Gŵyl Bro Morgannwg

David John Roche   
Waves of Love  première byd (c10’) 

John Metcalf, Offeryniaeth David John Roche  
Calm  première byd (c4’) 

Huw Watkins 
Spring (15’) 

EGWYL  (20’) 

Sarah Lianne Lewis   
Tourmaline  première byd (c7’) 

Grace Williams 
Sinfonia concertante (24’) 

Jac van SteenArweinydd
Clare HammondPiano 

Mae’r cyngerdd hwn yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu yn y rhaglenni Afternoon Concert a New Music Show yn y dyfodol. Bydd ar gael i’w ffrydio neu ei lawrlwytho am 30 diwrnod drwy BBC Sounds.  Mae BBC Sounds hefyd yn cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth.  Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

Mae Waves of Love yn waith cyflym, uchel ei sŵn sy’n codi calon. A minnau, yn y bôn, yn gerddor roc a metel, mae sŵn mawr, riffiau dyfalbarhaus, a’r awydd i deimlo gwefr o gyffro wrth galon popeth rwy’n ei gyfansoddi. Mae’r darn hwn yn brawf o hynny.

Cafodd drafft cychwynnol Waves of Love ei orffen y diwrnod cyn fy mhen-blwydd yn 30 oed (yng nghanol y cyfnod clo cyntaf) – ar y pryd, doedd gen i ddim syniad pa mor bell oeddwn i o gwblhau’r darn gorffenedig!  O’r diwedd, ddwy flynedd yn ddiweddarach, llwyddais i orffen y gwaith yng Nghanolfan Gerdd Tanglewood yn Massachusetts, gan fynd ag ef yr holl ffordd o gymoedd gwyrddlas Cymru i diroedd tonnog Bryniau Berkshire. 

Nodyn y rhaglen © David John Roche

Dyma ysgrifennodd John Metcalf:Ychydig flynyddoedd yn ôl roedd gorchwyl y cyfansoddwyr a oedd yn cymryd rhan yn ‘Cyfansoddiad Cymru’ wedi ennyn fy chwilfrydedd – sef cyfansoddi darn byr naill ai fel agorawd neu fel encôr i gyngerdd gan Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC. Er nad oeddwn i wedi mynd dim pellach na’r syniad ar y pryd, fe wnes i fynd mor bell â nodi ‘Calm’ (2005), sef yr ail ddarn yn y gwaith Three Minatures ar gyfer y ffliwt a’r delyn, fel ymgeisydd posibl ar gyfer y briff hwnnw. Yn ystod sesiwn gwaith ar-lein gyda David Roche, fe wnes i grybwyll y syniad. Awgrymodd yn syth fod y ddau ohonom yn paratoi fersiwn ac yn cymharu nodiadau, fel petai. Fel y digwyddodd, roedd o wedi symud ymlaen â’r gwaith yn gynt o lawer na mi ac yn y diwedd, fe wnaethom ni weithio ar ei fersiwn ef gyda’n gilydd.

Dyma ysgrifennodd David John Roche:Roeddwn i eisiau creu trefniant ar gyfer cerddorfa o’r darn ‘Calm’ gan John Metcalf fel ffordd o ddiolch iddo am y cymorth, yr arweiniad a’r haelioni enfawr mae wedi’u dangos i mi. Roeddwn i’n gallu gweithio’n agos gyda John, gan roi’r cyfle i mi weithio drwy gyfansoddiad gydag un o gyfansoddwyr pwysicaf Cymru – profiad anhygoel, rhywbeth rwy’n hynod ddiolchgar amdano!

Nid bwriad Spring yw creu darlun o dreigl y tymor. Yn hytrach, yr agoriad, oer, bregus a chyflym, wedi’i sgorio ar gyfer ffliwtiau sionc a llinynnau’n eu cysgodi’n dawel, sy’n arwydd clir o’r amser hwnnw o’r flwyddyn i mi. At ei gilydd, siâp palindromig sydd i’r darn. Ar ôl yr agoriad oeraidd, daw adran statig, fer gyda nodau iasoer parhaus ar y llinynnau yn gyfeiliant i goralau tawel ar yr offerynnau pres a’r chwythbrennau. Yr adran yn y canol yw’r hiraf, gyda’r gerddorfa lawn yn cael ei defnyddio o’r diwedd mewn cyfres o uchafbwyntiau. Ar ôl hyn, mae’r gerddoriaeth yn raddol yn dychwelyd at ble y dechreuodd.

Nodyn y rhaglen © Huw Watkins

EGWYL: 20 munud

Ers blynyddoedd lawer, rwyf wedi bod â diddordeb yn y ffiniau rhwng sain acwstig a sain electronig. Rwyf wedi ysgrifennu darnau sy’n defnyddio prosesu digidol i drin a rhyngweithio â cherddorion byw, ac wedi creu cerddoriaeth gwbl offerynnol sydd ag ymdeimlad electronig, drwy chwarae gyda gwead y gerddoriaeth a thechnegau estynedig.

Mae’r comisiwn newydd hwn yn ddarn egnïol iawn sydd wedi’i ysbrydoli gan y genre cerddoriaeth ddawns electronig prif ffrwd. Nid wyf yn dyfynnu’n uniongyrchol o unrhyw ddarn sy’n bodoli’n barod, ond yn hytrach rwyf yn archwilio rhythmau, harmoniau a gwead cerddoriaeth electronig mewn cyd-destun offerynnol.

Mae rhyw ymdeimlad o anesmwythyd sylfaenol drwyddo draw. Mae’r llinynnau’n amrywio o drawiadau grutiog uchel i glissandos sy’n siglo’n anghyfforddus, ac o bizzicatos mecanyddol ysgafn i alawon esgynnol sy’n llawn rhythmau digyswllt. Rydym yn symud drwy weadau amrywiol wrth i themâu ddatblygu a thyfu, ac yna chwalu, cyn i guriad y drymiau eu tynnu’n ôl at ei gilydd eto. Gyda’i gilydd, mae’r gwaith hwn yn wibdaith orfoleddus drwy dirwedd annisgwyl, sy’n ymhyfrydu yn hyblygrwydd llinynnau acwstig, ond sy’n cynnal effaith reddfol gref y genre a’i hysbrydolodd ar yr un pryd. 

Nodyn y rhaglen © Sarah Lianne Lewis

1 Allegro con brio
2 Poco lento
3 Alla marcia

Clare Hammond piano

Roedd Grace Williams yn ei hugeiniau pan gafodd y syniad o gyfansoddi darn mawr ar gyfer piano a cherddorfa am y tro cyntaf. Roedd yn gweithio fel cerddor proffesiynol yn Llundain ar yr adeg hon ac, yn 1934, ysgrifennodd at y BBC yn dweud wrthynt ei bod yn bwriadu cyfansoddi ‘Sinfonia concertante ar gyfer Piano a Cherddorfa’, ac y byddai’n hoffi perfformio’r unawd ei hun.  Roedd ymrwymiadau gwaith wedi rhwystro Williams rhag gallu dechrau ar ei darn newydd tan 1940, ond cwblhaodd y sgôr lawn ym mis Mehefin 1941. 

Fel mae’r teitl yn awgrymu, mae Sinfonia concertante Williams ar ffurf dadl neu sgwrs ddramatig rhwng yr unawdydd a’r gerddorfa yn hytrach na choncerto traddodiadol. Er mai’r piano sydd i’w chlywed fwyaf bob amser, mae’n ymddangos fel pe bai cysylltiad agos rhwng y cydbwysedd mae Williams wedi llwyddo i’w gael rhwng yr unawdydd a’r gerddorfa ag ysgogiad Rhamantaidd y darn ac awydd ar ran Williams i archwilio amrywiaeth o wahanol hwyliau a thechnegau. 

Mae thema agoriadol gythryblus yr Allegro con brio yn cael ei dilyn yn fuan gan alaw fwy myfyriol, ac mae’r gwrthgyferbyniadau hyn yn cael eu datblygu mewn dilyniant o gyfnewidiadau cyflym, sy’n aml yn annisgwyl, rhwng y piano a’r gerddorfa. Mae’r melodi tawel ar y piano sy’n agor y Poco lento yn arwain at ddadl gynyddol angerddol gyda’r gerddorfa, er bod yr awyrgylch digynnwrf yn dychwelyd ar ddiwedd y symudiad gydag adlais o’r alaw agoriadol. Mewn gwrthgyferbyniad â hyn, mae’r curiad parhaus a glywir yn yr agoriad i’r diweddglo Alla marcia yn arwain at dân gwyllt cerddorol mwyaf tanbaid y gwaith, ac mae hefyd yn cynnwys peth o’r bravura mwyaf ysblennydd ar gyfer y piano.

Y Sinfonia concertante oedd unig waith mawr Williams ar gyfer piano a cherddorfa, a chafodd ei berfformio am y tro cyntaf erioed gan y pianydd Margaret Good a Cherddorfa Symffoni’r BBC, dan arweiniad Clarence Raybould, ar Wasanaeth Cartref y BBC ym mis Ionawr 1943. Cafwyd y perfformiad cyntaf yng Nghymru ym mis Medi 1947 gan Eiluned Davies (piano) a Cherddorfa Gymreig y BBC, dan arweiniad Mansel Thomas. I nodi canmlwyddiant geni Williams, cafodd recordiad arbennig gan y BBC o’r gwaith, a oedd yn cynnwys Huw Watkins fel unawdydd a Cherddorfa Symffoni’r BBC dan arweiniad Baldur Brönnimann, ei gynnwys yn rhaglen Composer of the Week Radio 3 yn 2006.

Nodyn y rhaglen © Rhiannon Mathias

Darllen Pellach: Lutyens, Maconchy, Williams and Twentieth-Century British Music: A Blest Trio of Sirens Rhiannon Mathias (Routledge)

Er mwyn ein helpu i wella ein rhaglenni cyngherddau ar-lein, a fyddech cystal â llenwi’r arolwg 5-munud hwn?

Bywgraffiadau

Jac van Steen arweinydd

Ganwyd Jac van Steen yn yr Iseldiroedd ac astudiodd y grefft o arwain cerddorfeydd a chorau yn Ysgol Gerddoriaeth Brabants.

Ers iddo gymryd rhan yn Seminar Arweinyddion y BBC yn 1985, mae wedi mwynhau gyrfa brysur yn arwain cerddorfeydd gorau Ewrop, ac wedi dal swyddi fel Cyfarwyddwr Cerdd a Phrif Arweinydd Ballet Cenedlaethol yr Iseldiroedd, cerddorfeydd Bochum, Nuremberg, Weimar Staatskapelle, Cerddorfa Ffilharmonig ac Opera Dortmund, Musikkollegium Winterthur a Phrif Arweinydd Gwadd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC. Ar hyn o bryd mae’n Brif Arweinydd Gwadd Cerddorfa Ulster a Cherddorfa Symffoni Prag.

Ymddangosodd am y tro cyntaf gydag Opera North a’r Volksoper Fienna yn 2013 a gydag Opera Garsington yn 2015. Mae wedi dychwelyd i Opera North ar gyfer sawl cynhyrchiad ac mae’n ymddangos yn rheolaidd gydag Opera Garsington a Volksoper Fienna, gan arwain gweithiau sy’n cynnwys Pelléas and Mélisande gan Debussy a The Bartered Bride gan Smetana. Yn ystod tymor 2018-19, ymddangosodd am y tro cyntaf gydag Opera Oslo i berfformio dau gynhyrchiad gan Puccini.

Mae’n ymweld â’r DU yn rheolaidd, gan weithio gyda cherddorfeydd fel y Philharmonia, Cerddorfa Symffoni Dinas Birmingham, y Gerddorfa Ffilharmonig Frenhinol a Cherddorfa Ulster. Ymddangosodd am y tro cyntaf yn Tokyo gyda Cherddorfa Ffilharmonig New Japan a Cherddorfa Ffilharmonig Malaysia. 

Mae wedi gwneud llawer o recordiadau masnachol, ac mae llawer o’i gyngherddau wedi cael eu darlledu ar y BBC.

Yn ogystal â’i weithgareddau fel arweinydd, mae’n Athro Arwain yn y Conservatoire Brenhinol yn yr Hague. Mae hefyd yn gweithio’n rheolaidd gydag Ysgol Gerdd Chetham, Coleg Cerdd Brenhinol y Gogledd, yr Academi Frenhinol a’r Coleg Cerdd Brenhinol. Yn 2018 arweiniodd raglen arddangos Artistiaid Ifanc Jette Parker yn y Tŷ Opera Brenhinol yn Covent Garden.

Clare Hammond piano

Mae Clare Hammond yn adnabyddus am feistrolaeth a hyfedredd ei pherfformiadau. Yn 2016 enillodd Wobr Artist Ifanc y Gymdeithas Ffilharmonig Frenhinol ac yn 2020 cafodd ei gwahodd i berfformio yn yr International Piano Series yng Nghanolfan y Southbank yn Llundain. Ymhlith ei huchafbwyntiau yn fwyaf diweddar mae cyngherddau gyda Cherddorfa Symffoni Dinas Birmingham, Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC ac yng ngwyliau Aldeburgh a Husum, yn ogystal â darllediadau ar gyfer BBC Radio 3 a Danish Radio gyda’r feiolinydd Henning Kraggerud.

Yn ystod y pandemig, bu’n perfformio darnau yn Wigmore Hall ac Aldeburgh, darllediad byw o Neuadd Dewi Sant Caerdydd, a recordio gyda Cherddorfa Symffoni y BBC a Cherddorfa Gyngerdd y BBC.

Yn ystod tymor 2020–21, cafodd wahoddiad i berfformio gyda’r Britten Sinfonia dan law Ryan Wigglesworth, Sinfonia Varsovia o dan Jacek Kaspszyk, Y Gerddorfa Ffilharmonig Frenhinol o dan Christoph Altstaedt a Cherddorfa Symffoni y BBC o dan Dalia Stasevska. 

Mae ei chatalog recordiau yn cynnwys dros 20 première byd, ac mae ei chyhoeddiad diwethaf, Variations, wedi cael canmoliaeth fawr yn gyffredinol.

Mae cerddoriaeth gyfoes wrth wraidd ei gwaith ac mae wedi perfformio dros 50 première byd. 

A hithau’n gerddor siambr brwd, mae hi’n gweithio’n rheolaidd gyda’r Carducci Quartet a Henning Kraggerud, ac mae newydd ddechrau cydweithio â’r actor Tama Matheson yn cyflwyno dramâu telynegol. Yn 2018, datblygodd Ghosts & Whispers, darn perfformio ar gyfer y piano a ffilm, mewn cydweithrediad â’r cyfansoddwr John Woolrich a’r Brodyr Quay yr animeiddwyr.

Mae hi’n credu’n gryf mewn ymgysylltu â’r gymuned ac ers 2017 mae hi wedi perfformio i dros 6,500 o blant ysgol mewn partneriaeth â Gloucestershire Music a Wye Valley Music in Schools