Requiem Fauré gyda Ludovic Morlot

Johannes Brahms
Concerto i’r Ffidil 38’

EGWYL: 20 munud

Oliver Messiaen 
O sacrum convivium 4’

Gabriel Fauré
Requiem 36’

James Ehnes ffidil
Rhian Lois soprano
Neal Davies bariton-bas
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC
Ludovic Morlotarweinydd

Bydd y cyngerdd yn Abertawe’n cael ei ddarlledu’n fyw ar BBC Radio Cymru; bydd y cyngerdd yn Nghaerdydd yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 er mwyn ei ddarlledu ar raglen Radio 3 in Concert. Bydd ar gael i’w ffrydio neu ei lwytho i lawr am 30 diwrnod drwy BBC Sounds. Mae BBC Sounds hefyd yn cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

1 Allegro non troppo (cadenza: Joachim) 
2 Adagio 
3 Allegro giocoso, ma non troppo vivace

James Ehnes ffidil

Roedd Johannes Brahms yn ddyn ifanc 19 oed anhysbys pan gyfarfu â’r feiolinydd a’r cyfansoddwr meistrolgar o Hwngari, Joseph Joachim, a oedd eisoes yn gwneud enw da i’w hun ar draws Ewrop, er mai dim ond 21 oed oedd e. Er gwaethaf y diffyg cyfatebiaeth yn eu henwau da, daeth y ddau i edmygu ei gilydd yn fawr, yn gydweithredwyr dibynadwy ac yn ffrindiau agos. Joachim gyflwynodd Brahms i Robert a Clara Schumann mewn cyfarfod pwysig (ac nid dim ond oherwydd y byddai Brahms yn cwympo mewn cariad â Clara yn ddiweddarach). Trodd Brahms at Joachim am gyngor ar gyfansoddi. Ac, yn y pen draw, cyfansoddodd Brahms ei unig Goncerto i’r Ffidil, a hynny ar gyfer Joachim, gyda’r darn yn cael ei lywio gan arweiniad technegol ei ffrind.

Mae Brahms yn ystyried bod yr unawdydd a’r gerddorfa bron yn gyfartal, gan danseilio’r disgwyliadau bod y gerddorfa yno i ddarparu balast ar gyfer hediadau meistrolgar yr unawdydd. Ar ôl cael ei berfformio am y tro cyntaf erioed, o dan arweiniad Brahms ei hun yn Leipzig ar Ddydd Calan 1879, dywedodd y pianydd arweinydd Hans von Blow mai concerto “nid er mwyn, ond yn erbyn y ffidil” yw hwn (mae’r sylw hefyd yn cael ei briodoli i Joseph Hellmesberger, arweinydd perfformiad cyntaf y gwaith yn Fienna) – ond mae treigl amser wedi bod yn garedig i’r darn, ac mae’r concerto bellach yn rhan annatod o repertoire Rhamantaidd y feiolín.  

Mae’r symudiad cyntaf enfawr yn bygwth gorlethu popeth sy’n dilyn, yn anad dim pan gaiff ei berfformio gyda’r cadenza brawychus yr ysgrifennodd Joachim ar ei gyfer (fel y clywn heddiw); ond mae Brahms yn sicrhau diweddglo meddal gydag Adagio ail symudiad sy’n tyfu o ddechrau tawel (gyda’r thema yn cael ei phwysleisio’n annisgwyl gan yr obo) i gynhesrwydd eang a hudolus. Yn llawn nodiadau dwbl a fflachiadau Sipsïaidd, mae’r Allegro sy’n dod â’r concerto i ben yn gweld Brahms yn dod mor agos ag y daeth erioed at adael fynd.

_{Nodyn y rhaglen © Will Fulford-Jones
Gwrando Pellach: Janine Jansen; Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia/Syr Antonio Pappano (Decca 4788412)
Darllen Pellach: Brahms Malcolm MacDonald (OUP)}

EGWYL: 20 munud

Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC

Er gwaethaf ei Gatholigiaeth ddidwyll, roedd Olivier Messiaen yn teimlo bod ei gerddoriaeth yn rhy gymhleth i’w pherfformio mewn cyd-destun litwrgaidd. Dim ond un motét y cyfansoddodd i’w ganu yn ystod yr Offeren Gatholig. Cyfansoddwyd O sacrum convivium ym 1937, a gafodd ei berfformio am y tro cyntaf ar 17 Chwefror 1938 yn Eglwys Sainte-Trinité lle’r oedd y cyfansoddwr yn organydd. Mae’r testun Lladin, o bosib gan St Thomas Aquinas, oedd yn ysbrydoliaeth i lawer o gyfansoddwyr y Dadeni, yn disgrifio llawenydd y Cymundeb Sanctaidd. 

Mae’r motét byr hwn yn un o hoff gyweiriau Messsiaen – F llonnod mwyaf, a oedd yn cael ei gysylltu â ‘chariad goruwchddynol’. Cafodd ei sgorio ar gyfer côr pedwar rhan digyfeiliant, ac mae’n llawn harmonïau cromatig cyfoethog. Er bod adegau o ddwysedd angerddol, mae’r gerddoriaeth yn fyfyriol yn bennaf.

_{Gwrando Pellach: Côr Coleg St John, Caergrawnt/Andrew Nethsingha (Chandos  CHAN10842)
Darllen Pellach: A Messiaen Companion Peter Hill (Faber)}

1 Introitus a Kyrie 
2 Offertoire 
3 Sanctus 
4 Pie Jesu
5 Agnus Dei
6 Libera me
7 In Paradisum

Rhian Lois soprano
Neal Daviesbariton-bas
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC

Mae Requiem Gabriel Fauré yn un o sawl trefniant nodedig o’r 19eg ganrif yn yr Offeren Requiem. Dechreuodd y cyfansoddwr ei ysgrifennu ym 1887, o bosibl mewn ymateb i farwolaeth ei dad. Cafodd y fersiwn pum symudiad gwreiddiol ei sgorio ar gyfer côr, unawdydd soprano / trebl, organ a cherddorfa maint siambr heb offerynnau pres, chwythbrennau na ffidlau (ar wahân i un unawdydd yn y ‘Sanctus’). Cafodd y perfformiad cyntaf ei gynnal ar 16 Ionawr 1888 yn eglwys La Madeleine ym Mharis, lle roedd Fauré yn organydd. Gan nad oedd y lleoliad yn caniatáu i gantorion benywaidd berfformio yno, cafodd y sopranos eu disodli gan fechgyn yn canu trebl. 

Cafodd ail fersiwn, gyda’r gerddorfa wedi’i hehangu i gynnwys offerynnau pres, ei pherfformio yn y Madeleine ar 21 Ionawr 1893. Roedd yr ail fersiwn yn cynnwys dau symudiad newydd, gydag unawdau bariton: yr ‘Offertoire’ a ‘Libera me’. Paratowyd y fersiwn cerddorfaol llawn olaf yn ystod 1899 ac 1900 ar awgrym cyhoeddwr y cyfansoddwr, Julien Hamelle, ac fe’i bwriadwyd ar gyfer cyngherddau, yn hytrach na defnydd litwrgaidd. Cynhaliwyd y perfformiad cyntaf yn Lille ar 6 Mai 1900, ac yna perfformiad ym Mharis yn y Trocadéro ar 12 Gorffennaf fel rhan o’r Exposition Universelle. Roedd y ddau berfformiad yn cynnwys côr llais cymysg ac unawdydd soprano, yn unol â’r hyn a ffafriwyd gan Fauré mewn cyd-destun cyngerdd.  

O ran awyrgylch, mae’r darn yn wahanol iawn i drefniannau dramatig ac angerddol trefniannau Requiem gan, er enghraifft, Hector Berlioz (1837), Giuseppe Verdi (1874) neu Antonín Dvořák (1891). Yn wahanol i’r cyfansoddwyr hyn, mae Fauré yn hepgor y ‘Dies irae’, ‘Tuba mirum’ a ‘Lacrimosa’ gyda’u gweledigaethau llwm o’r Farn Olaf, ac yn gorffen gyda’r ‘In Paradisum’ gobeithiol o Urdd y Claddu. Roedd Fauré yn agnostig, er na gollodd ei barch at grefydd erioed: credai fod y gwaith yn mynegi ei ganfyddiad o farwolaeth fel ‘gwaredigaeth hapus, dyhead at hapusrwydd uwch ben, yn hytrach nag fel profiad poenus’. 

Harddwch melodig ac ataliaeth emosiynol yw prif nodweddion y Requiem. Mae nodweddion trawiadol y tri symudiad cyntaf yn cynnwys y cyd-ganu mawreddog sy’n agor yr ‘Introitus’ defodol, yr unawd bariton sy’n debyg i lafar-gân yn adran ‘Hostias’ gorfoleddus yr ‘Offertoire’, a’r ddeialog rhwng y lleisiau a’r ffidlau yn y ‘Sanctus’ breuddwydiol, gyda ffanffer gwrthgyferbyniol yr ‘Hosanna’. Mae’r ‘Pie Jesu’ yn unawd soprano hynod syml; mae’r ‘Agnus Dei’ ehangol yn cynnwys atsain byr o gychwyn y gwaith. Mae’r symudiad olaf ond un, ‘Libera me’, yn taro nodyn prin o aflonyddwch drwy ei unawd bariton trist a’i ffrwydradau corawl dramatig. Ond mae llonyddwch yn cael ei adfer yn fuan yn ‘In Paradisum’, lle mae lleisiau uchel gorfoleddus, organ, telyn a llinynnau yn creu gweledigaeth dangnefeddus o’r nefoedd.

_{Nodyn y rhaglen © Kate Hopkins
Gwrando Pellach: Grace Davidson; William Gaunt; Ensemble Siambr Cerddorfa Symffoni Llundain; Tenebrae/Nigel Short (LSO Live LSO0728)
Darllen Pellach: Gabriel Fauré: A Musical Life Jean-Michel Nectoux (CUP)}

Er mwyn ein helpu i wella ein rhaglenni cyngherddau ar-lein, a fyddech cystal â llenwi’r arolwg 5-munud hwn?

Bywgraffiadau

Ludovic Morlot arweinydd

Daeth Ludovic Morlot yn Gyfarwyddwr Cerdd Cerddorfa Symffoni Barcelona ym mis Medi y llynedd, a bydd yn arwain y gerddorfa am o leiaf 11 wythnos bob tymor. 

Mae ei egni, rhadlonrwydd ac angerdd ar y llwyfan wedi’i wneud yn ffefryn ymhlith cynulleidfaoedd a cherddorfeydd ar hyd a lled y byd. Yn ystod ei wyth mlynedd fel Cyfarwyddwr Cerdd Cerddorfa Symffoni Seattle, gwthiodd ffiniau rhaglenni cyngerdd traddodiadol, gan ennill sawl Grammy. 

Mae bellach yn Arweinydd Emeritws yn Seattle, ac yn 2019 fe’i penodwyd yn Artist Cyswllt Cerddorfa Ffilharmonig y BBC, gan feithrin perthynas agos â hi dros nifer o flynyddoedd. Ef oedd Cyfarwyddwr Artistig Cerddorfa Ieuenctid Genedlaethol Tsieina (2017–21) a Phrif Arweinydd La Monnaie (2012–14). 

Mae wedi arwain Cerddorfa Frenhinol Concertgebouw, a Cherddorfeydd Ffilharmonig Berlin, Tsiec, Llundain, Los Angeles ac Efrog Newydd, Cerddorfeydd Symffoni Boston a Chicago, Cerddorfa Staatskapelle Dresden a Cherddorfa Gŵyl Budapest, ymysg llawer o rai eraill. Mae hefyd wedi gwneud ymddangosiadau helaeth yn Asia ac Awstralasia, yn nodedig gyda Cherddorfa Ffilharmonig Seoul a cherddorfeydd Symffoni Melbourne ac Yuromi Nippon. Mae wedi ymddangos mewn nifer o wyliau, gan gynnwys Proms y BBC, Wien Modern, Caeredin ac Aspen. 

Mae ganddo ymrwymiad cryf i gefnogi talent newydd ac mae’n arwain myfyrwyr yn rheolaidd yn Ysgol Gerddoriaeth Colburn. Yn 2021, bu’n aelod o reithgor Cystadleuaeth Piano Ryngwladol Leeds a bu’n arwain myfyrwyr yn yr Academi Frenhinol yn Llundain, Ysgol Gerddoriaeth New England yn Boston a gwnaeth ei ymweliad blynyddol â Gŵyl Aspen. 

Hyfforddodd yn wreiddiol fel feiolinydd, cyn astudio arwain yn Ysgol Pierre Monteux yn yr Unol Daleithiau, yna yn Llundain yn yr Academi Frenhinol ac yna yn y Coleg Cerdd Brenhinol. Mae’n Athro Cyswllt yn Ysgol Gerdd Prifysgol Washington yn Seattle ac yn Artist Gwadd yn Ysgol Gerddoriaeth Colburn yn Los Angeles.

James Ehnes ffidil

Mae James Ehnes wedi ennill ei le fel un o’r cerddorion mwyaf poblogaidd ar y llwyfan rhyngwladol. Mae ei gyfuniad o feistrolaeth, telynegiaeth a cherddgarwch pendant wedi arwain at ymddangosiadau rheolaidd yn neuaddau cyngerdd enwocaf y byd. 

Mae uchafbwyntiau diweddar yn cynnwys cyngherddau gyda Cherddorfa’r MET yn Neuadd Carnegie, Leipzig Gewandhaussorchester, Llundain, Cerddorfeydd Symffoni NHK a San Francisco a Cherddorfa Ffilharmonig Munich. Y tymor hwn, mae’n parhau fel Artist Preswyl gyda Chanolfan Gelfyddydau Genedlaethol Canada. 

Ochr yn ochr â’i waith concerto, mae’n cynnal amserlen brysur o berfformio, gan ymddangos yn rheolaidd yn Neuadd Wigmore, Neuadd Carnegie, Canolfan Symffoni Chicago, Amsterdam Concertgebouw, yn ogystal ag yng ngwyliau Ravinia, Montreux, Verbier Dresden ac Aix-en-Provence. Mae’n gerddor siambr ymroddedig, ac ef yw arweinydd Pedwarawd Ehnes a Chyfarwyddwr Artistig Cymdeithas Cerddoriaeth Siambr Seattle. 

Mae ganddo ddisgyddiaeth helaeth ac mae wedi ennill sawl gwobr, gan gynnwys dwy wobr Grammy, tair Gwobr Gramophone ac 11 Gwobr Juno. Yn 2021, cyhoeddwyd mae ef oedd derbynnydd Gwobr Artist y Flwyddyn yng Ngwobrau Gramophone, a ddathlodd ei gyfraniadau diweddaraf i’r diwydiant recordio, gan gynnwys prosiect cyfnod clo o’r enw ‘Recitals from Home’. 

Dechreuodd James Ehnes astudio’r ffidil pan oedd yn bump oed, daeth o dan adain y feiolinydd nodedig o Ganada, Francis Chaplin, yn naw oed, a pherfformiodd am y tro cyntaf yn y gerddorfa yn 13 oed. Parhaodd â’i astudiaethau gyda Sally Thomas yn Ysgol Gerdd Meadowmount ac Ysgol Juilliard, gan ennill Gwobr Peter Mennin am Lwyddiant ac Arweinyddiaeth Eithriadol mewn Cerddoriaeth ar ôl iddo raddio ym 1997. Mae’n Aelod o Urdd Canada ac Urdd Manitoba, yn Gymrawd o Gymdeithas Frenhinol Canada, ac yn gymrawd anrhydeddus o’r Academi Gerdd Frenhinol, lle mae’n athro gwadd. 

Mae’n chwarae Stradivarius ‘Marsick’ o 1715.

Rhian Lois soprano

Mae’r soprano o Gymru, Rhian Lois, wedi dod yn adnabyddus am ei hyblygrwydd ar draws ystod o repertoire. Y tymor hwn, bydd hi’n perfformio am y tro cyntaf fel Gretel (Hansel a Gretel) gydag Chwmni Opera Hamburg a Pamina (Die Zauberflöte) gyda Chwmni Opera Montpellier, yn ogystal â pherfformio am y tro cyntaf fel Juliette (Die tote Stadt) gyda Chwmni Opera Cenedlaethol Lloegr. Mae ei huchafbwyntiau ar y llwyfan cyngerdd yn cynnwys perfformio gyda Cherddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC yng nghyngerdd heddiw ac, ym mis Mai, yn Te Deum ac Ellegiac Ode gan Stanford. 

Mae uchafbwyntiau diweddar yn cynnwys Janine/Ofwarren (The Handmaid’s Tale gan Poul Ruders) i Gwmni Opera Cenedlaethol Lloegr; Angelica (Figaro Gets a Divorce gan Elena Langer) yn Theatr Magdeburg; cymeriad y Governess (The Turn of the Screw) a ffilmiwyd gan OperaGlass Works; Gretel a Musetta (La bohème) i Gwmni Opera Cenedlaethol yr Alban; Oriana (Amadigi) gyda Chwmni Opera Garsington; Jerusha (The Intelligence Park gan Gerald Barry) yn Theatr Linbury y Tŷ Opera Brenhinol; Max (Where the Wild Things Are) i Gwmni Opera Shadwell ac ym mherfformiad cyntaf y gwaith yn Rwsia, yn Theatr Mariinsky; a Nannetta (Falstaff) yng Ngŵyl y Grange, ymysg eraill.

Ar y llwyfan, mae wedi perfformio yng Ngwobrau’r Sefydliad Opera Rhyngwladol a Gŵyl Enescu. 

Mae ei repertoire mewn cyngherddau yn amrywio o Handel a Mozart, drwy Mendelssohn a Brahms i Stravinsky.

Mae hi wedi graddio o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, y Coleg Cerdd Brenhinol a’r Stiwdio Opera Genedlaethol.

Neal Davies bariton-bas

Astudiodd Neal Davies yng Ngholeg y Brenin, Llundain, yr Academi Gerdd Frenhinol ac enillodd y Wobr Lieder yng Nghystadleuaeth Canwr y Byd Caerdydd 1991.

Yn y tŷ opera y tymor hwn, bydd yn chwarae rhan Zebul (Jephtha) gyda Music of the Baroque o dan y Fonesig Jane Glover; cymeriad Sergeant (The Yeomen of the Guard) gyda Chwmni Opera Cenedlaethol Lloegr; a Papageno (Die Zauberflöte) gyda Chwmni Opera Cenedlaethol Cymru. Ar y llwyfan cyngerdd, bydd yn canu’r Meseia gyda Cherddorfa Symffoni Genedlaethol Washington DC o dan Fabio Biondi; Dona nobis pacem gan Vaughan Williams i Gerddorfa Radio MDR o dan Howard Arman; Christ on the Mount of Olives gan Beethoven gyda Cherddorfa Ffilharmonig Bergen o dan arweiniad Syr Mark Elder; Ode for the Birthday of Queen Anne gan Handel gyda Bernard Labadie a Les Violons du Roy; a thaith o amgylch yr Alban yn perfformio Ddioddefaint Sant Mathew gan Bach gyda Chonsort Dunedin. 

Y tymor diwethaf, dychwelodd i Opera Cenedlaethol Lloegr a recordiodd gydag Opera’r Alban. Ar y llwyfan cyngerdd, cafodd gyfle i ganu Ariodate (Serse) ar daith gyda The English Concert; The Creation gyda Cherddorfa Genedlaethol Frenhinol yr Alban; Requiem Mozart yn Tokyo; Meseia gyda Les Violons du Roy; a thaith gyngerdd Ewropeaidd o Israel in Egypt gyda’r Freiburger Barockorchester.

Mae ei ymddangosiadau diweddar wedi cynnwys Peter Grimes gyda Cherddorfa Ffilharmonig Bergen, Theodora gydag Arcangelo yn y Konzerthaus yn Fienna, taith o Nawfed Symffoni Beethoven gyda’r Hallé, a Gŵyl Caeredin a Proms y BBC. 

Mae ei ddisgyddiaeth eang wedi ennill gwobrau, gan gynnwys gwobr Gramophone, BBC Music Magazine a Grammy.