Mahler 9 gyda Markus Stenz 

Gustav Mahler 
Symffoni Rhif 9 (81’) 

Ni fydd egwyl

Markus Stenzarweinydd

Mae’r cyngerdd yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu ar raglen 'Radio 3 in Concert' yn y dyfodol. Bydd ar gael drwy BBC Sounds am 30 diwrnod ar ôl ei ddarlledu. Mae BBC Sounds hefyd yn cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

1 Andante comodo – Allegro
2 Im Tempo eines gemächlichen  Ländlers. Etwas täppisch und sehr derb
3 Rondo-Burleske. Allegro assai. Sehr trotzig
4 Adagio. Sehr langsam und noch zurückhaltend

Mae gweithiau hwyr yn tueddu i ennill statws mytholegol bron – cipolwg hudolus ar feddwl y cyfansoddwr yn ei ddyddiau olaf wrth iddo fynegi ei greadigrwydd am y tro olaf. Ac mae’n wir, pan gyfansoddodd Mahler ei Nawfed Symffoni, roedd marwolaeth yn taflu ei gysgod drosto. Yn 1907, roedd wedi colli ei ferch bedair oed i’r dwymyn goch, ac o fewn ychydig fisoedd wedyn, canfu ei feddyg fod ganddo gyflwr ar y galon nad oedd modd ei wella. Ar ben hyn, roedd yr ofergoel ynghylch cyfansoddi Nawfed symffoni, fel yr eglurodd ei wraig Alma yn ei llythyrau: ‘Yn ei ofn a’i ddychryn, roedd am osgoi Nawfed Symffoni, oherwydd nid oedd Beethoven na Bruckner wedi llwyddo i gyfansoddi Degfed Symffoni.’ Fel y digwyddodd hi, fe fyddai hanes, yn wir, yn ailadrodd ei hun. Ei Nawfed symffoni fyddai ei symffoni orffenedig olaf. Bu farw yn 1911, flwyddyn cyn iddi gael ei pherfformio am y tro cyntaf. 

Does dim rhyfedd felly bod y gwaith hwn wedi ennill yr un statws ‘gwely angau’ eiconig – mae nodau olaf y diweddglo hyd yn oed wedi’u marcio fel ersterbend (‘graddol ddarfod’). Gallai manylyn o’r fath ymddangos yn ddibwys pe na bai’r symffoni gyfan yn frith o gyfeiriadau at angau a therfynu, o thema agoriadol y symudiad cyntaf hyd nodau clo yr olaf. Yn yr un modd ag y mae’r symffoni fel pe bai’n pylu i ddim byd, felly hefyd mae’n dod i fod yn ddiarwybod inni bron, gyda’r delyn ac yna’r offerynnau llinynnol yn amlinellu’r motiff ‘Leb’ whol (ffarwel) sydd fel ochenaid – geiriau y mae Mahler ei hun yn eu hysgrifennu i mewn i’r sgôr. Ond o’r egin syniad bach cynnil hwn, mae’n creu symudiad enfawr o ehangder anhygoel, heb ddim yn tarfu ar naws y darn ond ymyrraeth sydyn yr offerynnau pres a’r offerynnau taro, sy’n cael eu chwarae yn ôl cyfarwyddyd Mahler, ‘gyda’r ffyrnigrwydd mwyaf’.

Ym marn y cyfansoddwr Alban Berg, dyma’r symudiad sy’n datgelu gwir fwriadau Mahler wrth gyfansoddi ei Nawfed symffoni. Dyma lle mae’n dangos, er mai symffoni am angau ydyw, mae hefyd yn ymwneud cymaint â’r hyfrydwch a’r boddhad o fyw. ‘Y symudiad cyntaf yw’r symudiad gorau a gyfansoddodd Mahler erioed’, ysgrifennodd Berg. ‘Mae’n mynegi cariad aruthrol tuag at y ddaear hon, y dyhead i fyw arni mewn heddwch a mwynhau natur i’r eithaf – cyn i angau ein cipio. Oherwydd mae marw yn anochel.’ 

Mae llythyrau Mahler yn adrodd stori debyg. Yn ystod haf 1909, fel hyn yr ysgrifennodd at yr arweinydd Bruno Walter: ‘Mae gennyf fwy o awch am fywyd nag erioed, ac mae “arferion byw” yn felysach nag erioed.’ Mae Mahler yn arllwys yr awch hwn am fywyd i mewn i ddau symudiad canolog y Nawfed: yn y cyntaf ar ffurf dawns werin fywiog sy’n bygwth troi’n walts bensyfrdanol a’r ail yn Rondo-Burleske tanbaid sy’n rhoi lle blaenllaw i’w greadigrwydd gwrthbwyntiol. Pan ddaw’r diweddglo, felly, mae’n tarddu – nid o gysgodion angau – ond o egni ac asbri bywyd. Ac, wrth i’r bywyd hwnnw araf ddiferu ymaith, yn anfoddog, yn ystod y symudiad olaf epig hwn, daw’n amlwg nad yw Mahler yn nodi ei ymadawiad dwys o’r byd hwn ond, yn hytrach, yn dal gafael â’i holl einioes ym munudau olaf ei fywyd. 

<sup>Nodyn y rhaglen ©`Jo Kirkbride

Gwrando Pellach: Cerddorfa Gurzenich/Markus Stenz (Oehms OC654)

Darllen Pellach: Gustav Mahler: An Introduction to His Music Deryck Cooke (Faber)</sup>

Bywgraffiadau

Markus Stenz arweinydd

Astudiodd Markus Stenz yn yr Hochschule für Musik yn Cologne dan Volker Wangenheim ac yn Tanglewood gyda Leonard Bernstein a Seiji Ozawa. 

Ymddangosodd am y tro cyntaf mewn opera yn 1988 yn La Fenice yn Fenis. Dychwelodd yno’r tymor diwethaf ar gyfer gweithiau gan Mozart, Schumann a Wagner a’r tymor hwn a thu hwnt mae’n arwain Der fliegende Holländer gan Wagner a Wozzeck gan Berg.

Mae ei uchafbwyntiau operatig eraill yn cynnwys Die Gezeichneten gan Schreker yn Opera Talaith Bafaria, Munich; première byd Fin de partie  gan György Kurtág yn La Scala, Milan,  gyda pherfformiadau dilynol yn Opera Cenedlaethol yr Iseldiroedd ac Opéra National de Paris ac A Midsummer NIght’s Dream gan Britten ynghyd â Les contes d’Hoffmann gan Offenbach yn y Deutsche Oper Berlin.

Y tymor hwn bydd yn ymddangos am y tro cyntaf gyda’r Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia yn Rhufain a Cherddorfa Symffoni Detroit ac yn dychwelyd i gerddorfeydd Ffilharmonig Japan, Radio’r Iseldiroedd a Seoul, Cerddorfeydd Symffoni Oregon ac Indianapolis a Cherddorfa Gürzenich yn Cologne. 

Ymhellach ymlaen, bydd yn gweithio gydag Orchestre National de Lyon, Opera Cenedlaethol yr Iseldiroedd a Cherddorfa Symffoni Dinas Birmingham.

Yr ychwanegiad diweddaraf i’w gatalog recordiau (sydd wedi ennill sawl gwobr) yw Symffoni Rhif 7 Bruckner gyda Cherddorfa Symffoni Stavanger. Ymysg ei uchafbwyntiau eraill mae cylch o symffonïau Mahler, Don Quixote  a Till Eulenspiegel gan Richard Strauss a Gurrelieder gan Schoenberg, bob un gyda Cherddorfa Gürzenich.