Handel’s Messiah

George Frideric Handel
Meseia^*  (159’)  

Rhian Lois Soprano
Helen Charlston Mezzo-soprano
Hiroshi Amako Tenor
Matthew Brook Bas

Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC (Lesley Hatfield blaenwr)
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC (Adrian Partington cyfarwyddwr artistig)
John Butt arweinydd

^*Cliciwch yma am i lawrlwytho'r testun

Mae’r cyngerdd hwn yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu ar 16 Rhagfyr yn ‘Radio 3 in Concert’. Bydd ar gael i’w ffrydio neu ei lawrlwytho am 30 diwrnod ar ôl ei ddarlledu drwy BBC Sounds, lle gallwch hefyd ddod o hyd i bodlediadau a chymysgiadau cerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

Er bod Handel yn arbennig o enwog am ei oratorios Seisnig, ni ddaeth y genre yn fara menyn iddo tan yn gymharol hwyr yn ei yrfa gyfansoddi. Yn wir, tan yr 1730au, ei brif ddiddordeb oedd opera Eidalaidd. Fodd bynnag, cafodd uchelgeisiau Handel ar gyfer y genre opera eu llesteirio gan gostau cynhyrchu cynyddol a newid yn chwaeth cynulleidfaoedd. Oherwydd methiant i gael digon o danysgrifwyr ar gyfer tymor opera 1738 yn Theatr y Brenin troes y cyfansoddwr at genre yr oratorio. 

Roedd gan oratorios lawer yn gyffredin gydag operâu o ran ffurfiau, arddulliau a syniadau cerddorol, felly nid oedd rhaid i Handel newid ei iaith gyfansoddi yn sylfaenol. Fodd bynnag, roeddent yn denu cynulleidfa ehangach yn rhinwedd y ffaith eu bod yn Saesneg ac yn dibynnu ar ddeunydd Beiblaidd, gan apelio felly at y dosbarthiadau canol Protestannaidd a oedd weithiau’n teimlo bod iaith a chynnwys operâu yn anhygyrch. Yn weithiau nad oedd angen eu llwyfannu, ond a oedd wedi’u cynllunio ar gyfer y neuadd gyngerdd, roedd llai o orbenion ariannol hefyd. Felly, yn niwedd yr 1730au a dechrau’r 1740au, cyfansoddodd Handel gnwd o oratorios eithriadol, gan gynnwys Saul, Israel yn yr Aifft, a’i waith enwocaf, Y Meseia, a berfformiwyd am y tro cyntaf yn Nulyn, ac a fu’n llwyddiant ysgubol.

Mae’r Meseia wedi’i seilio ar destun gan Charles Jennens ac mae’n portreadu Iesu Grist fel y gwir Feseia a addawyd gan y proffwydi Hebreaidd, gan roi hanes cenhadaeth Iesu drwy destunau o’r Hen Testament sy’n cefnogi’r athrawiaeth hon, a gogoneddu Crist yn y nefoedd. 

Er ei fod yn defnyddio grymoedd cymedrol, mae’r Meseia yn waith ar raddfa fawr, yn cael ei chwarae mewn tair rhan ac mae perfformiad llawn yn para oddeutu dwy awr a hanner. Nid oes amheuaeth am allu Handel i ddal dychymyg cynulleidfa gydol y gwaith oherwydd yr amrywiaeth anhygoel sydd ynddo. 

Yn Rhan 1, mae’r darn lleisiol cyntaf yn adroddgan delynegol hyfryd gan y tenor ‘Comfort ye, my people’. Mae’n cynnwys cyfeiliant llinynnol ysgafn ond dychlamus, fel curiad calon sy’n sail i’r unawdydd. I’r gwrthwyneb, mae agoriad ansicr yr aria mezzo ‘But who may abide the day of his coming?’ yn ildio i adran ganolog stormus sy’n osodiad o’r geiriau ‘For he is like a refiner’s fire’, gyda’r llinynnau’n chwarae tremolo cyffrous. Mae’r corysau enwog yn y rhan hon yn cynnwys ‘For unto us a child is born’, gyda’i dôn nwyfus a’i neges lawen.

Mae Rhan 2 yn agor gyda chorws trwm, ‘Behold the lamb of God’; mae ei rhythm yn adleisio agorawdau mawreddog yn yr arddull Ffrengig. Mae aria dyner ar gyfer y mezzo yn dilyn, ‘He was despised’, unwaith eto gydag adran ganolog stormus. Prif ogoniant Rhan 2 yw’r corws bythol boblogaidd ‘Hallellujah’, wedi’i sgorio ar gyfer yr holl ensemble ac yn cynnwys llawer o ddynwared cerddorol rhwng y rhannau lleisiol, gan greu effaith o ogoneddu enw Iesu ym mhob cornel o’r nefoedd a’r ddaear. 

Yn Rhan 3, mae trwmped unigol yn cael eiliad o ogoniant yn yr aria fas ‘The trumpet shall sound’, ac mae’r gwaith yn cloi gyda chorws mawreddog wedi’i osod ar y gair ‘Amen’.

^{Nodyn y rhaglen © Aditya Chander
Astudiodd Aditya Chander Gerddoriaeth yng Ngholeg Magdalen, Caergrawnt, a derbyniodd radd Meistr mewn Cerddoriaeth, Gwyddoniaeth a Thechnoleg o Brifysgol Stanford, Califfornia.}  

Er mwyn ein helpu i wella ein rhaglenni cyngherddau ar-lein, a fyddech cystal â llenwi’r arolwg 5-munud hwn?

Bywgraffiadau

John Butt arweinydd

Mae John Butt yn Athro Cerddoriaeth Gardiner ym Mhrifysgol Glasgow, yn gyfarwyddwr cerddorol y Dunedin Consort ac yn Brif Artist gyda’r Orchestra of the Age of Enlightenment. Ef yw awdur pum monograff sy’n canolbwyntio ar Bach, y Baroc a chysyniadau o ran arferion perfformio hanesyddol; mae ei waith diweddar yn tueddu tuag at gerddoriaeth a moderniaeth, diwylliannau gwrando a phrofiad cerddorol corfforedig, cerddoriaeth a ffilm.  

Mae’r uchafbwyntiau ymysg ei recordiadau yn cynnwys recordiadau unigol ar y bysellfwrdd a chyfrifon sydd wedi ennill Gwobr Gramophone gyda’r Dunedin Consort o’r Meseia a’r Requiem gan Mozart. Mae ei recordiadau diweddaraf yn cynnwys Samson Handel a chantatas Bach. 

Mae wedi ymddangos sawl gwaith yng Ngŵyl Caeredin a Proms y BBC gyda’r Dunedin Consort, yn fwyaf diweddar yng Ngŵyl Caeredin gydag opera newydd Errollyn Wallen, Dido’s Ghost. Mae hefyd wedi ymddangos fel arweinydd gwadd gyda Cherddorfa Siambr yr Alban, Sinfonia Dinas Llundain, Cerddorfeydd Symffoni’r BBC a Stavanger, Cerddorfa Ffilharmonig Rotterdam, Hallé, Orchestra of the 18th Century, The English Concert, Cerddorfa Baroc Portland, Music of the Baroque, Academy of St Martin in the Fields a Cherddorfa Baroc Iwerddon. 

Yn 2013, derbyniodd OBE a Medal Coleg Brenhinol yr Organyddion.

Rhian Lois soprano

Mae’r soprano o Gymru, Rhian Lois, wedi graddio o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, y Coleg Cerdd Brenhinol a’r Stiwdio Opera Genedlaethol. 

Y tymor hwn mae’n dychwelyd i Opera Cenedlaethol Lloegr fel Janine/Ofwarren (The Handmaid’s Tale gan Poul Ruders) ac mae’n ymddangos am y tro cyntaf yn Theatr Magdeburg.

Mae ei huchafbwyntiau y tymor diwethaf yn cynnwys ymddangos am y tro cyntaf gydag Opera Glassworks a Garsington Opera ac ymddangosiadau gydag Opera’r Alban. Mae hefyd wedi ymddangos yn Opera Cenedlaethol Lloegr, Theatr Linbury y Tŷ Opera Brenhinol, Palas Alexandra yn Llundain, Theatr Mariinsky, Santa Fe Opera, Grand Théâtre de Genève, Nevill Holt Opera ac Opera Cenedlaethol Cymru, ymysg eraill.

Ar y llwyfan cyngerdd, mae wedi perfformio yn y Sefydliad Gwobrau Opera Rhyngwladol, Gŵyl Enescu, Royal Festival Hall yn Llundain, Symphony Hall, Birmingham, a Milton Court yn y Barbican. Mae ei repertoire yn cynnwys gweithiau gan Handel, Mendelssohn, Mozart a Stravinsky. 

Mae ei recordiadau’n cynnwys The Turn of the Screw gan Britten, dan arweiniad John Wilson a’r Gerddoriaeth Achlysurol i A Midsummer Night’s Dream gan Mendelssohn gydag Edward Gardner.

Helen Charlston mezzo-soprano

Enillodd Helen Charlston y Wobr Gyntaf yng Nghystadleuaeth Ganu Handel yn 2018, a chyrhaeddodd rownd derfynol Cystadleuaeth Opera Hurn Court, a Chystadleuaeth Ganu Ryngwladol Gŵyl y Grange. Roedd hi’n ‘Seren Newydd’ Orchestra of the Age of Enlightenment (2017–19) ac yn un o Artistiaid City Music Foundation yn 2018. Eleni ymunodd ag academi Les Arts Florissants Le Jardin des Voix a daeth yn aelod o gynllun Artistiaid y Genhedlaeth Newydd BBC Radio 3.

Mae ei huchafbwyntiau diweddar a’r rhai sydd ar y gweill yn cynnwys y perfformiad cyntaf o The Isolation Songbook gyda Michael Craddock ac Alexander Soares, ymddangosiadau gyda Cherddorfa Ffilharmonig Frenhinol Lerpwl, Adelaide, Cerddorfeydd Symffoni Seattle a Gorllewin Awstralia a’r Gabrieli Consort & Players, a datganiadau unigol yng Ngŵyl Gerddoriaeth Gynnar Efrog, a gwyliau Handel Llundain, Korčula Baroque, Gŵyl Ryngwladol Caerlŷr a Fitzrovia.

Y llynedd, perfformiodd rôl Anna yn opera newydd Tom Smail, Blue Electric, am y tro cyntaf erioed. Mae ei rolau operatig eraill yn cynnwys Messenger a Proserpina (L’Orfeo), Gwrach Gyntaf (Dido and Aeneas), Olga (Eugene Onegin), Florence Pike (Albert Herring), Ino (Semele), Sara (Tobias and the Angel gan Jonathan Dove) a Dinah (Trouble in Tahiti). Creodd hefyd y brif rôl yn y perfformiad cyntaf o Dido Is Dead gan Rhiannon Randle.

Mae’n gyn brif gôr-gantor Côr Merched Abaty St Albans ac roedd yn ysgolhaig corawl yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt.

Hiroshi Amako tenor

Symudodd y tenor Japaneaidd-Gymreig Hiroshi Amako, i Ogledd Cymru yn 8 oed, gan astudio’r ffidil a’r piano i ddechrau. Astudiodd Gerddoriaeth yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, lle’r oedd yn ysgolhaig corawl, ac yn ddiweddarach dilynodd astudiaethau lleisiol yn yr Academi Gerdd Frenhinol a’r Stiwdio Opera Ryngwladol yn yr Hamburg State Opera, lle bu’n canu rhannau fel Abdallo (Nabucco) a Borsa (Rigoletto), yn ogystal â chreu rôl Göbbels (IchundIch Johannes Harneit). Ers y tymor diwethaf, mae wedi bod yn aelod o’r Stiwdio Opera yn y Vienna State Opera, lle mae wedi canu rhannau fel Liberto (L’incoronazione di Poppea), Major Domo Faninal (Der Rosenkavalier), Count Almaviva (Der Barbier für Kinder) a Belmonte (Die Entführung ins Zauberreich). 

Mae wedi gweithio gydag arweinwyr blaenllaw, gan gynnwys Kent Nagano, Paolo Carignani, Philippe Jordan a Pablo Heras-Casado, Ton Koopman, a Stephen Layton.

Mae hefyd yn ymddangos yn rheolaidd ar y llwyfan cyngerdd ac mae’n ddatgeiniad brwd; enillodd drydedd Gystadleuaeth Cân Ryngwladol Helmut Deutsch, ac mae wedi perfformio yn Neuadd Wigmore ac yng Ngŵyl Lieder Rhydychen. Mae ei uchafbwyntiau mewn cyngherddau yn cynnwys Eleias gan Mendelssohn gyda Cherddorfa Symffoni Dinas Birmingham, Dioddefaint Sant Matthew gan Bach gyda Cherddorfa Philharmonia Auckland a Dioddefaint Sant Ioan gyda’r Orchestra of the Age of Enlightenment.

Matthew Brook bas

Astudiodd Matthew Brook yn y Coleg Cerdd Brenhinol ac mae wedi ymddangos fel unawdydd ledled Ewrop, Awstralia, Gogledd a De America a’r Dwyrain Pell. 

Mae wedi gweithio gyda phrif arweinwyr, gan gynnwys Harry Christophers, Syr Mark Elder, Syr John Eliot Gardiner, Richard Hickox, Charles Mackerras a Christophe Rousset.

Yn y tŷ opera, mae wedi perfformio rhannau mewn gweithiau gan Bernstein, Bizet, Britten, Handel, Janáček, Menotti, Monteverdi, Mozart, Purcell, Rameau, Rossini, Vaughan Williams a Walton.

Y tymor hwn mae’n perfformio rhaglen ddatganiadau gydag Iain Burnside o’r enw ‘View from the Villa’ yng Ngŵyl Lammermuir; y Meseia gyda Music of the Baroque yn Chicago ac ar daith yn Ewrop gyda’r Academy of Ancient Music; Peilat yn Nioddefaint St Ioan gan Bach gyda Les Violons du Roy yn Quebec; a Lodovico (Otello) ar gyfer Grange Park Opera.

Mae ei recordiau sydd wedi ennill gwobrau yn cynnwys gweithiau gan J. S. Bach, Handel a Gilbert a Sullivan.

Yn y neuadd gyngerdd mae ei repertoire yn cynnwys gweithiau corawl cysegredig Bach, Symffoni Rhif 9 Beethoven, L’enfance du Christ gan Berlioz, Ein deutsches Requiem gan Brahms, The Dream of Gerontius gan Elgar, Die Jahreszeiten a Harmoniemesse gan Haydn, Eleias gan Mendelssohn a Thrydedd Symffoni Nielsen.