La voix humaine

Maurice Ravel
Ma Mère l’Oye29’

EGWYL: 20 munud

Francis Poulenc
La voix humaine 40’

Jaime Martínarweinydd
Danielle de Niese soprano

Mae’r cyngerdd hwn yn cael ei ffrydio’n fyw ac yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu ar In Concert; a bydd ar gael am 30 diwrnod drwy BBC Sounds, sydd hefyd yn cynnwys podlediadau a chasgliadau cerddorol.

1 Prélude
2 Danse du rouet [Dawns y Droell] – Golygfa –
3 Pavane de la Belle au bois dormant [Pavane y Rhiain Gwsg] –
Pont –
4 Les entretiens de la Belle et de la Bête [Sgyrsiau Belle a’r Bwystfil] –
Pont –
5 Petit Poucet [Y Bodyn Bach] –
Pont –
6 Laideronnette, Impératrice des Pagodes [Laideronnette, Ymerodres y Pagodas] –
Pont –
7 Le jardin féerique [Gardd y Tylwyth Teg]

Daeth Ravel â Ma Mère l’Oye [Chwedlau fy Mam yr Ŵydd/Mother Goose] i’r llwyfan mewn ffordd o chwith. Cyfres biano hyfryd i bedair llaw, mewn pum rhan, oedd y gwaith gwreiddiol, a ysgrifennwyd yn 1908–10 i blant ei ffrind, wedi’i hysbrydoli gan chwedlau tylwyth teg a hwiangerddi’r aderyn ffuglennol a roddodd ei henw i’r teitl (cymeriad a ddyfeisiwyd, mae’n debyg, gan yr awdur Ffrengig Charles Perrault o’r 17eg ganrif). Ym 1911 trefnodd Ravel ei sgôr piano gwreiddiol i gerddorfa, a dim ond wedyn, wedi ychwanegu Preliwd a phedwar darn pontio, y datblygodd ei ddarnau bychain gwreiddiol i ffurfio’r bale hanner awr disglair hwn.

Mae’r Prélude yn ein tywys yn syth i’r ddawns gyda’r hyfryd Dywysoges Florine, sy’n troi’n Rhiain Gwsg ar ôl disgyn yn erbyn echel troell. Toc, rydyn ni mewn sgwrs rhwng Belle a’r Bwystfil, sy’n cael eu chwarae gan glarinét persain a basŵn dwbl croch yn eu tro.

Mae’r ‘Bodyn Bach’ – Twm Bawd, mewn rhai cyfieithiadau – yn cyfleu plentyn ar goll mewn coedwig, ac mae’r llinynnau ansicr a’r diweddglo ffwr-bwt yn awgrymu ei fod yn dal i geisio dod o hyd i’w ffordd allan.

Mae’r seiniau pentatonig sy’n cyflwyno Laidronette, Ymerodres y Pagodas (nid temlau, ond creaduriaid bach trychfilaidd) yn awgrymu’r gerddoriaeth gamelan a glywodd Ravel gyntaf pan oedd yn ei arddegau yn Arddangosfa Ryngwladol 1889 ym Mharis, cyn i ni ddychwelyd eto at y Rhiain Gwsg – sydd wedi’i deffro, o’r diwedd, gan y Tywysog Swynol. Mae pawb yn hoffi diweddglo hapus.

^{Nodyn y rhaglen © Will Fulford-Jones}

EGWYL: 20 munud

Danielle de Niesesoprano

Roedd y polymath diwylliannol Jean Cocteau yn ffigwr allweddol ym mywyd Poulenc, yn gymaint felly nes iddo hyd yn oed roi’r enw Le Grand Cocteau ar ei dŷ. Artist, dylunydd, awdur a beirniad o fri oedd y gŵr creadigol dawnus hwn. Cynhyrchodd ryw ddwsin o ffilmiau gan gynnwys y ffefrynnau cwlt Lesparents terribles (1948) ac Orphée (1950).

Cafodd monolog arbrofol Cocteau La voix humaine ei berfformio am y tro cyntaf yn y Comédie-Française ym 1930; ugain mlynedd yn ddiweddarach awgrymodd cyhoeddwr Poulenc y gallai ei droi’n opera. Roedd Cocteau a Poulenc yn awyddus i egluro mai menyw ifanc, ddeniadol oedd yr un sy’n cael ei gadael gan ei chariad dros y ffôn, nid menyw o ‘oedran penodol’ yn cael ei dympio am ferch iau. Efallai fod Poulenc, 59 oed, eisiau osgoi cymariaethau ag ef ei hun a’i gariad iau, y milwr melynwallt golygus Louis Gautier. Er bod Gautier yn ffyddlon iddo, roedd Poulenc yn dioddef pyliau o ing mawr wrth ddychmygu twyll. Ond roedd hyn yn ysbrydoliaeth iddo wrth bortreadu anobaith sefyllfa Elle – mae hi’n methu cysgu, yn camddefnyddio moddion (fel Poulenc), wedi ceisio lladd ei hun ac yn dal i wadu realiti yn llwyr.

Mae La voix humaine yn ddarn dramatig i ddangos dawn y gantores-actores. Mae’r llinellau lleisiol yn tueddu i fod yn sgyrsiol, a naws llafarganu iddyn nhw ar adegau. Fel yng ngweithiau Wagner, mae’r gerddorfa’n delynegol, gan chwarae cerddoriaeth wirioneddol synhwyrus (disgrifiodd Poulenc rai alawon fel rhai oedd ag ‘arogl sberm’ arnyn nhw).

Efallai fod y senario’n gyfarwydd i ni heddiw, a chael eich dympio drwy neges destun yn brofiad cyffredin, ond mae’r sgôr yn creu seinwedd soniarus sy’n perthyn i’r 20fed ganrif, yn llawn cyffyrddiadau amneidiau analog: seiniau cloch Trimphone, llinellau croes, cysylltiadau’n torri. Chwiw arall gan Poulenc yw efelychiad o gerddoriaeth jazz yn torri i mewn i’r sgwrs, sy’n fwy dyledus i Stravinsky na Duke Ellington.

^{Nodyn y rhaglen © Brian Inglis}

Testun

UNE FEMME

(On sonne)
Allô, allô …
Mais non, Madame, nous sommes
plusieurs sur la ligne, raccrochez …
vous êt’ avec une abonnée …
Mais, Madame, raccrochez vous-mêm’! …
Allô, Mad’moisel’! …
Mais non, ce n’est pas le docteur Schmit …
Zéro huit, pas zéro sept. Allô! …
C’est ridicul’ …
On me demande; je ne sais pas.

 (On sonne de nouveau)

Allô! …
Mais, Madam’, que voulez-vous que j’y fass’? …
Comment, ma faut’? Pas de tout …
Allô, Mad’moisel’! Dites à cette dame de se retirer. 

(Elle raccroche. On sonne encore un fois)

Allô, c’est toi? …
Oui, très bien.
C’était un vrai supplice de t’entendre à
travers tout ce monde …
Oui … Oui … Non …
C’est une chance …
Je rentre il y a dix minutes.

 (Très naturelle)

Tu n’avais pas encore appelé? …
Ah! … Non, non. J’ai diné dehors, chez Marthe …
Il doit être onze heur’ un quart.
Tu es chez toi? …
Alors regarde la pendule électrique …
C’est que je pensais …
Oui, oui, mon chéri …
Hier soir? Hier soir je me suis couchée
tout de suite et comme je ne pouvais pas
m’endormir, j’ai pris un comprimé …
Non … un seul … à neuf heures …
J’avais un peu mal à la tête,
mais je me suis secouée.
Marthe est venue.
Elle a déjeuné avec moi. J’ai fait des courses.
Je suis rentrée à la maison. J’ai …
Quoi? … Très forte …
J’ai beaucoup, beaucoup de courage …
Après? Après je me suis habillée,
Marthe est venue me prendre …
Je rentre de chez elle.
Elle a été parfaite …
Elle a cet air, mais ell’ ne l’est pas.
Tu avais raison, comme toujours …
Ma robe rose … Mon chapeau noir …
Oui, j’ai encore mon chapeau sur la tête.
Et toi, tu rentres? Tu es resté à la maison? …
Quel procès? … Ah, oui.
Allô! chéri …
Si on coupe redemande-moi tout de suite …
Allô! … Non je suis là … le sac?
Tes lettres et les miennes …
Tu peux le fair’ prendre quand tu veux …
Un peu dur … Je comprends …
Oh! mon chéri, ne t’excuse
pas, c’est très naturel et c’est moi
qui suis stupide … Tu es gentil …
Moi non plus, je ne me croyais pas si forte.
Quelle comédie? … Allô! Qui? …
Que je te joue la comédie, moi!
Tu me connais,
je suis incapable de prendre sur moi …
Pas du tout … Pas du tout … Très calme …
Tu l’entendrais … Je dis: tu l’entendrais.
Je n’ai pas la voix d’une personne
qui cache quelque chose …
Non. J’ai décidé d’avoir du courage et j’en aurai …
J’ai ce que je mérite. J’ai voulu être folle
et avoir un bonheur fou …
Chéri, écoute … allô! chéri … Laisse … Allô!
Laisse-moi parler …
Ne t’accuse pas. Tout est ma faute …
Si, si. Souviens toi du dimanche de Versailles
et du pneumatique … Ah! Alors!
C’est moi qui ai voulu venir …
C’est moi qui t’ai fermé la bouch’,
c’est moi qui t’ai dit que tout m’était égal …
Non … non … là tu es injuste.
J’ai téléphoné la première,
un mardi, je suis sûre … Un mardi vingt-sept …
Tu penses bien que je connais
ces dates par coeur …
Ta mère? Pourquoi?
Ce n’est vraiment pas la peine …
Je ne sais pas encore …
Oui, peut-être …
Oh! non, sûrement pas tout de suite, et toi? …
Demain? Je ne savais pas que c’était si rapide.
Alors, attends, c’est très simple: demain
matin le sac sera chez le concierge.
Joseph n’aura qu’à passer le prendre …
Oh! moi, tu sais, il est possible que je reste,
comme il est possible que j’aille passer
quelques jours à la campagne, chez Marthe …
Oui, mon chéri … Mais oui, mon chéri … 

Allô! et comme ça?
Pourtant je parle très fort …
Et là, tu m’entends?
Je dis: et là, tu m’entends? …
C’est drôle parce que moi
je t’entends comme si
tu étais dans la chambre …
Allô! allô!
Allons, bon! maintenant c’est moi
qui ne t’entends plus …
Si, mais très loin …
Toi, tu m’entends.
C’est chacun son tour …
Non, très bien.
J’entends même mieux que tout à
l’heure, mais ton appareil résonne.
On dirait que ce n’est pas ton appareil.
Je te vois, tu sais. 

(On dirait qu’elle devine)

Quel foulard? Le foulard rouge.
Tu as tes manches retroussées …
Ta main gauche? le récepteur …
Ta main droite? ton stylographe.
Tu dessines sur le buvard,
des profils, des coeurs, des étoiles …
Ah! Tu ris! J’ai des yeux à la place des oreilles … 

(Avec un geste machinal elle se touche la figure)

Oh! Mon chéri, surtout ne me regarde pas …
Peur? Non, je n’aurai pas peur … c’est pire …
En fin je n’ai plus l’habitude de dormir seule …
Oui … oui … oui … je te promets …
tu es gentil … Je ne sais pas.
J’évite de me regarder.
Je n’ose plus allumer
dans le cabinet de toilette …
Hier, je me suis trouvé nez à nez avec
une vieille dame … 

Non, non! une vieille dame avec des
cheveux blancs et une foule de petites rides.
Tu es bien bon! …
Mais, mon chéri, une figure admirable,
c’est pire que tout, c’est pour les artistes.
J’aimais mieux quand tu disais:
Regardez-moi cette vilaine petite gueule! …
Oui, cher Monsieur!
Je plaisantais … Tu es bête …
Heureusement que tu es maladroit
et que tu m’aimes.
Si tu ne m’aimes pas et si tu étais adroit,
le téléphone deviendrait
une arme effrayante.
Une arme qui ne laisse
pas de traces, qui ne fait pas de bruit … 

Moi, méchante?
Allô! allô, chéri …
Où es-tu? Allô, allô, Mad’moisell’ … 

(On sonne)

Allô, Mad’moiselle, on coupe.

(Elle raccroche. Silence. Elle décroche)

Allô, c’est toi? … Mais non, Mad’moiselle.
On m’a coupée … Je ne sais pas … c’est à dire …
si, attendez … Auteuil zéro quat’virgul’sept.
Allô! Pas libre? Allô, Mad’moisell’.
Il me redemand’ … Bien. 

(Elle raccroche. On sonne)

Allô! Auteuil zéro quat’virgul’sept?
Allô! C’est vous, Joseph? …
C’est madame.
On nous avait coupés avec Monsieur …
Pas là? … Oui, oui, il ne rentre pas ce soir …
c’est vrai, je suis stupide!
Monsieur me téléphonait d’un restaurant,
on a coupé et je redemande son numéro …
Excusez-moi, Joseph.
Merci. Bonsoir, Joseph. 

(Elle raccroche. Elle ne se sent pas bien. On sonne)

Allô! ah! chéri! c’est toi? On avait coupé …
Non, non. J’attendais … On sonnait,
je décrochais et il n’y avait personne …
Sans doute … Bien sûr …
Tu as sommeil? …
Tu es bon d’avoir téléphoné, très bon … 

(Elle pleure. Silence)

Non, je suis là … Quoi? Pardonne,
c’est absurde … Rien, rien,
je n’ai rien … Je te jur’ que je n’ai rien …
C’est pareil … Rien du tout.
Tu te trompes … Seulement, tu comprends,
on parle, on parle … 

(Elle pleure)

Écoute, mon amour. Je ne t’ai jamais menti …
Oui, je sais, je sais, je te crois,
j’en suis convaincue … non, ce n’est pas ça,
c’est parce que je viens de te mentir,
là, au téléphone,
depuis un quart d’heure
je te mens …
Je sais bien que je n’ai plus aucune
chance à attendre, mais mentir
ne porte pas la chance et puis je n’aime
pas te mentir, je ne peux pas,
je ne veux pas te mentir, même pour ton bien.
Oh! rien de grave, mon chéri.
Seulement je mentais en te décrivant
ma robe et ne disant que j’avais
dîné chez Marthe … Je n’ai pas dîné,
je n’ai pas ma robe rose. J’ai un manteau sur
ma chemise, parce qu’à force d’attendre
ton téléphone, à force de regarder l’appareil,
de m’asseoir, de me lever,
de marcher de long en large, je devenais folle!
Alors j’ai mis un manteau et j’allais sortir,
prendre un taxi, me fair’ mener
sous tes fenêtres, pour attendre … eh bien!
attendre, je ne sais quoi …
Tu as raison … Si, je t’écoute … Je serai sage,
je répondrai à tout, je te jure.
Ici … Je n’ai rien mangé. Je ne pouvais pas.
J’ai été très malade … Hier soir, j’ai voulu
prendre un comprimé pour dormir;
je me suis dit que si j’en prenais plus,
je dormirais mieux et que si je les prenais tous,
je dormirais sans rêve, sans réveil,
je serais morte … 

(Elle pleure)

J’en ai avalé douze dans de l’eau chaude.
Comme une masse. Et j’ai eu un rêve.
J’ai rêvé ce qui est. Je me suis réveillée toute
contente parce que c’était un rêve,
et quand j’ai su que c’était vrai,
que j’étais seule, que je n’avais pas la tête sur
ton cou, j’ai senti que je ne pouvais pas vivre …
Légère et froide et je ne sentais plus
mon coeur battre et la mort était longue à
venir et com’j’avais une angoisse épouvantable,
au bout d’une heure j’ai téléphoné à Marthe …
Je n’avais pas le courag’ de mourir seule. 

Chéri … chéri … il était quatre heur’ du matin.
Elle est arrivée avec le docteur qui habite
son immeuble. J’avais plus de quarant’.
Le docteur a fait une ordonnance et Marthe
est restée jusqu’à ce soir. Je l’ai suppliée
de partir parce que tu m’avais dit que
tu téléphonerais et j’avais peur qu’on
m’empêche de te parler … Très bien.
Ne t’inquiète pas. 

(Elle pleure)

Allô! Je croyais qu’on avait coupé …
Tu es bon, mon chéri. Mon pauvre chéri
à qui j’ai fait du mal … Oui, parle,
parle, dis n’importe quoi.
Je souffrais à me rouler par terre
et il suffit que tu parles pour que
je me sente bien, que je ferme les yeux.
Tu sais, quelque fois quand nous étions
couchés et que j’avais ma tête à
sa petite place contre ta poitrine,
j’entendais ta voix, exactement
la même que ce soir dans l’appareil. 

Allô! J’entends de la musique …
Je dis: J’entends de la musique …
Eh bien, tu devrais cogner au mur
et empêcher ces voisins de jouer
du gramophone à des heur’ pareil’ …
C’est inutile. Du reste le docteur
de Marthe reviendra demain …
Ne t’inquiète pas … Mais oui.
Ell’ te donnera des nouvelles …
Quoi? Oh! si, mil’ fois mieux.
Si tu n’avais pas appelé,
je serais morte. 

(Elle marche d’un côté à l’autre et sa souffrance l’empêche de marcher)

Pardonne-moi. Je sais que cette scène
est intolérable et que tu as bien
de la patience, mais comprends-moi, je souffre,
je souffre. Ce fil, c’est le dernier qui
me rattache encore à nous … Avant-hier soir?
J’ai dormi. Je m’étais couchée avec le téléphone …
Non, non. Dans mon lit … Oui. Je sais.
Je suis très ridicule, mais j’avais
le téléphone dans mon lit et malgré tout,
on est relié par le téléphone.
Parce que tu me parles. Voilà cinq ans
que je vis de toi, que tu es mon seul air respirable,
que je passe mon temps
à t’attendre, à croir’ mort si tu es
en retard, à mourir de te croir’ mort,
à revivre quand tu entres et
quand tu es là, en fin, à mourir de peur
que tu partes … Maintenant, j’ai de l’air
parce que tu me parles …
C’est entendu, mon amour, j’ai dormi.
J’ai dormi parce que c’était la première fois …
Le premier soir on dort.
Ce qu’on ne supporte pas
c’est la seconde nuit, hier, et la troisièm’,
demain et des jours et des jours à fair’ quoi,
mon Dieu? Et … et en admettant
que je dorme, après le sommeil
il y a les rêves et le réveil et manger et
se lever, et se lever et sortir et aller où? …
Mais, mon pauvre chéri, je n’ai jamais
eu rien d’autre à faire que toi …
Marthe a sa vie organisée … Seule …
Voilà deux jours qu’il ne quitte pas l’antichambre.
J’ai voulu l’appeler, le caresser.
Il refuse qu’on le touche …
Un peu plus, il me mordrait. Oui, moi!
Je te jure qu’il m’effraye …
Il ne mange plus. Il ne bouge plus.
Et quand il me regarde il me donne
la chair de poul’ …
Comment veux-tu que je sache?
Il croit peut-être que je t’ai fait du mal …
Pauvre bête! Je n’ai aucune raison
de lui en vouloir …
Je ne le comprends que trop bien … Il t’aime.
Il ne te voit plus rentrer.
Il croit que c’est ma faute … Oui, mon chéri.
C’est entendu. Mais c’est un chien.
Malgré son intelligence,
il ne peut pas le deviner … Mais, je ne sais pas,
mon chéri! Comment veux-tu que je sache?
On n’est plus soi-même.
Songe que j’ai déchiré tout le paquet de
mes photographies d’un seul coup,
sans m’en apercevoir. Même pour
un homme ce serait un tour de force. 

Allô! Allô! Madam’ retirez-vous.
Vous êt’ avec des abonnés …
Allô! mais non, Madam’ …
Mais, Madame,
nous ne cherchons pas à être intéressants …
Si vous nous trouvez ridicules,
pourquoi perdez-vous votre temps
au lieu de raccrocher? …
Oh! … Ne te fâche pas … En fin! …
Non, non. Elle a raccroché après
avoir dit cette chose ignoble …
Tu as l’air frappé … Si, tu es frappé,
je connais ta voix … Mais, mon chéri,
cette femme doit être très mal
et elle ne te connaît pas. Ell’ croit que
tu es comme les autres hommes …
Mais non, mon chéri,
ce n’est pas du tout pareil … Pour les gens,
on s’aime ou se déteste.
Les ruptures sont des ruptures.
Ils regardent vite. Tu ne leur feras
jamais comprendre … Tu ne leur
feras jamais comprendre certaines choses.
Le mieux est de faire comme
moi et de s’en moquer complètement. 

(Elle pousse un cri sourd de douleur)

Oh! … Rien.
Je crois que nous parlons comme d’habitude
et puis tout a coup la vérité me revient …
Dans le temps, on se voyait,
on pouvait perdre la tête,
oublier ses promesses, risquer l’impossible,
convaincre ceux qu’on adorait
en les embrassant, en s’accrochant à eux.
Un regard pouvait changer tout.
Mais avec cet appareil,
ce qui est fini est fini …
Sois tranquille.
On ne se suicide pas deux fois …
Je ne saurais pas acheter un revolver …
Tu ne me vois pas achetant un revolver.
Où trouverais-je la force de combiner un mensonge,
mon pauvre adoré?
Aucune … J’aurais dû avoir du courage.
Il y a des circonstances
où le mensonge est utile.
Toi, si tu mentais pour rendre
la séparation moins pénible …
Je ne dis pas que tu mentes.
Je dis: si tu mentais et que je le sache.
Si, par exemple, tu n’étais pas chez toi,
et que tu me dises …
Non, non, mon chéri! Écoute … je te crois …
Si, tu prends une voix méchante …
Je disais simplement que
si tu me trompais par bonté d’âme
et que je m’en aperçoive,
je n’en aurais que plus de tendresse pour toi …
Allô! Allô! 

(Elle raccroche en disant tout bas et rapidement)

Mon Dieu, fait qu’il redemande.
Mon Dieu, fait qu’il redemande.
Mon Dieu, fait qu’il redemande.
Mon Dieu, fait … 

(On sonne. Elle décroche)

On avait coupé.
J’étais en train de te dire que
si tu me mentais par bonté et que je m’en aperçoive,
je n’en aurais que plus de tendresse pour toi …
Bien sûr … Tu es fou!
Mon amour, mon cher amour.
Je sais bien qu’il le faut, mais c’est atroce.
Jamais je n’aurai ce courage …
Oui. On a l’illusion d’être l’un contre l’autre
et brusquement on met des caves,
des égouts, toute une ville entre soi.
J’ai le fil autour de mon cou.
J’ai ta voix autour de mon cou.
Ta voix autour de mon cou …
Il faudrait que le bureau
nous coupe par hasard …
Oh! Mon chéri! Comment peux-tu imaginer
que je pense une chose si laide?
Je sais bien que cette opération
est encore plus cruelle à faire de ton côté
que du mien … non … non … A Marseill’?
Écoute, chéri, puisque vous serez à Marseill’
après-demain soir, je voudrais … en fin j’aimerais …
j’aimerais que tu ne descendes pas à l’hôtel
où nous descendons d’habitude …
Tu n’es pas fâché? … Parce que les choses
que je n’imagine pas n’existent pas,
ou bien elles existent dans une espèce de lieu
très vague et qui fait moins de mal … tu comprends?
Merci … merci. Tu es bon. Je t’aime. 

(Elle se lève et va vers le lit avec l’appareil à la main)

Alors, voilà.
J’allais dire machinalement à tout de suite …
J’en doute. Oh! … C’est mieux.
Beaucoup mieux …

(Elle s’allonge sur le lit et elle prend le téléphone entre ses bras)

Mon chéri …
Mon beau chéri. Je suis forte …
Dépêche-toi … Vas-y.
Coupe! Coupe vite!
Je t’aime, je t’aime, je t’aime, je t’aime … t’aime. 

(Le récepteur tombe par terre)

Cyfieithiad

Helo, helo … Ond na, Madame. Mae llawer ohonon ni ar yr un lein, rhowch y ffôn i lawr … Fi oedd ar y lein gyntaf …

Na, Madame, ewch chi oddi ar y lein! … Helo, Miss!  Na, nid Dr Schmidt sy ’ma … 08, nid 07 … Helo! Mae hyn yn hurt … Maen nhw’n dal i alw. Tybed pam.

(Mae’r ffôn yn canu eto)

Helo! … Ond Madam, beth ’dach chi eisiau i mi ei wneud? … Beth, fy mai i? … Ddim o gwbl! … Helo, Miss … Dwedwch wrth y ddynes ’ma am roi’r ffôn i lawr.

(Mae hi’n rhoi’r ffôn i lawr. Mae’n canu eto)

Helo, ti sy ’na? … Ydw… Yn hollol glir … Peth ofnadwy oedd trio dy glywed di dros yr holl bobl ’na … Ie. .. ie… na… Dyna lwcus … Gyrhaeddais i ddeng munud yn ôl.

(Naturiol iawn)

Wnest ti ddim galw o’r blaen? … A! … Na, na. Es i allan am swper, i dŷ Martha … rhyw chwarter wedi un ar ddeg ydi hi, mae raid. Wyt ti gartref? … Wel edrycha ar y cloc trydan … Dyna be feddyliais i … Ie, ie, mon chéri … Neithiwr? Neithiwr fe es i i’r gwely’n gynnar, ac am nad o’n i’n gallu mynd i gysgu, fe gymres i dabled … Na… dim ond un … am naw o’r gloch … mi oedd gen i dipyn o gur pen, ond wedyn fe aeth i ffwrdd. Daeth Martha acw heddiw. Fe gawson ni ginio gyda’n gilydd. Es i siopa, ac wedyn dod adre. .. Wnes i … Beth? … Dw i’n gryf iawn … Mae gen i lawer iawn o ddewrder … Wedyn? Wedyn fe wnes i wisgo am y noson, daeth Martha i’m nôl i … dwi newydd ddod adre o’i thŷ hi. Mae hi wedi bod yn angel … Mae hi’n ymddangos yn oeraidd, ond dydi hi ddim. Roeddet ti’n iawn, fel arfer … Fy ffrog binc … Fy het ddu … Ydi, mae fy het i’n dal ar fy mhen. A ti, fuest ti allan? Aros i mewn wnest ti? … Pa achos cyfreithiol? A, ie…

Helo, chéri … Os gawn ni’n torri i ffwrdd, ffonia fi’n ôl yn syth. Helo! Na… dwi’n dal yma … y bag? Ein llythyrau ni’n dau … Cei, mi gei di anfon amdano pryd bynnag y mynni di … Braidd yn anodd … Dw i’n deall … O, cariad, does dim angen iti ymddiheuro, mae’n hollol naturiol. Fi sy’n dwp … Rwyt ti’n ffeind… Rwyt ti’n dda … Na finnau, do’n i ddim yn meddwl mod i mor gryf â hynny chwaith …

Gwneud ati? … Helo! … Pwy? … Ti’n meddwl mod i’n gwneud ati? Fi? … Ti’n fy nabod i, dwi ddim yn un sy’n gallu smalio … Ddim o gwbl… Ddim o gwbl… Dw i ddim yn flin … Mi faset ti’n clywed… Dweud wnes i, mi faset ti’n clywed. Ydw i’n swnio fel rhywun sy’n cuddio rhywbeth? … Na. Fe wnes i benderfynu bod yn ddewr, ac mi fyddaf … Mi ges i fy haeddiant. Ro’n i eisiau bod yn wirion, a chael amser da … Cariad … gwranda … helo! … chéri … plîs … helo! … gad imi siarad. Paid beio dy hun. Fy mai i ydi’r cyfan. Ie, ie…

Ti’n cofio’r Sul ’na yn Versailles a’r cwch? … A! … Dyna ni! … Fi ddwedodd mod i eisiau dod … Fi wnaeth ddim gadael i ti siarad, fi ddwedodd nad oedd dim ots gen i … Na… na… ti’n bod yn annheg nawr… Fi ffoniodd ti gyntaf, ar ddydd Mawrth, dwi’n siŵr … Rhyw ddydd Mawrth y seithfed ar hugain … Dylet ti wybod mod i’n gwybod y dyddiadau hyn ar fy nghof … Dy fam? Pam? … Go brin ei bod hi’n werth y drafferth … Wir, dw i ddim yn gwybod … Ie… falle… O na! Yn sicr, ddim yn syth bin. A ti? … Fory? Doedd gen i ddim syniad y byddai hi mor fuan. Wel, dyna ni, aros, mae’n syml iawn … bore fory fe adawa i’r bag gyda’r porthor. Gall Joseff ddod i’w gasglu … O, fi, ti’n gwybod, falle yr arhosa i yma am ychydig, neu falle y penderfyna i fynd i ffwrdd am ychydig ddyddiau yn y wlad, i dŷ Martha … Ydw, mon chéri … Ond wrth gwrs, cariad …

Helo… Beth sy’n bod? … Ond dwi yn siarad yn uchel … A nawr, wyt ti’n fy nghlywed i? Wyt ti’n fy nghlywed i, medde fi? … Dyna ryfedd, achos dwi’n dy glywed di mor eglur â phe baet ti yma yn y stafell … Helo! helo! O, dewch ’mlaen! Nawr fi sy’n methu dy glywed di … Ydw, ond yn bell, bell i ffwrdd … Ac rwyt ti’n fy nghlywed i! Pob un yn ei dro yw hi … Na, da iawn. Dw i’n dy glywed di’n well nag o’r blaen, ond mae ’na eco yn dy ffôn. Dydi o ddim yn swnio fel dy ffôn di o gwbl… Dwi’n gallu dy weld di, wyddost ti.

(Gallwn weld ei bod hi’n defnyddio’i dychymyg)

Pa sgarff? Y sgarff goch. Mae dy lewys wedi’u torchi … Yn dy law chwith? Y derbynnydd… Dy law dde? Dy sgrifbin. Ti’n tynnu lluniau ar y papur blotio, wynebau, calonnau, sêr. A! ti’n chwerthin! Mae gen i lygaid yn lle clustiau …

(Mae hi’n cyffwrdd ei hwyneb gydag ystum fecanyddol)

O na! Mon chéri, paid ag edrych arna i, beth bynnag wnei di … Ofn? Na, does gen i ddim ofn … mae’n waeth … Yn y bôn dw i ddim wedi arfer cysgu ar fy mhen fy hun mwyach … Ydw … ydw, ydw… dwi’n addo… dwi’n addo… ti mor ffeind. Dwi ddim yn gwybod. Dwi’n osgoi edrych arnaf fi fy hun. Feiddia i ddim cynnau’r golau yn y stafell molchi bellach … Neithiwr, mi ddois i wyneb yn wyneb â hen wraig … Na, na! Hen wraig gyda gwallt gwyn, ac wyneb llawn crychau bach … Rwyt ti’n rhy garedig! … Ond, mon chéri, wyneb i’w edmygu, dyna sydd waetha i gyd, hynny yw, i artist. Roedd yn well gen i pan ddywedaist ti: ‘Am wyneb bach drygionus sy gen ti!’ … Oedd, wir Dduw! … Tynnu coes oeddwn i … Paid â bod yn wirion … Diolch byth dy fod ti mor lletchwith a dy fod ti’n fy ngharu i. Achos petaet ti ddim yn fy ngharu i a ddim mor lletchwith, mi allai’r ffôn ’ma yn hawdd droi’n arf brawychus. Arf na fyddai’n gadael dim olion, nac yn gwneud sŵn … Fi, yn ddrwg? Helo! Helo, chéri … Ble wyt ti? Helo, helo, Miss…

(Mae’r ffôn yn canu)

Helo, Miss, wnaeth rhywun ein torri ni i ffwrdd.

(Mae hi’n rhoi’r ffôn i lawr. Tawelwch. Mae hi’n codi’r ffôn)

Helo, ti sy ’na? … O, na, Miss. Ges i fy nhorri i ffwrdd… Dwi ddim yn gwybod… hynny ydi … oes, un funud … Auteuil 04,7. Helo! Yn brysur? Helo Miss, mae o’n trio fy ffonio i’n ôl … Olreit.

(Mae hi’n rhoi’r ffôn i lawr. Mae’r ffôn yn canu)

Helo! Auteuil 04,7? Helo! Chi sy ’na, Joseff? … Madame sy ’ma. Monsieur a fi, gawson ni’n datgysylltu … Ddim gartref? … Ie, ie… ddim yn dod adref heno … mae’n wir, twp ydw i! Roedd Monsieur yn fy ffonio i o dŷ bwyta, fe gawson ni’n datgysylltu, a wnes i ffonio’i rif o eto … Esgusodwch fi, Joseff. Diolch. Noswaith dda, Joseff.

(Mae hi’n rhoi’r ffôn i lawr. Dydi hi ddim yn teimlo’n dda. Mae’r ffôn yn canu)

Helo! A! chéri! Ti sy ’na? Gawson ni’n torri i ffwrdd… Na, na, wnes i aros. Mi ganodd y ffôn, wnes i ateb ar unwaith, ond doedd neb yno … Mae’n siŵr … Wrth gwrs… Ti’n gysglyd? … Rwyt ti’n ffeind iawn yn ffonio’n ôl, mor ffeind …

(Mae hi’n crio. Tawelwch)

Na, dw i yma … Beth? Maddeua i fi, mae hynny’n hurt … Dim byd, does dim o’i le … Wir yr, does dim byd o’i le … Does dim byd wedi newid … Ddim o gwbl. Rwyt ti’n anghywir . . . Dim ond, w’st ti, yr holl siarad ’ma, y siarad …

(Mae hi’n crio)

Gwranda, nghariad i. Dw i erioed wedi dweud celwydd wrthot ti … Wyt, dwi’n gwybod, dwi’n dy gredu di. Dwi’n hollol sicr, cariad … na, nid dyna ydi o, fi sydd wedi dweud celwydd wrthot ti… ie, ar y ffôn, chwarter awr yn ôl, ddywedais i gelwydd. Dwi’n gwybod yn iawn na fedra i ddisgwyl dim lwc eto, ond dydi dweud celwydd ddim yn dod â lwc, a hefyd, mae’n gas gen i ddweud celwydd wrthot ti, fedra i ddim – dw i ddim eisiau dweud celwydd wrthot ti, hyd yn oed er dy les dy hun. … O, dim byd difrifol, mon chéri. Ond mi ddwedais i gelwydd wrth ddisgrifio’r ffrog roeddwn i’n ei gwisgo, a pan ddywedais imi gael swper gyda Martha … dw i ddim wedi bwyta, dw i ddim yn fy ffrog binc. Dwi mewn cot dros fy ngwisg nos, achos ro’n i’n aros i ti ffonio. A rhwng syllu ar y ffôn, ac eistedd i lawr, a chodi ar fy nhraed, a cherdded yn ôl a ’mlaen, ro’n i’n mynd yn wallgo! Felly dyma fi’n gwisgo nghôt, ac ro’n i am fynd allan, cael tacsi, i grwydro o dan dy ffenest, i sefyll yno’n aros … wel, aros, dwi ddim yn gwybod am beth … Rwyt ti’n iawn … Ydw, dwi’n gwrando … Wna’i fod yn gall, wna’i ateb y cyfan, dwi’n addo … Fan hyn … dwi heb fwyta dim … fedrwn i ddim. Ro’n i'n sâl iawn … Neithiwr ro’n i am gymryd pilsen er mwyn cysgu; wnes i feddwl, petawn i’n cymryd mwy nag un, y byddwn i’n cysgu’n well, a phetawn i’n eu cymryd nhw i gyd, y byddwn i’n cysgu heb freuddwydio, heb ddeffro, y byddwn i’n marw…

(Mae hi’n crio)

Mi wnes i lyncu deuddeg ohonyn nhw mewn dŵr poeth, yn un lwmp. Ac mi ges i freuddwyd. Mi freuddwydiais i’r sefyllfa fel y mae hi. Mi wnes i ddeffro’n teimlo mor hapus, achos mai dim ond breuddwyd oedd hi, a phan sylweddolais i ei fod yn wir, mod i ar fy mhen fy hun, nad oedd fy mhen i ar dy ysgwydd di, mi deimlais i na fedrwn i ddim dal ymlaen i fyw. . . Roedd fy nghorff i’n oer ac ysgafn, fedrwn i ddim teimlo fy nghalon yn curo mwyach, ac roedd marwolaeth yn hir yn dod, a gan mod i mewn poen ofnadwy, ar ôl awr mi ffoniais i Martha. Doeddwn i ddim yn ddigon dewr i farw ar fy mhen fy hun.

Chéri … chéri … Roedd hi’n bedwar o’r gloch y bore. Mi gyrhaeddodd hi gyda’r doctor sy’n byw yn ei hadeilad hi. Roedd gen i dymheredd uchel. Ysgrifennodd y doctor bresgripsiwn, ac arhosodd Martha tan heno. Wnes i erfyn arni hi i fynd achos roeddet ti wedi dweud y byddet ti’n ffonio ac roedd gen i ofn y byddai hi’n trio fy atal i rhag siarad efo ti… Dwi’n iawn… Paid ti â phoeni.

(Mae hi’n crio)

Helo! Ro’n i’n meddwl eu bod nhw wedi’n torri ni i ffwrdd … Ti mor ffeind, mon chéri. Fy nghariad bach, dwi wedi dy frifo di … Ie, siarada, siarada, dwed unrhyw beth o gwbl. Dwi wedi diodde’n ofnadwy, ac eto dim ond i ti siarad â fi a dw i’n teimlo’n dda eto, dwi’n cau fy llygaid. Wyddost ti, weithiau pan oedden ni yn y gwely, a mhen yn gorffwys yn ei le arferol, yn erbyn dy frest, ro’n i’n clywed dy lais yn union fel mae’n swnio dros y ffôn heno …

Helo! Dw i’n clywed cerddoriaeth … Dwi’n clywed cerddoriaeth, medde fi … Wel, dylet ti gnocio ar y wal a dweud wrth dy gymdogion am beidio chwarae’u gramoffon mor hwyr yn y nos … Sdim iws. Sut bynnag, mae doctor Martha am ddod yn ôl yfory … Paid ti â phoeni … Wrth gwrs… Wnaiff hi roi’r newyddion diweddara iti … Beth? … O ydw! Mil gwaith gwell. Petaet ti heb ffonio, mi faswn i wedi marw.

(Mae hi’n cerdded o ochr i ochr ac mae ei phoen yn ei hatal rhag cerdded)

Maddau imi. Dw i’n gwybod fod y sefyllfa yma’n annioddefol, a dy fod ti’n amyneddgar iawn, ond dallta di fi, dwi’n dioddef, dwi’n dioddef. Y wifren hon ydi’r unig gwlwm sy’n dal i nghysylltu fi â ni … Echnos? Mi gysgais i. Es i i’r gwely gyda’r ffôn … Na, na. Yn fy ngwely… Ie, dwi’n gwybod. Dwi’n wirion iawn, ond roedd y ffôn yn y gwely gen i, ac er gwaetha popeth, mae’n ddolen sy’n ein cysylltu ni. Achos rwyt ti’n siarad efo fi. Ers pum mlynedd bellach dwi wedi byw trwyddot ti, ti ydi fy ocsigen i, dwi wedi treulio f’amser yn aros amdanat ti, yn meddwl dy fod ti wedi marw bob tro roeddet ti’n hwyr, yn marw wrth gredu dy fod ti wedi marw, ac yn atgyfodi’r foment roeddet ti’n ymddangos; a phan oeddet ti yma o’r diwedd, marw wrth feddwl y byddet ti’n fy ngadael i … A nawr, dwi’n gallu anadlu achos dwi’n clywed dy lais di … Wrth gwrs, fy nghariad, fe wnes i gysgu. Fe wnes i gysgu am mai dim ond y tro cyntaf oedd hi … Y noson gyntaf, mae rhywun yn cysgu… Beth sy’n anodd iawn i’w gymryd ydi’r ail noson, a’r drydedd, a fory, ac wedyn dydd ar ôl dydd, i wneud beth, myn Duw? A… hyd yn oed os dwi’n gallu cysgu, ar ôl cysgu mae ’na freuddwydion, a deffro, a bwyta, a chodi, a gwisgo, a mynd allan, a mynd i ble? … Ond fy nghariad bach i, ti ydi’r cyfan fu gen i erioed i lenwi mywyd. Mae gan Martha ei bywyd trefnus … Dw i ar ben fy hun …

Y ddau ddiwrnod diwethaf dydi o ddim wedi mynd allan o’r cyntedd. Dwi wedi trio ei alw o, rhoi mwythau iddo fo. Wneith o ddim hyd yn oed gadael imi’i gyffwrdd o… Wir, mi fu bron iddo fo mrathu i … ie, fi! Mae’n codi ofn arna i, wir i ti. Wneith o ddim bwyta. Wneith o ddim symud. A phan fydd o’n edrych arna i, mae’n rhoi croen gŵydd imi … Sut wyt ti’n disgwyl i mi wybod? Falle’i fod o’n meddwl mod i wedi gwneud rhyw niwed iti … druan o’r creadur bach! Does gen i ddim rheswm o gwbl i fod yn flin efo fo. Dwi’n ei ddeall o mor dda… Mae’n dy garu di, dydi o ddim yn dy weld ti mwyach. Mae’n meddwl mai fi sydd ar fai am hynny … O ydw, mon chéri. Dw i’n deall. Ond ci ydi o. Er mor ddeallus ydi o, fedr o ddim dyfalu’r rheswm … Ond, wn i ddim, cariad! Sut wyt ti’n disgwyl i mi wybod? Dwi ddim yn fi fy hun. Meddylia: fe wnes i rwygo’r bwndel cyfan o’n lluniau, jyst fel yna, heb feddwl. Hyd yn oed i ddyn mi fyddai hynny wedi bod yn gamp …

Helo! Helo! Madam, wnewch chi roi’r ffôn i lawr. Dach chi wedi torri i mewn i’n llinell ni… Helo! O, na, Madam … Ond, Madam, dan ni ddim yn trio bod yn ddiddorol … os ydych chi’n ein gweld ni mor wirion, pam ydych chi’n gwastraffu’ch amser yn lle rhoi’r ffôn i lawr? … O! … Paid â gwylltio … O’r diwedd! … Na, na. Rhoi’r ffôn i lawr wnaeth hi, ar ôl dweud y peth cas ’na … Ti’n swnio wedi ypsetio … Wyt, mi wyt ti wedi ypsetio, dwi’n adnabod dy lais… Ond cariad, mae’n rhaid mai dynes sâl iawn oedd hi, a dydi hi ddim yn dy adnabod di. Mae hi’n credu dy fod ti’r un fath â dynion eraill … Ond na, mon chéri, tydi o ddim yr un peth o gwbl … Cariad neu gasineb ydi hi i rai pobl. Tor perthynas ydi tor perthynas. Maen nhw’n gwybod popeth. Wnei di byth eu cael nhw i ddeall … Wnei di byth eu cael nhw i ddeall rhai pethau. Y peth gorau ydi gwneud fel fi, a chwerthin am eu pennau nhw… yn hollol…

(Mae hi’n gollwng ochenaid o boen)

O! … Dim byd. Dwi’n credu ein bod ni’n siarad yr un fath ag arfer, ac wedyn yn sydyn mae’r gwir yn dod yn ôl i mi … O’r blaen, roedden ni’n gweld ein gilydd. Roedd hi’n bosib colli’n pennau, anghofio addewidion, mentro’r amhosib, a gallai’n cariad ni goncro pob amheuaeth gyda chusan dyner, neu gofleidio nwydus. Gallai un edrychiad newid popeth. Ond gyda’r ffôn ’ma, mae’r hyn sydd ar ben, ar ben … Paid â phoeni. Does neb byth yn trio lladd ei hun ddwywaith … Fyddwn i ddim yn gwybod ble i brynu gwn … Alli di ngweld i’n prynu gwn? O ble fyddwn i’n cael y nerth i greu stori gelwyddog, fy nghariad druan! … Na … Dylswn i fod wedi bod yn ddewr. Mae ’na amgylchiadau lle gall celwydd fod yn ddefnyddiol. Ti, os oeddet ti’n dweud celwydd wrtha’i er mwyn gwneud y gwahanu’n llai poenus . . . Wnes i ddim dweud dy fod ti’n dweud celwydd. Dweud wnes i: os oeddet ti’n dweud celwydd, a minnau’n gwybod. Er enghraifft, os oeddet ti ddim gartref, a dy fod ti’n dweud wrtha i . . . Na, na, mon chéri! Gwranda … Dwi’n dy gredu di … Ydi, mae dy lais yn swnio’n filain yn sydyn. Dim ond dweud o’n i petaet ti’n fy nhwyllo i allan o garedigrwydd, a minnau’n gwybod dy fod ti wedi gwneud, fyddai hynny ond yn achosi i mi dy garu di’n fwy … Helo! Helo!

(Mae hi’n rhoi’r ffôn i lawr, gan ddweud mewn llais isel ac yn gyflym)

Dduw annwyl, gwna iddo fo ffonio’n ôl. Dduw annwyl, gwna iddo fo ffonio’n ôl. Dduw annwyl, gwna iddo fo ffonio’n ôl. Dduw annwyl, gwna …

(Mae’r ffôn yn canu. Mae hi’n codi’r derbynnydd)

. . . Fe gawson ni’n datgysylltu. Ro’n i ar ganol dweud, petaet ti wedi dweud celwydd wrtha’i allan o ddaioni dy galon, a finnau’n sylwi, fyddai hynny ddim ond yn achosi i mi dy garu di’n fwy … Wrth gwrs… Dwyt ti’m yn gall! … O, fy nghariad, fy nghariad annwyl. Dwi’n gwybod yn iawn fod rhaid, ond mae’n erchyll. Allwn i byth fagu’r dewrder … Ydw, dwi’n dechrau dychmygu ein bod ni wyneb yn wyneb â’n gilydd, ac yn sydyn, mae ’na seleri, carthffosydd, dinas gyfan rhyngon ni … Dwi wedi weindio’r cebl am fy ngwddf … Dwi’n teimlo dy lais di o amgylch fy ngwddf … dy lais yn amgylchynu fy ngwddf … byddai’n rhaid iddyn nhw ein torri ni i ffwrdd ar ddamwain … O mon chéri! Sut allet ti hyd yn oed ddychmygu y byddwn i’n meddwl peth mor hyll! Dwi’n gwybod yn iawn fod hyn hyd yn oed yn fwy anodd i ti nag i fi … na… na… yn Marseilles? … Gwranda, chéri, gan y byddi di yn Marseilles y diwrnod ar ôl fory, ga’i ofyn … Fyddwn i wir yn hoffi … fyddwn i’n hoffi petaet ti ddim yn aros yn y gwesty lle roedden ni’n arfer aros … Wyt ti ddim yn flin? … Achos dydi’r pethau nad oes raid i mi eu dychmygu ddim yn bodoli, neu, wel, maen nhw’n bodoli mewn rhyw fath annelwig iawn o le sy’n achosi llai o boen … ti’n deall? Diolch… diolch. Rwyt ti’n ffeind. Dwi’n dy garu di…

(Mae hi’n codi ac yn mynd at y gwely gyda’r ffôn yn ei llaw)

Felly dyma ni … Ro’n ar fin dweud, mater o arferiad, ‘Wela’i di’n fuan’ … Go brin. O! … Yn well. Llawer gwell…

(Mae hi’n gorwedd ar y gwely ac yn cymryd y ffôn yn ei breichiau)

Mon chéri … Fy nghariad annwyl … Dwi’n gryf. Brysia. Dos di. Dyro’r ffôn i lawr! Dyro’r ffôn i lawr yn gyflym! Dwi’n dy garu di, caru ti, caru ti … caru ti.

Cyfieithiad © Cymen

Helpwch ni i wella ein rhaglenni ar-lein.
A fyddech cystal â rhoi 5 munud o’ch amser i roi eich barn ar y nodiadau hyn drwy lenwi’r arolwg hwn? Arolwg Rhaglenni

Digwyddiadau eraill a all fod at eich dant … 

Gwychder Gwyllt

Nos Iau 20/3/25, 7.30pm
Neuadd Hoddinott y BBC, Caerdydd

Nos Wener 21/3/25, 7.30pm
Neuadd Brangwyn, Abertawe

Grace Williams Penillion
Bruch Concerto Rhif 1 i’r Ffidil
Rachmaninov Symffoni Rhif 3

Tadaaki Otaka arweinydd
Eldbjørg Hemsing ffidil

TANLLYD | ANGERDDOL | GRYMUS

Yn y darn Penillion gan Grace Williams, ceir adlais o ganeuon gwerin â chyfeiliant telyn wrth i alawon lled-fyrfyfyr gael eu plethu â chyfeiliant rhythmig i greu agoriad grymus i’r cyngerdd yma gydag Arweinydd Llawryfog poblogaidd BBC NOW, Tadaaki Otaka.

Cyfunir alaw esgynnol a meistrolaeth andros o anodd yng Nghoncerto Cyntaf angerddol Bruch i’r Ffidil. O dân gwyllt yr unawdydd i gefndir cyfoethog y gerddorfa, does dim rhyfedd bod y concerto hwn yn dal yn ffefryn ymysg unawdwyr a chynulleidfaoedd fel ei gilydd, ac mae’n bleser gennym groesawu’r meistr ar y ffidil, Eldbjørg Hemsing, yn ei ôl i berfformio’r darn. Yn yr un modd, mae Trydedd Symffoni Rachmaninov hefyd yn ddarn angerddol, gydag uchafbwyntiau trawiadol yn ildio i unawdau dwys, a gorymdeithiau grymus yn troi’n ddathliad taranllyd, a’r cyfan yn seiliedig ar un motiff cerddorol sy’n cael ei drawsnewid a’i ddatblygu’n fedrus drwyddi draw.

Caneuon Tynged

Dehongliad Iaith Arwyddion Prydain

Nos Wener 20/6/25, 7.30pm
Neuadd Hoddinott y BBC, Caerdydd

Brahms Serenâd Rhif 2
Brahms Schicksalslied
Stravinsky Symffoni’r Salmau 

Ryan Bancroft arweinydd
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC

CELFYDD | TANBAID | DARLUNIADOL

Os bwriadwyd serenadau yn hanesyddol fel cerddoriaeth ar gyfer adloniant, yna mae Brahms yn sicr wedi rhagori yn ei Serenâd Rhif 2. Mae’r gwaith cynnar hwn yn llawn cymeriad Brahms o’r cychwyn cyntaf gyda’i gynhesrwydd ysgafn, ei rythmau croes bywiog, a’i alawon toreithiog i swyno unrhyw wrandäwr.

Yr un mor nodweddiadol, ond yn fwy pruddglwyfus ei natur, y mae gosodiad llesmeiriol Brahms o’r gerdd Schicksalslied gan Friedrich Hölderlin. Mewn dau bennill sy’n cyferbynnu bywydau’r tragwyddol ddedwydd â’r rhai sy’n dioddef ffawd greulon, mae Brahms yn symud rhwng yr ysgafn a’r didaro yn erbyn y tymhestlog. I’r gwrthwyneb, mae Stravinsky yn Symffoni’r Salmau yn defnyddio dulliau sy’n adleisio’r siant Gregoraidd traddodiadol, ynghyd ag ysgrifennu ffiwgaidd a motiffau dawns ecstatig i bortreadu testun y salmau...dyma waith o athrylith pur! I arwain Cerddorfa a Chorws Cenedlaethol Cymreig y BBC yn eu cyngerdd olaf yn ystod tymor Caerdydd, mae’n bleser gennym groesawu’r Prif Arweinydd, Ryan Bancroft, yn ôl.

Bywgraffiadau

Jaime Martínarweinydd

Jaime Martín, yr arweinydd o Sbaen, yw Prif Arweinydd Cerddorfa Symffoni Melbourne, Cyfarwyddwr Cerdd Cerddorfa Siambr Los Angeles a Phrif Arweinydd Gwadd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC. Bu hefyd yn Brif Arweinydd Cerddorfa Symffoni Genedlaethol Iwerddon (2019-24), yn Brif Arweinydd Gwadd Cerddorfa Genedlaethol Sbaen (2022–24) ac yn Gyfarwyddwr Artistig a Phrif Arweinydd Cerddorfa Symffoni Gävle (2013–22).

Mae ei uchafbwyntiau diweddar yn cynnwys perfformio am y tro cyntaf gyda Cherddorfeydd Symffoni Dallas ac Indianapolis a Cherddorfa Ffilharmonig Dresden, mynd ar daith o gwmpas y DU gyda Cherddorfa Symffoni Gävle, a’i ymddangosiad cyntaf fel arweinydd ym Mhroms y BBC y llynedd. Y tymor diwethaf, ymddangosodd am y tro cyntaf gyda Cherddorfa Gŵyl Budapest, a dychwelodd at Gerddorfa Ffilharmonig Frenhinol Stockholm, Cerddorfeydd Symffoni Castilla y León, Colorado, Galicia a Queensland, a Cherddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC.

Cafodd recordiad cyntaf Jaime Martín gyda Cherddorfa Symffoni Melbourne (caneuon gan Debussy a Richard Strauss gyda Siobhan Stagg) ei ryddhau’n gynharach eleni. Mae wedi recordio concerti Mozart i’r chwythbrennau gyda Cherddorfa Symffoni Llundain, cyfres o recordiadau o weithiau Brahms gyda Cherddorfa Symffoni Gävle, disg o weithiau corawl gyda Chôr Siambr Eric Ericson, ac, yn fwyaf diweddar, gweithiau'r cyfansoddwr o Sweden, Melcher Melchers.

Cyn troi at arwain yn llawn amser yn 2013, roedd Jaime Martín yn brif ffliwtydd y Gerddorfa Ffilharmonig Frenhinol, Cerddorfa Siambr Ewrop, Opera Cenedlaethol Lloegr a Cherddorfa Ffilharmonig Llundain.

Danielle de Niese soprano

Mae Danielle de Niese yn artist amlweddog ac mae wedi ennill cydnabyddiaeth eang am ei chrefft lwyfan, ei chanu sicr a’i gallu i gyfathrebu ar bob lefel. Fe’i gwelir yn rheolaidd ar lwyfannau cyngerdd ac opera mwyaf mawreddog y byd ac mae’n artist recordio toreithiog, yn bersonoliaeth teledu ac yn ddyngarwr.

Ymhlith ei hymrwymiadau y tymor hwn bydd hi’n canu am y tro cyntaf fel Alice Ford (Falstaff) i Gwmni Opera Hamburg ac yn y rhan deitl yn Carmen i Opera Awstralia. Ar y llwyfan cyngerdd bydd hi’n canu’r Saith Pechod Marwol gan Weill gyda Cherddorfa Symffoni’r Byd Newydd, Dido (Dido ac Aeneas Purcell) a’r Saith Pechod Marwol mewn rhaglen ddwbl gyda Cherddorfa Symffoni Genedlaethol Denmarc, a datganiad yng Nghyfres y Meistri yn Kings Place, Llundain.

Rhai o uchafbwyntiau’r tymor diwethaf oedd Y Saith Pechod Marwol gydag Edward Gardner a Cherddorfa Ffilharmonig Llundain; ei pherfformiad cyntaf fel Hanna Glawari (The Merry Widow) ar gyfer Gŵyl Glyndebourne; datganiad yn y Cumnock Tryst, yn cyflwyno i’r byd ddau waith newydd gan Syr James MacMillan; datganiad yn y Brighton Dome Festival gyda’r pianydd Matthew Fletcher; a’i rhaglen ‘Baroque to Broadway’ gyda Cherddorfa Symffoni Dinas Birmingham.

Ar y llwyfan cyngerdd, mae hi wedi perfformio Perséphone gan Stravinskygyda Cherddorfa Symffoni Boston; gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf yng Ngŵyl Ryngwladol Caeredin gydag A Grand Night for Singing gan Rodgers and Hammerstein; canodd yn Wonderful Town Bernstein gyda Syr Simon Rattle a Cherddorfa Symffoni Llundain; cymerodd ran mewn galas opera gyda Cherddorfa Symffoni Genedlaethol RTÉ; gwnaeth sawl ymddangosiad yn Proms y BBC; a chanu yng Ngŵyl Ravinia, y Barbican a Snape Proms.

Yn y West End, mae hi wedi perfformio rhannau Aldonza a Dulcinea yn Man of La Mancha yn y London Coliseum ac yn ddiweddar serennodd gyda Michael Ball mewn cynhyrchiad newydd o Aspects of Love gan Andrew Lloyd Webber yn Theatr y Lyric.

Mae hi’n artist recordio toreithiog, ac enillodd ei record gyntaf o arias Handel wobr ECHO Klassik, yn ogystal ag enwebiad Classic BRIT am Artist Benywaidd y Flwyddyn. Dilynwyd hyn gan The Mozart Album, Diva a Beauty of the Baroque.

Yn ei gwaith teledu a chyfryngol, enillodd wobr Emmy yn 16 oed fel cyflwynydd rhaglen gelf wythnosol i bobl ifanc mewn stiwdio deledu leol yn Los Angeles. Mae hi hefyd wedi gwneud y rhaglenni dogfen Diva Diaries, The Birth of an Opera ac Unsung Heroines i’r BBC.

Oddi ar y llwyfan, mae Danielle de Niese yn danbaid dros addysg gerddorol, yn eiriolwr dros hawliau plant ac wedi ymddangos ar restr cylchgrawn Marie Claire o ‘Women on Top’.

Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC

Ers dros 90 mlynedd, mae Cerddorfa a Chorws Cenedlaethol Cymreig y BBC, yr unig gerddorfa symffoni broffesiynol yng Nghymru, wedi chwarae rhan ganolog yn nhirwedd ddiwylliannol y wlad, ac mae ganddi rôl unigryw fel cerddorfa ddarlledu a cherddorfa genedlaethol. Mae BBC NOW yn llysgennad ar ran diwylliant Cymru, ac mae’r gerddorfa a’r corws yn perfformio cerddoriaeth sydd wedi’i chreu yng Nghymru yn rheolaidd, gan gynnwys yn yr iaith Gymraeg, ac mae’n hyrwyddo cyfansoddwyr ac artistiaid o Gymru.

Yn rhan o BBC Cymru Wales ac yn derbyn cefnogaeth gan Gyngor Celfyddydau Cymru, mae BBC NOW yn perfformio amserlen brysur o gyngherddau byw a darllediadau, gan weithio gydag arweinwyr ac unawdwyr o fri o bob cwr o’r byd, gan gynnwys eu Prif Arweinydd, Ryan Bancroft, sydd wedi ennill gwobrau.

Mae’r gerddorfa wedi ymroi i weithio mewn partneriaeth â grwpiau cymunedol ac elusennau, ac mae’n mynd â cherddoriaeth o’r neuaddau cyngherddau i leoliadau fel ysgolion ac ysbytai er mwyn i eraill brofi a chael eu grymuso gan gerddoriaeth. Mae’n cynnal gweithdai, cyngherddau a pherfformiadau ochr yn ochr i ysbrydoli ac annog y genhedlaeth nesaf o berfformwyr, cyfansoddwyr ac arweinwyr y celfyddydau, ac mae’n croesawu miloedd o bobl ifanc ac aelodau o gymunedau bob blwyddyn drwy ei phrosiectau addysg a gwaith maes.

Mae BBC NOW yn perfformio bob blwyddyn yn nigwyddiad Proms y BBC a bob yn ail flwyddyn yng nghystadleuaeth BBC Canwr y Byd Caerdydd. Mae modd gwrando ar y cyngherddau yn rheolaidd ar draws y BBC: ar Radio 3, Radio Wales a Radio Cymru. Ar y sgrin, mae cerddoriaeth a gaiff ei pherfformio gan BBC NOW i’w chlywed yn helaeth ar draws y BBC a sianeli byd-eang eraill, gan gynnwys traciau sain a cherddoriaeth thema Doctor Who, Planet Earth III, Prehistoric Planet, The Pact a Plant mewn Angen.

Yn ei chartref, Neuadd Hoddinott y BBC ym Mae Caerdydd, mae BBC NOW yn defnyddio stiwdio recordio o’r radd flaenaf gyda system gamera ar gyfer ffrydio byw a darllediadau teledu i ddod â cherddoriaeth BBC NOW i gynulleidfa ehangach ledled Cymru a’r byd. I gael rhagor o wybodaeth am BBC NOW, ewch i www.bbc.co.uk/bbcnow

Noddwr
Ei Fawrhydi Brenin Charles III ^{KG KT PC GCB}
Prif Arweinydd
Ryan Bancroft 
Prif Arweinydd Gwadd
Jaime Martín
Arweinydd Llawryfog
Tadaaki Otaka ^CBE
Cyfansoddwr Cysylltiedig
Gavin Higgins

Ffidlau Cyntaf
Lesley Hatfield blaenwr
Jens Lynen
Terry Porteus
Suzanne Casey
Ruth Heney **
Juan Gonzalez
Alejandro Trigo
Anna Cleworth
Kerry Gordon-Smith
Žanete Uškāne
Carmel Barber
Gary George-Veale
Zhivko Georgiev
Amy Fletcher

Ail Ffidlau
Anna Smith *
James Wicks († Poulenc)
Ros Butler (Ravel yn unig)
Sheila Smith +
Michael Topping
Beverley Wescott
Roussanka Karatchivieva
Katherine Miller (Ravel yn unig)
Ilze Abola
Lydia Caines **
Joseph Williams
Vickie Ringguth

Fiolâu
Rebecca Jones *
Alex Thorndike #
Tetsuumi Nagata
Peter Taylor
Lowri Taffinder
Robert Gibbons
Lydia Abell
Anna Growns
Catherine Palmer
Laura Sinnerton

Soddgrythau
Leo Popplewell
Jessica Feaver
Sandy Bartai
Alistair Howes
Rachel Ford
Carolyn Hewitt
Keith Hewitt
Kathryn Graham

Basau Dwbl
David Stark *
Fabian Galeana
Georgia Lloyd
Christopher Wescott
Richard Gibbons
Callum Duggan

Ffliwtiau
Matthew Featherstone *
John Hall †
Lindsey Ellis **

Piccolo
Lindsey Ellis †**

Oboau
Steve Hudson *
Amy McKean †

Cor anglais
Amy McKean †

Clarinetau
Nicholas Carpenter *
Bethany Crouch
Lenny Sayers +**

Clarinét Bas
Lenny Sayers †+**

Baswnau
Jarosław Augustiniak *
Keane Lui
David Buckland

Isfasŵn
David Buckland  † 

Cyrn
John Davy
Meilyr Hughes

Utgyrn
Philippe Schartz *
Will Morley

Trombôn
Donal Bannister *

Tiwba
Daniel Trodden †**

Timpani
Steve Barnard *

Offerynnau Taro 
Phil Girling
Phil Hughes
Rhydian Griffiths
Max Ireland

Y Delyn
Jean Kelly

Piano
Catherine Roe Williams

* Prif Offerynnwr yr Adran
† Prif Offerynnwr
‡ Prif Offerynnwr Gwadd
# Prif Offerynnwr LlinynnolCynorthwyol




Roedd y rhestr o aelodau’r gerddorfa yn gywir wrth fynd i’r wasg

Cyfarwyddwr Lisa Tregale
Rheolwr y Gerddorfa Liz Williams
Rheolwr Cynorthwyol y Gerddorfa Nick Olsen **
Rheolwr Staff y GerddorfaKevin Myers
Cydlynydd Busnes Georgia Dandy **
Gweinyddwr y Gerddorfa Eleanor Hall +**
Pennaeth Cynhyrchu a Chynllunio Artistig Matthew Wood
Rheolwr Artistiaid a Phrosiectau Victoria Massocchi **
Llyfrgellydd y Gerddorfa Naomi Roberts **
Cynhyrchydd Mike Sims
Cynorthwyydd DarlleduEmily Preston
Pennaeth Marchnata a Chynulleidfaoedd Sassy Hicks
Cydlynydd Marchnata Amy Campbell-Nichols +
Cynhyrchydd Digidol swydd wag
Cydlynydd Cyfryngau Cymdeithasol Harriet Baugh
Cynhyrchwyr Addysg Beatrice Carey, Rachel Naylor cyfnod mamolaeth
Goruchwylwyr Sain Simon Smith, Andrew Smillie
Rheolwr Busnes Cynhyrchu Lisa Blofeld
Rheolwr Llwyfan a Thechnegol Steven Brown
Rheolwr Llwyfan a Thechnegol Cynorthwyol Josh Mead +

+ Aelod o’r Tîm Gwyrdd
** Fforwm Amrywiaeth a Chynhwysiant