Archwiliadau Elfennol  

Max Bruch  
Kol nidrei (10’) 

Fazil Say 
Never give up  première y DU (25’) 

EGWYL  (20’) 

Fabien Waksman  
Protonic Games  première y DU (12’) 

Ludwig Van Beethoven   
Symffoni Rhif 7 (36’) 

Nil Venditti Arweinydd
Camille Thomas Soddgrwth 

Mae’r cyngerdd hwn yn Aberhonddu yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu yn y rhaglenni Afternoon Concert a New Music Show yn y dyfodol. Bydd ar gael i’w ffrydio neu ei lawrlwytho am 30 diwrnod drwy BBC Sounds. Mae BBC Sounds hefyd yn cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

Camille Thomassoddgrwth

Kol nidrei, is-deitl: ‘Adagio on Two Hebrew Melodies for cello and orchestra’ yw un o weithiau enwocaf Bruch. Cafodd y gwaith ei ysbrydoli i raddau helaeth gan gysylltiad hirsefydlog y cyfansoddwr â’r Cantor Abraham Lichtenstein y bu’n cydweithio ag ef yn Berlin. Drwy Lichtenstein, daeth Bruch yn gyfarwydd â’r alaw hiraethlon ‘Kol nidrei’, alaw a oedd yn cael ei chanu, yn draddodiadol, ar noswyl Yom Kippur (Dydd y Cymod) yn y synagog. Mae ei drawsgrifiad, a gyhoeddwyd yn 1881, yn gyflwyniad triw o’r hyn yr oedd ei fywgraffydd, Christopher Fifield, yn ei ddisgrifio fel ‘elfennau gwrthgyferbyniol’ yr alaw, sef ‘edifeirwch, penderfynoldeb a gorfoledd’. Mae’n gwneud hyn drwy ei rhannu’n ddilyniant o batrymau tri nodyn di-dor bron yn yr unawd soddgrwth wrth iddo gynnal deialog fwyfwy angerddol â’r gerddorfa.

Mae’r storm yn gostegu wrth i alaw newydd sbon hynod o deimladwy gael ei chyflwyno yn y cywair mwyaf. Cyhoeddir hon i ddechrau gan y gerddorfa ar ffurf arpeggios amlwg ar y delyn cyn i’r soddgrwth gymryd yr alaw, gan greu llinell delynegol hir sydd, ymhen amser, yn dwyn y gerddoriaeth i ben mewn ffordd dawel a myfyriol. Yma mae Bruch, a oedd yn arwain y Liverpool Philharmonic ar y pryd, yn dyfynnu’n uniongyrchol o adran ganol trefniant y cyfansoddwr Prydeinig-Iddewig Isaac Nathan o ‘O Weep for Those that Wept by Babel’s Stream’. Roedd un o Three Hebrew Songs a gyfansoddodd Bruch tua’r un pryd hefyd yn seiliedig ar y trefniant hwn. 

Perfformiwyd Kol nidrei am y tro cyntaf mewn cyngerdd yn Lerpwl yn 1881, gyda Bruch yn arwain a Robert Hausmann yn unawdydd.

^{Nodyn y rhaglen © Erik Levi}

^{Gwrando Pellach: Jacqueline du Pré; Cerddorfa Ffilharmonig Israel/Daniel Barenboim (Warner Classics 9029622248)}

^{Darllen Pellach: Max Bruch: His Life and Works Christopher Fifield (Gollancz)}

1 Never give up
2 Terror elegy
3 Song of hope 

Camille Thomassoddgrwth

Fel y gwnaeth yn ei gyfres ‘Gezi Park’ [a sbardunwyd gan ymateb creulon yr heddlu i brotest meddiannu heddychlon yn 2013 yn erbyn ailddatblygu parc yn Istanbul a oedd wedyn wedi lledaenu i brotestiadau ledled Twrci], mae Fazıl Say yn cyfeirio at ddigwyddiadau gwleidyddol cyfredol yn ei goncerto newydd i’r soddgrwth [2017]. Yn ôl y cyfansoddwr, mae Never give up yn ‘fanllef o brotest dros ryddid a heddwch’, sy’n canolbwyntio ar yr ‘ymosodiadau terfysgol dirdynnol yn Ewrop a Thwrci’. Mae hyn i’w weld yn fwyaf amlwg yn y symudiad yn y canol: mae nodau ailadroddus cras ar yr offerynnau taro i’w clywed bob yn ail â glissandos sgrechlyd ar y chwythbrennau – darnau sydd wedi’u marcio â’r cyfarwyddiadau perfformio ‘Kalashnikov’ ac ‘fel sgrech’ yn y sgôr. Serch hynny, daw’r gwaith i ben ar nodyn gobeithiol gyda rhythmau Tyrcaidd traddodiadol ynghyd â sŵn adar yn canu’n heddychlon a sŵn tonnau yn y llinynnau. 

^{Nodyn y rhaglen © Schott Music}

^{Gwrando Pellach: Camille Thomas; Cerddorfa Ffilharmonig Brwsel/Stéphane Denève (DG 4838564)}

EGWYL: 20 munud

Mae gallu Beethoven i lunio ffurf fawr sy’n deillio o ficro-elfennau cerddorol bob amser wedi fy nghyfareddu. Meddyliwch am fotiff pedwar nodyn agoriadol y Bumed Symffoni, er enghraifft, sy’n gyrru’r symudiad cyntaf i gyd. 

Datrys y dirgelion mwyaf, drwy ddechrau gyda’r pethau lleiaf, yw’r union beth mae’r ffisegwyr gronynnau yng nghanolfan ymchwil CERN yn Genefa wedi bod yn ceisio’i wneud, gyda chymorth cyflymydd gronynnau mwyaf y byd, sef y Large Hadron Collider. Yn hwn, mae pelydrau proton yn gwrthdaro â’i gilydd ar gyflymder sydd bron gymaint â chyflymder golau, gan greu traweffeithiau grymus eithriadol.

Mae Protonic Games yn ceisio adalw’r gwrthdrawiadau ynni uchel hyn, sy’n creu gronynnau ansefydlog nad ydynt wedi bodoli ers ychydig ar ôl y Glec Fawr.

Mae’r deyrnged ddwbl hon i Beethoven a’r ymchwilwyr anweledig yn dibynnu’n gerddorol ar saith motiff o Seithfed Symffoni Beethoven, y mwyafrif ohonynt bron yn anadnabyddadwy i’r glust. A dweud y gwir, rydw i wedi amrywio natur, ac, yn enwedig, cyflymder y ‘micro-fotiffau’ hyn yn sylweddol – gronynnau go iawn o elfennau cerddorol sy’n ffurfio deunydd cyforiog sy’n symud yn gyflym iawn.

Mae’r gronynnau’n gwrthdaro’n ddiseremoni ac mae’r ffrwydradau hyn yn arwain at elfennau pellach, sydd eu hunain yn trawsnewid yn barhaus.

Mae’r adran agoriadol – ffrwydrol ei naws – yn ildio i gôr ysgafn o linynnau sydd, yn eu tro, yn arwain at gerddoriaeth sy’n fwy gwrthbwyntiol, gyda lliwiau tonyddol cyferbyniol. Ar ôl ein hatgoffa o’r agoriad, mae’r gerddoriaeth yn cyflymu’n ddi-ildio, gan gynnwys mwy a mwy o’r motiffau sy’n arwain yn y pendraw at gord disglair, gan greu awyrgylch ecstatig i gloi’r darn.

Ar 4 Gorffennaf 2012, ychydig fisoedd ar ôl premiere byd Protonic Games, cyhoeddodd ymchwilwyr CERN eu bod wedi darganfod boson Higgs, a elwir hefyd ‘gronyn Duw’.

^{Nodyn y rhaglen © Fabien Waksman, cyfieithiad Edward Bhesania © BBC}

1 Poco sostenuto – Vivace
2 Allegretto
3 Presto – Assai meno presto – Presto
4 Allegro con brio

Pan alwodd Wagner Seithfed Symffoni Beethoven yn ‘apotheosis y ddawns’, rhannol gywir yn unig ydoedd. Mae hyd yn oed yn fwy sylfaenol na hynny. Rhythm ydy hi mewn gwirionedd: mae’r Seithfed yn byrlymu â ffocws obsesiynol Beethoven ar yr hyn y gall ei greu wrth ddefnyddio ychydig o unedau rhythmig, ac mae’n eu troi’n flociau adeiladu strwythurol gyda dycnwch di-baid.

Yn ddiamheuol, rhythm yw pwrpas prif ran y symudiad cyntaf, lle mae rhythm ddotiog cod Morse i’w chlywed ym mhob bar bron, ac mae’n treiddio i’n hymwybod fel gwrandawyr; rhythm yw’r catalydd ar gyfer yr ymdeimlad fwyfwy dwys o alaru yn yr ail symudiad; mae scherzo’r trydydd symudiad yn gatapwlt symffonig pensyfrdanol sy’n ein herio i ymdopi â’r cyflymder; ac mae’r diweddglo yn fersiwn rhythmig cyffrous o alaw werin yn corddi â grym sy’n amsugno’r bydysawd cerddorol, yn ogystal â phob un ohonom sy’n gwrando ac yn chwarae. 

Ond mae’r Seithfed yn gwneud mwy na hynny hyd yn oed. Nid darn am arwyr neu syniadau chwyldroadol yw hwn na thaith ysbrydol o’r tywyllwch i’r goleuni. Nid yw’n ymwneud â pherthynas y ddynoliaeth â natur, nac â chyfansoddwr yn dangos sut y gall dorri confensiynau cenedlaethau’r gorffennol. Roedd wedi gwneud hynny i gyd – a mwy – yn ei chwe symffoni flaenorol. Yn y gwaith hwn mae’n rhoi sylw nid yn unig i’n hymennydd, ond i’n cyrff hefyd. Mae’n ymosodiad ar ein synhwyrau sy’n mynnu cyrraedd pob darn o’n corff sy’n gallu derbyn negeseuon: nid yn unig ein clustiau, ond ein stumogau, ein cluniau, ein coesau, ein breichiau, ein traed, pob darn ohonom a wnaed i symud i gerddoriaeth ac i gael ei gyffroi gan gerddoriaeth.

Mae’r Seithfed symffoni yn brofiad cyfareddol pur, darn sy’n chwalu ffiniau’r neuadd gyngerdd ac yn cyrraedd pob darn ohonom sy’n gallu dirgrynu ac atseinio – apotheosis daearol gwefr symffonig!

^{Nodyn y rhaglen © Tom Service}

^{Gwrando Pellach: Cerddorfa Ffilharmonig Fienna/Carlos Kleiber (DG 4474002)}

^{Darllen Pellach: Beethoven Barry Cooper (OUP)}

Bywgraffiadau

Nil Venditti arweinydd

Mae’r arweinydd Eidalaidd/Twrcaidd – Nil Venditti – yn prysur sefydlu cysylltiadau â cherddorfeydd ac ensembles mawr ledled y byd. Mae uchafbwyntiau tymhorau diweddar yn cynnwys cydweithio â’r Orchestre National du Capitole de Toulouse, Orchestre National de Lille, Orchestre National Bordeaux Aquitaine, cerddorfeydd Ffilharmonig yr Iseldiroedd a Royal Liverpool, Cerddorfa Ulster, Cerddorfa Symffoni Lucerne, Camerata Salzburg, Cerddorfa Siambr Stuttgart ac Opera Cenedlaethol Iwerddon. Mae hi hefyd wedi cydweithio â’r Orchestra della Toscana, a hi oedd Prif Arweinydd Gwadd y gerddorfa honno rhwng 2020 a 2022. 

Mae uchafbwyntiau’r tymor hwn yn cynnwys dychwelyd i’r Orchestre de Pays de Béaune, Cerddorfa Siambr Stuttgart a Cherddorfa Ffilharmonig Talaith Transylvania. Bydd hefyd yn ymddangos am y tro cyntaf gyda cherddorfeydd Ffilharmonig Brenhinol Belgrade, Dresden a Galicia, cerddorfeydd Symffoni Asturias, Basle, Castilla y León a Helsingborg, Cerddorfa Opera Paris, Orchestre de Mulhouse, Orchestre National des Pays de la Loire, Deutsche Kammerphilmonie Bremen, cerddorfa Staatstheater Stuttgart, Cerddorfa Extremadura, Cerddorfa Zurich Tonhalle, Cerddorfa Siambr Helsinki, Sinfonietta Dalarna a’r Royal Northern Sinfonia. Yn Nhwrci, mae’n cydweithio â cherddorfeydd Symffoni Taleithiau Antalya, Istanbul ac Izmir. Bydd yn perfformio am y tro cyntaf yn yr Unol Daleithiau y gwanwyn nesaf gyda Cherddorfa Conservatoire San Francisco. 

Mae ei repertoire yn cwmpasu’r cyfnodau Clasurol a Rhamantaidd hyd at ddechrau’r 20fed ganrif. Mae ganddi hefyd ddiddordeb penodol mewn rhaglenni cyfoes, gan ganolbwyntio ar gerddoriaeth Fazil Say (a bydd yn perfformio Pumed Symffoni’r cyfansoddwr hwnnw am y tro cyntaf yng Ngŵyl Bremen), Peter Maxwell Davies, Fabien Waksman, Lepo Sumera, Caroline Shaw a Nicola Campogrande (gan gynnwys ei Goncerto ar gyfer cynulleidfa a cherddorfa). Yn y tŷ opera, mae hi wedi arwain Così fan tutte, L’elisir d’amore, The Lighthouse, Carmen, Tosca ac Out of the Ordinary, sef opera cymunedol realiti rhithwir cyntaf Opera Cenedlaethol Iwerddon. 

Camille Thomas cello

Cafodd Camille Thomas ei geni ym Mharis ym 1988. Dechreuodd chwarae’r soddgrwth pan oedd yn bedair oed, gan wneud cynnydd cyflym a arweiniodd at wersi gyda Marcel Bardon. Symudodd i Berlin yn 2006 i astudio gyda Stephan Forck a Frans Helmerson yn yr Hanns Eisler Hochschule fur Musik, a pharhaodd â’i hyfforddiant drwy gael gwersi ôl-radd gyda Wolfgang-Emanuel Schmidt yn y Franz Liszt Hochschule fur Musik yn Weimar.

Llofnododd gontract recordio ecsgliwsif yn 2017, gan ryddhau albwm o gerddoriaeth Saint-Saëns ac Offenbach. I ddilyn, rhyddhaodd ail albwm, sef Voice of Hope, sy’n cynnwys recordiad premiere byd o Never give up gan Fazil Say, darn a fydd yn cael ei berfformio am y tro cyntaf yn y DU heno.

Mae uchafbwyntiau diweddar yn cynnwys ymddangos am y tro cyntaf gyda Cherddorfa Ffilharmonig Los Angeles yn Neuadd Gyngerdd Walt Disney i berfformio Concerto Elgar ar gyfer y Soddgrwth; cyfnod preswyl gyda Cherddorfa Ffilharmonig Łódź Arthur Rubinstein; a theithiau yng Ngogledd America ac Asia.

Mae wedi gweithio gydag arweinwyr blaenllaw, gan gynnwys Darrell Ang, Stéphane Denève, Mikko Franck, Paavo Järvi, Kent Nagano a Marc Soustrot, a gyda cherddorfeydd fel Deutsche Kammerphilharmonie Bremen, Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia, Sinfonia Varsovia, Cerddorfa Ffilharmonig Talaith Hamburg, Lucerne Festival Strings, Orchestre National Bordeaux Aquitaine a Cherddorfa Ffilharmonig Brwsel.

Mae Camille Thomas yn chwarae ‘Feuermann’ Stradivarius 1730 ar fenthyg o Sefydliad Cerddoriaeth Nippon.