บีบีซีพบเครือข่ายสร้างข่าวเท็จที่รัสเซียให้ทุน หวังขัดขวางการเลือกตั้งในยุโรป

การสืบสวนของบีบีซีพบว่า มีเครือข่ายหนึ่งที่ทางการรัสเซียเป็นผู้ให้การสนับสนุนด้านการเงินกำลังพยายามที่จะขัดขวางการเลือกตั้งตามแนวทางประชาธิปไตยในประเทศหนึ่งในภูมิภาคยุโรปตะวันออก

จากการส่งผู้สื่อข่าวเข้าไปแฝงตัว บีบีซีพบว่าเครือข่ายดังกล่าวสัญญาว่าจะจ่ายเงินให้กับผู้เข้าร่วมหากพวกเขาโพสต์ข้อความในเชิงโฆษณาชวนเชื่อสนับสนุนรัสเซียและข่าวปลอมที่บ่อนทำลายพรรครัฐบาลของประเทศมอลโดวา ซึ่งมีแนวความคิดสนับสนุนสหภาพยุโรป ก่อนการเลือกตั้งรัฐสภาในวันที่ 28 ก.ย. นี้

ผู้เข้าร่วมได้รับค่าจ้างให้ค้นหาผู้สนับสนุนกลุ่มฝ่ายค้านที่สนับสนุนรัสเซียในมอลโดวาเพื่อทำเป็นบันทึกข้อมูลอย่างลับ ๆ และยังได้รับค่าจ้างให้ดำเนินการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนมอลโดวาด้วย ซึ่งดำเนินการในนามขององค์กรที่ไม่มีอยู่จริง และทำให้การสำรวจความคิดเห็นดังกล่าวผิดกฎหมาย ผู้จัดงานจากเครือข่ายเสนอว่า ผลการสุ่มตัวอย่างแบบเลือกสรรนี้ อาจเป็นการวางรากฐานเพื่อตั้งคำถามต่อผลการเลือกตั้ง

ผลการสำรวจความคิดเห็นดังกล่าวซึ่งบ่งชี้ว่า พรรครัฐบาลของมอลโดวาจะพ่ายแพ้การเลือกตั้ง ถูกเผยแพร่แล้วทางสื่อออนไลน์ในตอนนี้

แต่ในความเป็นจริง ผลโพลล์อย่างเป็นทางการกลับชี้ว่า พรรครัฐบาล หรือ พรรคพีเอเอส (Party of Action and Solidarity) ที่ก่อตั้งโดยประธานาธิบดีไมยา ซันดู มีคะแนนนำเหนือกลุ่มบีอีพี (Patriotic Electoral Bloc - BEP) กลุ่มผู้เลือกตั้งผู้รักชาติ ที่มีแนวความคิดสนับสนุนรัสเซีย

ทีมงานพบอีกด้วยว่า มีความเชื่อมโยงระหว่างเครือข่ายลับดังกล่าวกับ อิลัน ชอร์ โอลิการ์ก (Oligarch) หรือ อภิมหาเศรษฐีชาวมอลโดวา ที่ถูกคว่ำบาตรโดยทางการสหรัฐอเมริกา เนื่องจากมีส่วนเกี่ยวข้องกับ "ปฏิบัติการอิทธิพลอันชั่วร้ายของรัสเซีย" ซึ่งในขณะนี้เขาลี้ภัยอยู่ในกรุงมอสโก นอกจากนี้รัฐบาลสหราชอาณาจักรยังบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรต่อเขาด้วยจากข้อหาคอร์รัปชัน

ทั้งนี้ บุคคลที่ถูกเรียกว่า "โอลิการ์ก" หมายถึง นักธุรกิจที่คาดว่ามีสายสัมพันธ์ใกล้ชิดกับคนวงในของผู้นำของรัสเซีย

นอกจากนี้ บีบีซียังพบความเชื่อมโยงระหว่างเครือข่ายดังกล่าวกับองค์กรไม่แสวงหากำไรที่มีชื่อว่า "เอฟราเซีย" (Evrazia) ซึ่งมีสายสัมพันธ์กับนายชอร์ โดยองค์กรเอฟราเซียยังถูกสหราชอาณาจักร สหรัฐฯ และสหภาพยุโรปคว่ำบาตร เนื่องจากถูกกล่าวหาว่า ติดสินบนพลเมืองมอลโดวาเพื่อลงคะแนนเสียงคัดค้านการเป็นสมาชิกสหภาพยุโรปเมื่อปีที่แล้ว ในการลงประชามติเรื่องการเข้าร่วมสหภาพยุโรป ซึ่งผลปรากฏออกมาว่ามีประชามติให้เข้าร่วมด้วยคะแนนเสียงที่น้อยมาก

"ในปี 2024 จุดมุ่งหมายของการรณรงค์ของ [อิลัน ชอร์] คือ เรื่องเงิน แต่ในปีนี้ จุดโฟกัสของแคมเปญคือ ข้อมูลบิดเบือน" ไวโอเรล เซอร์โนทีนู ผู้บัญชาการตำรวจมอลโดวา บอกกับบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส

บีบีซีได้ติดต่อไปยังอิลัน ชอร์ และองค์กรเอฟราเซียแล้วเพื่อสอบถามเกี่ยวกับสิ่งที่ทีมงานสืบสวนพบ แต่ไม่ได้รับการตอบกลับ

ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า สำหรับมอลโดวาอาจถูกมองว่าเป็นประเทศขนาดเล็ก แต่ก็ขนาบข้างด้วยยูเครนและโรมาเนีย ซึ่งเป็นสมาชิกของอียู จึงทำให้มีนัยสำคัญทางยุทธศาสตร์สำหรับยุโรปและรัสเซีย

ทีมงานบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส ได้แทรกซึมเข้าไปในเครือข่ายที่ประสานงานผ่านแอปพลิเคชันส่งข้อความเทเลแกรม ผ่านทางลิงก์ที่ผู้แจ้งเบาะแสส่งมาให้เรา

วิธีนี้ทำให้ทีมงานได้รับข้อมูลเชิงลึกที่สำคัญเกี่ยวกับวิธีการที่เครือข่ายต่อต้านประชาธิปไตยดำเนินการ

อานา คือหนึ่งในนักข่าวที่แฝงตัวเข้าไปของบีบีซี พร้อมด้วยบุคคลอื่น ๆ อีก 34 คน ได้รับเชิญให้เข้าร่วมสัมมนาออนไลน์ลับ ซึ่งจะ "เตรียมความพร้อมให้กับเจ้าหน้าที่" โดยจะมีหัวข้อสัมมนาอย่างเช่น "วิธีก้าวจากการอยู่ในครัวสู่ผู้นำประเทศ" พวกเขาดูเหมือนจะทำหน้าที่ในกระบวนการคัดกรอง อานาและคนอื่น ๆ ต้องผ่านการทดสอบความรู้ที่ได้เรียนรู้เป็นประจำ

ต่อมา ผู้สื่อข่าวของเราก็ได้รับการติดต่อจากอาลินา จุค ผู้ประสานงานของเครือข่ายที่ว่านี้ ซึ่งจากโปรไฟล์ของผู้ประสานงานรายนี้จากสื่อสังคมออนไลน์ระบุว่า เธอมาจากทรานส์นีสเตรีย ดินแดนทางตะวันออกที่แยกตัวออกมาจากมอลโดวาและมีความภักดีต่อรัสเซีย บัญชีอินสตาแกรมของเธอยังแสดงให้เห็นว่าเธอได้ไปท่องเที่ยวในรัสเซียอยู่หลายครั้งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

จุคบอกกับอานาว่า เธอจะจ่ายเงินให้กับอานาเป็นเงินเดือนละ 3,000 ลิวมอลโดวา (หรือราว 5,400 บาท) เพื่อให้สร้างโพสต์ทางติ๊กตอกและเฟซบุ๊กก่อนการเลือกตั้ง และบอกว่า อานาจะได้รับเงินที่โอนมาจากธนาคาร Promsvyazbank (PSB) ซึ่งทำหน้าที่เป็นธนาคารอย่างเป็นทางการให้กับกระทรวงกลาโหมรัสเซีย และเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัทแห่งหนึ่งของ อิลัน ชอร์

อานาและคนอื่น ๆ ได้รับการฝึกอบรมเกี่ยวกับการสร้างโพสต์ทางสื่อโซเชียลด้วยการใช้แชทจีพีที (ChatGPT) ส่วนเนื้อหาที่จะ "ดึงดูดผู้คนได้นั้นจะต้องเป็นภาพที่มีการเสียดสีบางส่วน... มากกว่าเป็นภาพความเป็นจริง แต่ก็ควรหลีกเลี่ยงการใช้ปัญญาประดิษฐ์หรือเอไอมากเกินไป เพื่อให้แน่ใจว่าโพสต์เหล่านั้นให้ความรู้สึก "เป็นธรรมชาติ"

ส่วนในกลุ่มเทเลแกรม อานาและบีบีซีสามารถเข้าถึงคำแนะนำก่อน ๆ ที่ได้แจ้งผู้ที่เข้าร่วมด้วย ในตอนแรก ๆ พวกเขาถูกขอให้โพสต์ข้อความแนวรักชาติเกี่ยวกับบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ของมอลโดวา แต่ค่อย ๆ กลายเป็นข้อเรียกร้องทางการเมืองอย่างเปิดเผย

อานาเคยถูกขอให้โพสต์ข้อความที่เป็นข้อกล่าวหาที่ไม่มีมูลความจริง เช่น ข้อกล่าวหาที่ว่ารัฐบาลชุดปัจจุบันของมอลโดวากำลังวางแผนที่จะปลอมแปลงผลการเลือกตั้ง หรือข้อความที่ระบุว่า ศักยภาพในการเป็นสมาชิกสหภาพยุโรปของมอลโดวาขึ้นอยู่กับว่าพลเมืองของประเทศจะกลายเป็นกลุ่มหลากหลายทางเพศ (LGBTQ+) หรือไม่ และประธานาธิบดีซันดูกำลังอำนวยความสะดวกให้กับการค้ามนุษย์เด็ก เป็นต้น

ปัจจุบันการรณรงค์ผ่านโซเชียลมีเดียกลายเป็นหัวใจสำคัญของการเลือกตั้งระดับชาติ เราติดตามโพสต์บนโซเชียลมีเดียที่สนับสนุนพรรครัฐบาลพีเอเอส (PAS) ของมอลโดวา แต่ในตอนนี้ไม่พบการรณรงค์ข้อมูลบิดเบือนที่ชัดเจน

ตลอดการฝึกที่ทีมข่าวบีบีซีแฝงตัวเข้าไปกับเครือข่าย ทีมงานจะแชร์เฉพาะโพสต์ที่มีข้อเท็จจริงถูกต้องเท่านั้น และยังจำกัดจำนวนโพสต์เหล่านั้น

ทีมงานต้องการตรวจสอบว่ามีใครอีกบ้างที่อยู่ในเครือข่ายนี้ เนื่องจากเรามีหลักฐานว่าเครือข่ายนี้ประกอบด้วยหลายกลุ่มที่คล้ายกับกลุ่มที่เราแทรกซึมเข้าไป เราจึงมองหารูปแบบกิจกรรมที่คล้ายคลึงกันในบัญชีอื่น ๆ ที่สามารถตรวจสอบได้ผ่านการเข้าถึงเทเลแกรมของเรา

เราได้ข้อสรุปว่า เครือข่ายนี้ประกอบด้วยบัญชีติ๊กตอกอย่างน้อย 90 บัญชี ซึ่งบางบัญชีแอบอ้างว่าเป็นสำนักข่าว และได้โพสต์วิดีโอหลายพันรายการ มียอดชมรวมกว่า 23 ล้านครั้ง และยอดกดไลก์ 860,000 ครั้งนับตั้งแต่เดือน ม.ค. ในขณะที่ประชากรของมอลโดวามีเพียง 2.4 ล้านคนเท่านั้น

นอกจากนี้ ทีมข่าวบีบีซียังได้แบ่งปันสิ่งที่เราค้นพบกับห้องปฏิบัติการวิจัยนิติวิทยาศาสตร์ดิจิทัล (Digital Forensic Research Lab - DFRLab) ซึ่งตั้งอยู่ในสหรัฐฯ และทางห้องปฏิบัติการได้แจ้งผลการวิเคราะห์ว่าเครือข่ายดังกล่าวอาจใหญ่กว่านี้ได้ DFRLab พบว่าเครือข่ายที่กว้างขวางกว่านี้มียอดวิวมากกว่า 55 ล้านครั้ง และยอดไลก์มากกว่า 2.2 ล้านครั้งบนติ๊กตอกนับตั้งแต่เดือน ม.ค.

เครือข่ายดังกล่าวไม่ได้แค่โพสต์ข้อมูลบิดเบือนเท่านั้น จุคยังเสนอเงิน 200 ลิวมอลโดวา (ราว 380 บาท) ต่อชั่วโมงให้กับอานา เพื่อดำเนินการสำรวจความคิดเห็นอย่างไม่เป็นทางการ โดยสัมภาษณ์ประชาชนในเมืองหลวงของมอลโดวาเกี่ยวกับผู้สมัครที่พวกเขาชื่นชอบในการเลือกตั้ง

ก่อนที่จะทำหน้าที่นี้ ผู้ที่เข้าร่วมจะต้องได้รับการฝึกอบรมเกี่ยวกับวิธีการโน้มน้าวผู้ถูกสำรวจอย่างแนบเนียน

พวกเขาถูกขอให้แอบบันทึกเสียงของผู้ที่ถูกสัมภาษณ์ที่บอกว่า พวกเขาสนับสนุนฝ่ายค้านที่มีแนวความคิดสนับสนุนรัสเซีย

จุคเปิดเผยว่า นี่เป็นการ "ป้องกันไม่ให้มีการโกงผลการโหวต" โดยระบุว่า ผลการสำรวจและการบันทึกเสียงลับจะถูกนำมาใช้เป็นหลักฐานว่า พรรคพีเอเอส (PAS) ชนะการเลือกตั้งอย่างไม่เป็นธรรม

หนึ่งในหลักฐานที่พวกเขาค้นพบบ่งชี้ว่า เครือข่ายที่ผู้สื่อข่าวของเราแฝงตัวไปร่วม ได้รับเงินทุนจากรัสเซีย อานาได้ยินและถ่ายคลิปไว้ว่า อลินา จุค กำลังขอเงินจากกรุงมอสโกทางโทรศัพท์

"ฟังนะ คุณช่วยนำเงินมาจากกรุงมอสโกหน่อยได้ไหม... ฉันแค่ต้องจ่ายเงินเดือนให้คนของฉัน" เราถ่ายวิดีโอตอนที่จุคพูด

ยังไม่แน่ชัดว่าใครจะเป็นคนส่งเงินให้เธอ แต่เราพบความเชื่อมโยงระหว่างเครือข่ายกับอิลัน ชอร์ผ่านทางองค์กรพัฒนาเอกชนอย่าง เอฟราเซีย

อิลัน ชอร์ และองค์กรเอฟราเซียไม่ได้ให้ความเห็นใด ๆ ต่อผลสอบสวนของบีบีซี

ขณะที่ทีมงานบีบีซีพบรูปถ่ายของผู้ดูแล อานาชื่อ อาลินา จุค บนเว็บไซต์ของเอฟราเซีย และกลุ่มเทเลแกรมกลุ่มหนึ่งที่อานาเพิ่งถูกเพิ่มเข้าไปซึ่งมีชื่อว่า "กลุ่มผู้นำของเอฟราเซีย"

กระทรวงการต่างประเทศของสหราชอาณาจักรระบุว่า องค์กรเอฟราเซียดำเนินการ "ในมอลโดวาในนามของอิลัน ชอร์ โอลิการ์กผู้ลี้ภัยและทุจริต เพื่อสั่นคลอนเสถียรภาพของประชาธิปไตยในมอลโดวา

ทีมงานได้ขอความเห็นจากอาลินา จุค แต่เธอไม่ตอบกลับ

ติ๊กตอกระบุว่า ได้ดำเนินการตามมาตรการด้านความปลอดภัยและความมั่นคงเพิ่มเติมก่อนการเลือกตั้ง และยังคง "ดำเนินการต่อต้านพฤติกรรมหลอกลวงอย่างจริงจัง" อย่างไรก็ตาม เมตา (Meta) เจ้าของเฟซบุ๊กไม่ได้ตอบสนองต่อผลการตรวจสอบของบีบีซี

สถานทูตรัสเซียในสหราชอาณาจักรปฏิเสธการมีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ในการเผยแพร่ข่าวเท็จและการแทรกแซงการเลือกตั้ง และอ้างว่า สหภาพยุโรปเป็นฝ่ายแทรกแซงการเลือกตั้งของมอลโดวา

รายงานเพิ่มเติมโดย มัลวินา โคโจคาริ, แอนเดรีย จิตารุ, แอนเจลา สตันซิว