"เงินออมฉันไม่พอค่าใช้จ่ายไปประกอบพิธีฮัจญ์ในปีนี้"

การแสวงบุญประกอบพิธีฮัจญ์ที่นครเมกกะ ประเทศซาอุดีอาระเบียเริ่มต้นขึ้นแล้ว เมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา (26 มิ.ย.) คาดว่า จะมีชาวมุสลิมหลายล้านคนทั่วโลก หลั่งไหลมายังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้

ทว่า ด้วยค่าครองชีพทั่วโลกที่สูงขึ้น ทำให้ค่าใช้จ่ายในการเดินทางและประกอบพิธีกรรมสำคัญในปีนี้ ถีบตัวสูงขึ้น จนทำให้ความฝันของชาวมุสลิมจำนวนมากทั่วโลก ที่ต้องการร่วมพิธีฮัจญ์กำลังเลือนลาง เพราะกำลังทรัพย์ไม่เพียงพอ

"ยอดจองในปีนี้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ด้วยค่าใช้จ่ายที่แพงมากขึ้นสำหรับหลายคน" เจ้าหน้าที่จากบริษัทผู้ให้บริการท่องเที่ยวแบบส่วนบุคคลรายหนึ่งในกรุงไคโรของอียิปต์ เล่าถึงประสบการณ์ที่เคยจัดเส้นทางแสวงบุญไปยังนครเมกกะ

เจ้าหน้าที่รายนี้ขอสงวนนาม เนื่องจากหวั่นเกรงว่าจะถูกกระแสตีกลับ หากเขาวิพากษ์วิจารณ์ถึงสถานการณ์ทางเศรษฐกิจของประเทศ

ค่าใช้จ่ายที่ถูกสุดในการเดินทางจากอียิปต์ไปยังซาอุดีอาระเบียโดยการสนับสนุนของรัฐบาล จะอยู่ที่ราว 6,000 ดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 2.1 แสนบาท ถือว่าแพงขึ้นกว่าเท่าตัว เมื่อเทียบกับค่าใช้จ่ายในปีที่แล้ว

อียิปต์ ประเทศกลุ่มอาหรับที่มีประชากรมากที่สุด และถือเป็นประเทศที่มีผู้เดินทางไปแสวงบุญที่นครเมกกะมากที่สุดในบรรดาชาติอาหรับ แต่ชาวมุสลิมจำนวนมากต้องดิ้นรนหาเงิน เพื่อเดินทางไปร่วมพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนาสักครั้งหนึ่งในชีวิต

พิธีฮัจญ์ถือเป็น 1 ใน 5 หลักปฏิบัติทางศาสนกิจของชาวมุสลิม ที่กำหนดให้ต้องประกอบพิธีหากมีกำลังทรัพย์และความพร้อมทางกายที่เอื้ออำนวย

พิธีฮัจญ์ประจำปีนี้เริ่มต้นขึ้นแล้ว ตั้งแต่วันที่ 26 มิ.ย. และจะมีไปจนถึงวันที่ 1 ก.ค.

"พิธีฮัจญ์คือ ความฝันของฉัน"

สาเหตุสำคัญที่ดันให้ราคาสินค้าและบริการในอียิปต์สูงขึ้น มาจากค่าเงินสกุลท้องถิ่นดิ่งลง โดยนับแต่เดือน มี.ค. 2022 ค่าเงินปอนด์อียิปต์ลดลงมาแล้วกว่า 50% เมื่อเทียบกับสกุลดอลลาร์สหรัฐ

ผลที่ตามมา คือ ค่าครองชีพพุ่งทะยานขึ้น ขณะที่ 30% ของประชากรชาวอียิปต์คือ "กลุ่มหาเช้ากินค่ำ"

ฟาริดา ข้าราชการเกษียณชาวอียิปต์ และแม่ม่ายลูก 5 คน ขอใช้นามสมมติ เพื่อวิพากษ์วิจารณ์ประเด็นค่าครองชีพที่สูงขึ้นแทนการออกตัวว่าเป็นใคร เล่าว่า เธอต้องใช้เวลาอดออมเงินกว่า 5 ปี เพื่อที่จะมีโอกาสไปแสวงบุญที่นครเมกกะ

"เมื่อเห็นค่าเดินทางเท่านั้นแหละ ฉันถึงกับผงะ เพราะเงินออมทั้งหมดที่สะสมมาไม่เพียงพอเสียแล้ว" ฟาริดา บอก

เมื่อถามต่อว่าเหตุใดเธอถึงต้องการไปร่วมประกอบพิธีฮัจญ์ เธอตอบว่า "นี่คือความฝันของฉัน เพราะพิธีฮัจญ์เป็นการชำระจิตใจให้สะอาด"

บรรดาลูก ๆ ของเธอต่างแต่งงานกันหมดแล้ว ภาระความรับผิดชอบต่าง ๆ ทั้งทางสังคมและการเงิน ถูกปลดเปลื้องออกจากบ่าของเธอไปแล้ว

"ถึงเวลาแล้วที่ฉันจะไปร่วมพิธีฮัจญ์"

ฟาริดาบอกว่า เธอได้เดินทางเยือนนครเมกกะมาแล้วถึง 4 ครั้ง เพื่อเข้าร่วมการประกอบพิธีอุมเราะห์ ซึ่งเป็นการเยือนบัยตุลลอฮ์ นอกเวลาการประกอบพิธิฮัจญ์

"แทนที่จะได้รับวีซ่าประกอบพิธีฮัจญ์ ฉันได้วีซ่านักท่องเที่ยว 3 เดือนแทน และเดินทางถึงนครเมกกะหนึ่งเดือนก่อนที่พิธีฮัจญ์จะเริ่มขึ้น" เธอเล่า

นี่น่าจะเป็นช่องทางเดียวที่ทำให้ฟาริดาได้เดินทางไปแสวงบุญที่นครเมกกะได้ เพราะค่าใช้จ่ายทั้งหมดในการเดินทางถูกกว่า 80% ของค่าใช้จ่ายการประกอบพิธีฮัจญ์ในปัจจุบัน

เงินอุดหนุนสำหรับประกอบพิธีฮัจญ์เป็นอย่างไร

พิธีฮัจญ์ เป็นหนึ่งในพิธีกรรมทางศาสนาประจำปีที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลก แต่ละปีสามารถดึงดูดผู้แสวงบุญมากราว 1-2 ล้านคน มายังดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์ของซาอุดีอาระเบีย

เว้นแค่ปี 2020 ที่จำนวนผู้แสวงบุญจำต้องถูกจำกัด เพราะการระบาดใหญ่ของโควิด-19

อย่างไรก็ตาม ในแต่ละปี ทางการซาอุดีอาระเบียก็มีการจำกัดโควตาสำหรับแต่ละประเทศ โดยประเทศที่ได้รับโควตามากที่สุดคือ อินโดนีเซีย ซึ่งมีประชากรกว่า 270 ล้านคน และถือว่าเป็นประเทศที่มีชาวมุสลิมอาศัยอยู่มากที่สุดอีกด้วย

ชาวมุสลิมจากกรุงจาการ์ตาแห่งเดียว ได้รับโควตาถึงราว 2.2 แสนคน

มาปีนี้ ทางการอินโดนีเซียตัดสินใจลดเงินอุดหนุนสำหรับผู้แสวงบุญลงมาอยู่ที่ต่ำกว่า 50% จากปีที่แล้วที่เคยอุดหนุนราว 60% โดยผู้แสวงบุญแต่ละคนจำใจต้องออกค่าใช้จ่ายเองเป็นเงินเพิ่มอีก 3,000 ดอลลาร์สหรัฐ

กรณีผู้แสวงบุญชาวเยเมน

ขณะที่ชาวมุสลิมทั่วโลกต้องเผชิญกับอุปสรรคในการเดินทางเพื่อแสวงบุญที่นครเมกกะ จากค่าใช้จ่ายที่แพงขึ้น แต่สำหรับชาวมุสลิมในเยเมน ที่ผ่านความเสียหายจากสงครามและความแร้นแค้น เรื่องนี้ยิ่งซับซ้อนขึ้นไปอีก

ตั้งแต่ปี 2015 ซาอุดีอาระเบียกลายเป็นผู้นำทางทหารต่อต้านกลุ่มกบฏฮูตี ที่อิหร่านหนุนหลังในเยเมน สงครามครั้งนั้นได้สร้างหายนะทางมนุษยธรรมครั้งรุนแรงที่สุดของโลก

นับตั้งแต่ปี 2016 บรรดาผู้แสวงบุญชาวเยเมนสามารถเดินทางตรงโดยเครื่องบินมายังซาอุดีอาระเบีย เพื่อประกอบพิธีฮัจญ์

แต่หลังจากที่กลุ่มกบฏฮูตีได้เข้ายึดครองกรุงซานา เมืองหลวงของเยเมนในเดือน ก.ย. 2014 ก็ไม่มีสายการบินพาณิชย์ใด ๆ ให้บริการ เนื่องจากการสู้รบยังยืดเยื้อ

ส่วนค่าใช้จ่ายเฉลี่ยในการประกอบพิธีฮัจญ์ในเยเมน ทุกวันนี้อยู่ที่ 3,000 ดอลลาร์สหรัฐ

"ในปี 2016 ค่าใช้จ่ายในการประกอบพิธีฮัจญ์ที่ฉันจ่ายคิดเป็นเพียงครึ่งเดียวของราคาในปัจจุบัน ที่ฉันมองว่าแพงเกินไป" นักข่าวชาวเยเมนรายหนึ่งบอก