัฐบาลจีนที่จะล้วงข้อมูลของเขาครั้งก่อนจบลงหลังจากที่เขาบังเอิญไปเป็นเพื่อนกับผู้ที่กำลังจะกลายเป็นสายลับ เขาได้รับคำแนะนำให้รู้จักกับนักศึกษาคนหนึ่งผ่านเครือข่ายคนจีนพลัดถิ่น โดยเขาได้ช่วยนักศึกษาคนนี้หาบ้านในสหรัฐฯ

"ปีหรือสองปีต่อมา เขาบอกผมว่าพวกนั้นบอกให้เขามาล้วงข้อมูลผม มันเป็นเงื่อนไขที่ทำให้เขาได้มาสหรัฐฯ" นายลิวกล่าว "แต่เขาไม่อยากทำอย่างนั้น"

การสอดแนมคนจีนที่เป็นเป้าหมายของหน่วยข่าวกรองจีนนั้นมีทุกรูปแบบตั้งแต่ความพยายามแฮกอีเมลและอุปกรณ์ต่าง ๆ ไปจนถึงการส่งเจ้าหน้าที่สายลับเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในกลุ่มสังคมของเป้าหมายและองค์กรที่เกี่ยวข้องกับประชาชนที่อาศัยอยู่ต่างประเทศ

โดยมากแล้ว ช่องทางทางอิเล็กทรอนิกส์มักเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการสอดแนมโดยมนุษย์

"คุณสามารถสะกดรอยตามคน ๆ หนึ่งในโลกออนไลน์ และทำความเข้าใจกลุ่มคนรอบตัวคนนั้น" นายคริสโตเฟอร์ จอห์นสัน อดีตนักวิเคราะห์อาวุโส จากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐฯ (ซีไอเอ) กล่าว "แล้วคุณก็อาจจะเข้าหาคนเหล่านั้น สิ่งหนึ่งย่อมนำไปสู่อีกสิ่งหนึ่ง"

นายจอห์นสันเสริมว่าผู้ต่อต้านอย่างนายลิวเป็นเป้าหมายเพราะรัฐบาลจีนเชื่อว่าพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งของ "สงครามการเล่าเรื่องระดับโลก" ระหว่างจีนและโลกตะวันตก

ผู้ที่ออกมาพูดต่อต้านระบอบของจีนในที่สาธารณะอาจทำลายความพยายามในการวางตัวเป็นคนที่ของรัฐบาลจีนได้

นายจอห์นสันกล่าวว่าจีนหันมามองว่านี่ "เป็นเรื่องสำคัญอีกครั้งในช่วงสองสามปีที่ผ่านมา"

" 'พลังของวาทกรรม' คือคำพูดทื่อ ๆ จากฝั่งมาร์กซิสต์ที่พวกนั้นใช้ มันคือแนวคิดว่าพวกเขาควรเล่าเรื่องของจีนด้วยตนเอง ผ่านโฆษณาชวนเชื่อของตัวเอง"

บีบีซีไม่สามารถติดต่อรัฐบาลจีนเพื่อขอความเห็นได้ ในเดือน มี.ค.ที่ผ่านมา ณ ตอนที่นายซิบูริสถูกจับกุมตัว นายจ้าว ลี่เจี้ยน โฆษกกระทรวงต่างประเทศของจีน กล่าวหาสหรัฐฯ ว่า "ใส่ร้ายและกล่าวหา" จีน "อย่างไม่สมควร"

ในทางตรงกันข้าม เจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ ทั้งในอดีตและปัจจุบันต่างก็ออกมาย้ำเตือนถึงปฏิบัติการณ์สอดแนมของจีนอย่างต่อเนื่อง

ในสุนทรพจน์เมื่อต้นปีที่ผ่านมา นายคริสโตเฟอร์ เรย์ ผู้อำนวยการเอฟบีไอ กล่าวว่าปฏิบัติการสายลับของจีนในสหรัฐฯ "โจ่งแจ้งขึ้นมาก" กว่าในอดีตที่ผ่านมา

นายจอห์นสันยังเสริมว่าสถานการณ์ยิ่งจริงขึ้นไปอีกภายใต้รัฐบาลที่นายโจ ไบเดน เป็นผู้นำ มีความพยายามจัดภาพให้สหรัฐฯ และจีนเป็นปฏิปักษ์เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้ระหว่างเผด็จการและประชาธิปไตย

คำฟ้องที่นายจอห์นสันและเจ้าหน้าที่อีกสองคนกล่าวกับบีบีซีเสมือนไม่สามารถหยุดรัฐบาลจีนได้

ตามข้อมูลจากเอฟบีไอ ทุก 12 ชั่วโมง เอฟบีไอเปิดคดีกิจกรรมต่อต้านการสืบราชการลับที่เกี่ยวข้องกับจีน จนถึง ก.พ.ที่ผ่านมา มีคดีอยู่ระหว่างการสืบแล้ว มากกว่า 2,000 คดี

แม้จะมีความพยายามนี้ แต่นายจอห์นสันมเรียกความพยายามของสหรัฐฯ ในการต่อต้านการสืบราชการลับจากจีนว่า "น่าหดหู่"

"พวกเขามุ่งมั่นทุ่มเทในการทำมัน [สอดแนม] มากกว่าเราที่พยายามยับยั้ง" เขากล่าว

เอฟบีไอประเมินว่ามีผู้ต่อต้าน "หลายร้อยคน" ในสหรัฐฯ ที่ตกเป็นเป้าหมายของรัฐบาลจีน ในส่วนหนึ่งของแคมเปญที่ต้องการตามตัวบุคคลและลงโทษทางการเมืองที่รุนแรงขึ้น

"เป้าหมายส่วนใหญ่คือผู้ที่ถือกรีนการ์ดหรือเป็นผู้ที่แปลงสัญชาติแล้ว กลุ่มคนที่มีสิทธิและได้รับการปกป้องจากกฎหมายสหรัฐฯ" ผอ.เรย์ กล่าวเอาไว้

สำหรับนายลิว เขาไม่เชื่อว่าความพยายามในการสอดแนมเขาจะหายไป

ทว่าสถานการณ์ที่เกิดขึ้นล่าสุดสร้างความซับซ้อนขึ้นมา ช่วงเวลาที่เอฟบีไอโทรศัพท์มาหาเขา แทบจะชัดเจนแล้วว่าลูกสาวของเขาจะเดินทางไปยังกรุงปักกิ่ง ก่อนหน้านี้เธอโพสต์ข้อมูลการกระทำของรัฐบาลจีนต่อกลุ่มชนกลุ่มน้อยอุยกูร์ในโซเชียลมีเดียของตนเอง

นายลิวกล่าวว่าเขา "กังวลอย่างมาก" สำหรับความปลอดภัยของเธอ แต่เลือกที่จะไม่บอกเธอในตอนนั้น

"ผมไม่อยากให้เธอไปจีนพร้อมกับภาระหนักอึ้งบนบ่า" นายลิวกล่าว "ผมอยากให้เธอไปและซึมซับประสบการณ์โอลิมปิก"

ผ่านมาหนึ่งปี เขากล่าวว่าเขาจะไม่ตกใจเลยหากเอฟบีไอติดต่อมาอีก แต่เขาก็หวังว่า "จะไม่เจอสิ่งนี้อีก"

"ผมเรียนรู้ที่จะมีชีวิตแบบคนปกติ พวกเขา[รัฐบาลจีน]สามารถทำอะไรที่พวกเขาต้องการก็ได้ ผมหยุดสิ่งนั้นไม่ได้ [แต่]ผมไม่สนใจ" เขากล่าว

"ผมจะเดินหน้าพูดต่อต้านการกระทำใด ๆ ก็ตามที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไป ไม่มีอะไรมาหยุดผมได้"