Rhamant A Therfysg

Sergey Rachmaninov
Concerto i’r Piano Rhif 3 (39’) 

EGWYL (20’) 

Igor Stravinsky  
The Rite of Spring (33’) 

Ryan Bancroft Arweinydd
Yeol Eum Son Piano 

Mae’r cyngerdd hwn yn cael ei ddarlledu’n fyw gan BBC Radio 3 yn Radio 3 in Concert ac yn cael ei ffilmio ar gyfer ei ddarlledu yn y dyfodol ar Inside Classical BBC Four. Bydd ar gael i’w ffrydio neu ei lawrlwytho drwy BBC Sounds am 30 diwrnod ar ôl ei ddarlledu. Mae BBC Sounds hefyd yn cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

1 Allegro ma non tanto
2 Intermezzo: Adagio – Un poco più mosso –
3 Finale: Alla breve

Yeol Eum Sonpiano

Ysgrifennodd Rachmaninov ei Goncerto Cyntaf i’r Piano yn 1891, pan oedd yn fyfyriwr ac yn dal yn ei arddegau. Daeth ei Ail, sy’n llawer mwy adnabyddus heddiw, ddegawd yn ddiweddarach. Cyfansoddwyd ei Drydydd yn ystod haf 1909, wrth baratoi am daith y byddai’n ei gwneud y gaeaf canlynol i’r Unol Daleithiau, y wlad a fyddai’n dod yn gartref iddo am chwarter canrif olaf ei fywyd.

Tra’n croesi’r Iwerydd, treuliodd ei amser wrth fysellfwrdd ffug, yn ymarfer yn dawel er mwyn peidio â tharfu ar deithwyr eraill – a gan fod angen ymarfer arno, oherwydd gyda’r gwaith hwn roedd wedi gosod tasg aruthrol iddo’i hun. Rhoddodd y perfformiad cyntaf yn Efrog Newydd ar 28 Tachwedd 1909, yn y New Theatre (a enwyd yn briodol, gan mai yn y flwyddyn honno yr agorwyd hi). Ar ôl ymweld â dinasoedd eraill, roedd yn ôl yn Efrog Newydd am ail berfformiad ar 16 Ionawr 1910. Yr arweinydd oedd Gustav Mahler, y bu i’w ofal dros y sgôr greu argraff fawr arno.

Gyda churiad ysgafn gan y gerddorfa y mae’r gwaith yn dechrau, ond yn fuan iawn daw’r unawdydd i mewn gyda thema, sy’n swnio’n Rwsiaidd iawn ac efallai’n seiliedig ar hen siant. Datblygir hyn gan y pianydd a’r gerddorfa, sy’n gweithio gyda’i gilydd yn fwy nag yn erbyn ei gilydd yn y concerto hwn, a’u nod cyffredin yw cyflwyno’r alaw, sydd bron yn barhaus, cyn ddisgleiried â phosibl. Ar ôl ychydig funudau, gan adael y piano ar ôl am funud, bydd y gerddorfa’n troi’r gerddoriaeth o’r lleddf i’r llon. Mae fel pe bai’r haul wedi dod allan. Yn y goleuni newydd hwn, gall y piano fod yn chwareus ond yn angerddol hefyd. Datblygir popeth wedyn, gydag ymchwydd o bŵer ar y ffordd at gadenza gan yr unawdydd sydd yn sicr yn meddu ar ei rym ei hun. Yn y pen draw, daw agoriad y gwaith yn ôl, ond mae’r ailadrodd yn gryno, ac yn gadael llawer mwy i’w ddweud.

Ar gyfer y symudiad araf, mae Rachmaninov yn cynnig cyfres o amrywiadau, sy’n cychwyn gyda’r gerddorfa yn unig. Mae’r piano’n ymuno ac yn fuan iawn mae’n gwneud y gerddoriaeth hyd yn oed yn fwy rhamantus. Gan droi’n llachar, mae’r piano’n gwibio ymaith ar ffurf scherzo. Yna, mae’n ymddangos bod y symudiad yn dod i ben fel y dechreuodd ...

Fodd bynnag, nid yw’n gwneud hynny gan fod y piano’n llamu’n ôl i arwain pawb yn uniongyrchol i’r ddiweddglo bywiog. Mae elfennau o orymdaith i’w clywed yma, gyda ffanfferau, ond mae llawer o’r syniadau’n deillio o’r symudiad cyntaf, sydd nawr yn cael eu cyflwyno gyda gorawen newydd.

^{Nodyn y rhaglen © Paul Griffiths}

EGWYL: 20 munud

Rhan 1: Addoli’r Ddaear
Cyflwyniad – Darogan y Gwanwyn – Dawnsfeydd y Genethod Ifanc – Gêm Gipio – Dawnsfeydd Cylch y Gwanwyn – Gemau’r Llwythau Croes – Gorymdaith y Doeth – Addoli’r Ddaear – Y Doeth – Dawns y Ddaear

Rhan 2: Yr Aberth
Cyflwyniad – Cylchoedd Cyfrin y Genethod Ifanc – Moli’r Un Dethol – Galw ar yr Hynafiaid – Defodau’r Hynafiaid – Dawns Aberthol yr Un Dethol

Os ydych chi eisiau gweld i’r dyfodol, efallai mai’r peth gorau i’w wneud yw edrych yn ddwfn i’r gorffennol. Mae awduron nofelau ffantasi yn gwybod hyn. Felly hefyd yr oedd yr artistiaid hynny y bu iddynt, ychydig dros ganrif yn ôl, chwyldroi diwylliant Ewrop drwy osod eu golygon ar gyfnodau cynnar. Mae The Rite of Spring yn enghraifft allweddol: Nod Stravinsky yma oedd llwyfannu defod wanwyn fel y byddai pobl baganaidd stepdiroedd Rwsia wedi’i pherfformio, gan orffen gydag aberth merch ifanc ddethol sy’n dawnsio’i hun i farwolaeth. Roedd yn rhaid iddo ef a’i gydweithwyr – Nicholas Roerich ar gyfer y senario a’r dyluniadau, Vaclav Nijinsky ar gyfer y coreograffi – ddefnyddio’u dychymyg yma, ond fe wnaethant waith ymchwil hefyd. Bu Stravinsky, er enghraifft, yn chwilio am ganeuon hynafol i seilio ei gerddoriaeth arnynt.

Clywn un ohonynt yn syth, yn uchel ar fasŵn ar ddechrau’r ‘Cyflwyniad’, sy’n dwyn i gof bibau yn galw ar draws tirwedd wag. Mae’r tawelwch disgwylgar yn cael ei dorri gan rythm curiadau ‘Darogan y Gwanwyn – Dawnsfeydd y Genethod Ifanc’. Mae’r adran hon yn cronni haenau, ac yna’n codi i gyflymder rasio ar gyfer ‘Gêm Gipio’. Ar y llaw arall, mae ‘Dawnsfeydd Cylch y Gwanwyn’ yn symud gyda rhythm trwm tuag at uchafbwynt bygythiol, lle mae’r gerddoriaeth yn ffrwydro’n gyflym eto. Mae ailgychwyn wedyn yn arwain at ‘Gemau’r Llwythau Croes’ sy’n gyffrous, gydag ystumiau rhuthrol ac anghytundeb llwyr. Mae trombonau’n cychwyn ymdeithgan fygythiol a thrawiadol iawn, gan symud ymlaen at ‘Orymdaith y Doeth’. Yna ceir saib. Mae pedwar bar tawel – ‘Y Doeth’ – yn awgrymu eiliad o ddisgwylgarwch a gweithred  hollbwysig, a nodir gan gord ar gyfer unawdwyr llinynnol sy’n chwarae cytgordiau. Mae hyn yn rhyddhau ‘Dawns y Ddaear’.

Mae’r ail ran yn cael ei lansio gan y ‘Cyflwyniad’, sef coedwig o liw. Mae trwmpedau’n seinio nodyn o rybudd, a’r cyrn yn cyhoeddi ‘Cylchoedd Cyfrin y Genethod Ifanc’. Mae rhybuddion offerynnau pres yn ymyrryd, ac mae hwrdd o ddrymio cyson yn arwain at symudiadau cyflym a rhuthriadau ‘Moli’r Un Dethol’. Mae’r diwedd yn cael ei baratoi. Mae bron pob un o’r offerynnau chwyth yn codi eu lleisiau gyda’i gilydd yn ‘Galw ar yr Hynafiaid’, a ddilynir gan ‘Defodau’r Hynafiaid’, sy’n dechrau’n ddrwgargoelus ac yn datblygu pŵer aruthrol. Mae ei egni’n cael ei adael yn chwildroi o gwmpas ychydig o offerynnau chwyth isel, ac yna’n llithro i mewn i’r rhan derfynol sef ‘Dawns Aberthol yr Un Dethol’.

Cafwyd terfysg yn y theatr pan berfformiwyd y gwaith am y tro cyntaf, ym Mharis ar 29 Mai 1913. Ar sail y cyfnod cynhanes, yr oedd rhywbeth cyffrous a chythryblus o fodern wedi cyrraedd.

^{Nodyn y rhaglen © Paul Griffiths}

Bywgraffiadau

Ryan Bancroft arweinydd

Magwyd Ryan Bancroft yn Los Angeles a daeth i sylw rhyngwladol am y tro cyntaf ym mis Ebrill 2018, pan enillodd y Wobr Gyntaf a Gwobr y Gynulleidfa yng Nghystadleuaeth enwog Malko i Arweinyddion Ifanc yn Copenhagen. Ers mis Medi 2021, bu’n Brif Arweinydd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC. Yn dilyn ei ymweliad cyntaf i weithio gyda’r Tapiola Sinfonietta, cafodd ei wahodd i fod yr Artist Cyswllt o’r tymor 2021– 22 ymlaen. Y llynedd, cyhoeddwyd ei fod yn Brif Arweinydd Dynodedig Cerddorfa Ffilharmonig Frenhinol Stockholm a bydd yn dechrau yn y swydd fis Medi nesaf. 

Mae wedi perfformio am y tro cyntaf gyda nifer o gerddorfeydd blaenllaw yn Ewrop, gan gynnwys y Philharmonia, Cerddorfa Ffilharmonig Llundain a Rotterdam, y BBC, cerddorfeydd Symffoni Radio Cenedlaethol Denmarc a Sweden, Cerddorfa Capitole Toulouse, RAI Turin ac Ensemble Intercontemporain. Yng Ngogledd America, mae wedi gweithio gyda cherddorfeydd Symffoni Baltimore, Houston a Toronto a bydd y tymor hwn yn ymddangos am y tro cyntaf gyda Cherddorfa Symffoni Dallas a Cherddorfa Minnesota. Mae hefyd yn ymddangos am y tro cyntaf yn y Suntory Hall gyda New Japan Philharmonic a Midori, yn y Royal Festival Hall gyda’r Philharmonia a Syr Stephen Hough ac yn y Royal Concertgebouw gyda Cherddorfa Ffilharmonig yr Iseldiroedd. Mae hefyd yn dychwelyd at gerddorfeydd Symffoni Dinas Birmingham, Gothenburg a Malmö.

Mae’n frwd dros gerddoriaeth gyfoes ac mae wedi perfformio gyda’r Nieuw Ensemble, Amsterdam, wedi cynorthwyo Pierre Boulez mewn perfformiad o’i Sur incises yn Los Angeles, rhoi’r perfformiad cyntaf o weithiau gan Sofia Gubaidulina, Cage, Tenney ac Anne LeBaron, ac wedi gweithio’n agos gyda threfnwyr byrfyfyr fel Wadada Leo Smith a Charlie Haden. Mae’n dychwelyd i weithio gydag Ensemble Intercontemporain ym mis Mawrth. 

Astudiodd yn Sefydliad Celfyddydau Califfornia, Conservatoire Brenhinol yr Alban ac yn yr Iseldiroedd.   

Yeol Eum Son piano

Mae’r pianydd o Dde Korea, Yeol Eum Son, sydd wedi ennill sawl gwobr, wedi cael clod am bŵer a barddoniaeth ei chwarae. Mae’n perfformio ledled y byd fel datgeiniad ac unawdydd concerto. Mae hi hefyd yn gerddor siambr brwd ac yn 2018 cafodd ei phenodi’n Gyfarwyddwr Artistig Cerddoriaeth yng Ngŵyl PyeongChang. 

Mae ei repertoire yn amrywio o Bach a Mozart i Ligeti ac Esa-Pekka Salonen ac mae wedi ymddangos gyda cherddorfeydd Ffilharmonig blaenllaw, gan gynnwys Bergen, y Weriniaeth Tsiec, Dresden, Efrog Newydd, St Petersburg a Sofia, Cerddorfa Theatr Mariinsky, Konzerthausorchester Berlin, Cerddorfa Tonkunstler, Cerddorfa Symffoni Dinas Birmingham, Cerddorfa Aurora, Orchestre de la Suisse Romande a Moscow Virtuosi, ymysg llu o rai eraill. 

Mae’r arweinwyr y bu’n cydweithio a nhw yn cynnwys Ryan Bancroft, Dmitri Kitayenko, Valery Gergiev, Vasily Petrenko, Vladimir Spivakov, Andrew Manze, Susanna Mälkki, Krzysztof Urbański, Omer Meir Wellber, Pietari Inkinen, Jonathan Nott, Mikko Franck, Nicholas Collon, Jaime Martín, Roberto González-Monjas, Jonathon Heyward, Joana Carneiro, Pablo González, Jun Märkl, Case Scaglione, Edo de Waart, Gergely Madaras, Anja Bihlmaier a Rune Bergmann. 

Y tymor hwn, mae’n Artist Preswyl gyda Cherddorfa Residentie yr Hâg. Mae ei huchafbwyntiau eraill yn cynnwys perfformio am y tro cyntaf heno gyda Cherddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, yn ogystal â cherddorfeydd Siambr Saint Paul a’r Alban, Cerddorfeydd Symffoni Detroit, Radio’r Ffindir, Melbourne, Singapore, Sydney a Tasmania, NDR Radiophilharmonie Hanover, Orquesta Sinfónica del Principado de Asturias a Musikkollegium Winterthur. 

Mae ei recordiadau diweddaraf yn cynnwys datganiadau o weithiau Kapustin a Schumann.