Sofi Jeannin yn arwain Stravinsky,
Ravel a Boulanger

Maurice Ravel   
L’aurore * (9’) 

Igor Stravinsky  
Symphonies of Wind Instruments (fersiwn 1947) (12’) 

Lili Boulanger  
Vieille prière bouddhique ** (9’) 

EGWYL  (20’) 

Maurice Ravel   
Le tombeau de Couperin (17’) 

Igor Stravinsky  
Symphony of Psalms (21’) 

Sofi JeanninArweinydd
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC
Roland George Tenor *
Deryck WebbTenor ** 

Mae’r cyngerdd yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu yn y dyfodol ar Afternoon Concert a’i ffilmio i’w ryddhau yn y dyfodol yng Nghyfres Cyngherddau Digidol BBC NOW. Bydd ar gael am 30 diwrnod ar ôl ei ddarlledu drwy BBC Sounds, lle gallwch hefyd ddod o hyd i bodlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth. Ewch i bbc.co.uk/now i gael rhagor o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

Roland Georgetenor
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC  

Mae L’aurore (‘Y Wawr’) Ravel yn waith anghyffredin yn wir. Fe’i cyfansoddwyd yn 1905 yn ystod cyfnod anodd i deulu Ravel, oherwydd yn y flwyddyn honno cafodd reid yn dwyn yr enw ‘Whirlwind of Death’ a ddyfeisiwyd gan dad y cyfansoddwr ei lansio yn y Casino de Paris ond cafodd ei chau’n fuan yn dilyn damwain angheuol.

Cyfansoddwyd y darn byr hwn ar gyfer unawdydd tenor, côr cymysg a cherddorfa ar gyfer rownd ragarweiniol Prix de Rome, y gystadleuaeth uchaf ei bri yn y Conservatoire ym Mharis. Mae Ravel yn dyrchafu cerdd ddi-nod gan awdur dienw drwy gyffyrddiadau offerynnol llawn dychymyg a gweadau serennog; gan ddatblygu hyd at uchafbwynt dramatig cyn dod i ben yn sydyn.

Er iddo ymdrin yn hyderus â’r grymoedd mawr, ni chafodd Ravel ei ddewis ar gyfer rownd derfynol y gystadleuaeth. Yn wir, yn wahanol i Ravel, roedd y chwe chystadleuydd llwyddiannus yn fyfyrwyr i Charles Lenepveu, a oedd yn digwydd bod ar y panel beirniadu. Byddai Ravel hefyd wedi bod yn ymwybodol ei fod weithiau’n torri rheolau ysgrifennu rhan-leisiol harmonig traddodiadol, ac fe’i beirniadwyd hyd yn oed am ddefnyddio trombonau mewn darn tawel: Roedd Lenepveu o’r farn mai dim ond pan fydd lefel y sain yn uchel y dylid defnyddio’r offerynnau pres trwm. Serch hynny, gellir bellach ystyried L’aurore yn nodweddiadol o gerddoriaeth Ffrengig ar droad yr 20fed ganrif ac yn ychwanegiad diddorol iawn at restr waith Ravel.

^{Nodyn y rhaglen © Caroline Potter}

^{Gwrando Pellach: Mathys Lagier; Choeur a Orchestre National des Pays de la Loire/Pascal Rophé (BIS BIS2582)
Darllen Pellach: Ravel Roger Nichols (Yale UP)}

Weithiau byddai Stravinsky yn defnyddio’r gair ‘symffoni’ yn ystyr yr Hen Roeg, gan olygu dim mwy na ‘chytundeb sain’, yn hytrach na ffurf draddodiadol sy’n datblygu. Y Symphonies of Wind Instruments yw’r enghraifft fwyaf eithafol o hyn. Mae fel rhyw draethawd cyfansoddi ar sut i osod chwythbrennau ac offerynnau pres y gerddorfa yn haenau mewn ffyrdd trawiadol a lliwgar. Mae wedi’i lunio o flociau o sain sy’n cyferbynnu’n fawr, sydd yn aml yn eithaf statig a moel eu heffaith.

Ysgrifennodd Stravinsky Symphonies ychydig flynyddoedd ar ôl Defod y Gwanwyn, ac ar yr un pryd â’i ymdrechion cychwynnol i gwblhau Les noces, darn y cafodd anhawster i benderfynu ar offeryniaeth ar ei gyfer (yn y diwedd penderfynodd beidio â defnyddio unrhyw offerynnau chwyth, ac yn wir dim offerynnau cynnal o gwbl – y gwrthwyneb llwyr i’r Symphonies). 

Yn yr un modd â’r ddau fale mawr hynny, mae Symphonies yn llawn alawon gwerin (neu ffug alawon gwerin sy’n swnio’n ddilys a ysgrifennodd Stravinsky ei hun). Mae’r rhain yn dynwared patrymau pwyslais chwareus Rwseg lafar, ac yn creu rhythmau a newidiadau yn y mydr nad oes modd eu rhagweld. Er bod y dechneg hon yn cyfleu anhrefn a chreulondeb yn Nefod y Gwanwyn ac awyrgylch gwyllt o ddathlu yn Les noces, yma mae’r alawon yn felancolaidd ac iasol, gan ddolennu rhwng y gweadau dwysach.

Daw Symphonies i ben drwy ail-greu darn piano diweddar Stravinsky er cof am Debussy, a fu farw yn 1918, gan roi i’r darn hwnnw, sydd fel arall yn haniaethol, ddyfnder galargan ac, yn bwysicach efallai i Stravinsky, ymdeimlad o seremoni neu, yn well fyth, o ddefod.

^{Nodyn y rhaglen © Tom Owen}

^{Gwrando Pellach: Berliner Philharmoniker/Syr Simon Rattle (Warner Classics  7236112)}

^{Darllen Pellach: Stravinsky: A Creative Spring: Russia and France 1882–1934 Stephen Walsh (Pimlico)}

Deryck Webbtenor
Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC  

Mae Vieille prière bouddhique, a ddechreuwyd yn Rhufain yn 1914 a’i gwblhau yn Arcachon yn 1917, yn gosod cyfieithiad Ffrengig o hen destun Bwdhaidd. Cyflwynodd ffrind Lili Boulanger, Suzanne Karpelès, a oedd yn astudio Astudiaethau Dwyreiniol yn y Sorbonne, y cyfansoddwr i’r testun a hi oedd hefyd yn gyfrifol am y cyfieithiad o Pali, yr iaith Fwdhaidd gysegredig. Mae’r is-deitl ‘Prière quotidienne pour tout l’univers’ (Gweddi ddyddiol dros y bydysawd cyfan) yn gyflwyniad addas i naws y gwaith. Caiff y thema o frawdoliaeth rhwng pawb ar draws y byd ei chyfleu drwy ysgrifennu corawl sy’n syml, yn uniongyrchol ac yn aml mewn wythfedau, gyda phawb yn canu’r un llinell. Mae cyffyrddiadau moddol, er enghraifft yn y brif alaw, yn symud yr iaith gerddorol oddi wrth rywbeth clasurol Gorllewinol i rywbeth sy’n llai penodol o ran amser a lle. 

Yr elfen ‘ecsotig’ amlycaf o Vieille prière bouddhique  yw unawd hir y ffliwt, sy’n ymestyniad o ddeunydd corawl a glywyd yn flaenorol ac yn adleisio diwylliant estron dychmygol yn ei harddull swyn-ganiadol a’i hyblygrwydd rhythmig. Cafodd y gwaith ei berfformio am y tro cyntaf ar 9 Mehefin 1921 dan y teitl camarweiniol ‘Prière hindoue’ yn Salle Pleyel ym Mharis, dan arweiniad Henri Busser; roedd y perfformwyr ar yr achlysur hwn yn cynnwys Nadia Boulanger ar y piano.

Roedd Lili Boulanger wrth ei bodd â gemau geiriau, seiffrau a mwyseiriau cerddorol, ac ar ddechrau ei dyddiadur yn 1912 nododd ddarnau o iaith breifat, y mae rhai ohonynt wedi’u seilio ar nodau cerddorol. Mae un seiffr yn cynrychioli’r enw ‘Lili’: do–sol–do–sol (C–G–C–G), set o bedwar nodyn sy’n amlwg yn Vieille prière bouddhique. Mae hyn yn awgrymu bod y darn corawl hwn nid yn unig yn weddi gyffredinol, ond hefyd yn waith personol iawn.

^{Nodyn y rhaglen © Caroline Potter}

^{Gwrando Pellach: Martial Defontaine; Namur Symphonic Choir; Luxembourg Philharmonic Orchestra/Mark Stringer (Timpani 1C1148)}

^{Darllen Pellach: Nadia and Lili Boulanger Caroline Potter (Routledge)}

EGWYL: 20 munud

1 Prélude
2 Forlane
3 Menuet
4 Rigaudon 

Cyfres ar gyfer y piano oedd Le tombeau de Couperin yn wreiddiol. Dechreuodd Ravel weithio arni yn 1914, ond daeth y Rhyfel Byd Cyntaf ar ei draws ac ni chafodd y darn ei gwblhau tan 1917. Cafodd chwe symudiad – Prélude, Fugue, Forlane, Rigaudon, Menuet a Toccata – eu modelu ar ddawnsfeydd Baroc Ffrengig a’u cyflwyno gyda’i gilydd er cof am ei ffrindiau a laddwyd yn y rhyfel. Yn 1919, sgoriodd y cyfansoddwr bedwar o’r symudiadau hyn ar gyfer cerddorfa fach. 

Beth yw’r ffordd orau i weithiau cerddorol goffáu anwyliaid? Nid cyfres o farwnadau yw Tombeau Ravel. Nid yw ychwaith wedi’i fwriadu fel cyfres o bortreadau personol. Yn hytrach, mae ymdeimlad anweledig o hiraeth, o fydoedd coll a phethau arallfydol. Mae teyrngedau soffistigedig Ravel yn anrhydeddu’r cof am bobl heb eu hamgáu mewn ambr, ac mae’r canlyniad yn aml yn hynod deimladwy ac ysgogol. 

Yn y Prélude, mae llif cyson y nodau’n debyg i symudiad diddiwedd. Roedd y Forlane yn ddawns werin fywiog a chyflym a oedd yn gysylltiedig â Fenis, ond yr hyn sy’n wahanol yn fersiwn Ravel yw’r tempo cymedrol, y rhythmau melodaidd a’r mynegiant lle ceir rhywfaint o lithrennu. Mae’r Menuet yn cyfleu anwyldeb ac urddas. Er gwaethaf yr adran ganol fugeiliol ei harddull, nodweddir y Rigaudon gan soniaredd disglair a chyfyngau breision, sy’n dod â’r gwaith i ben yn afieithus.

^{Nodyn y rhaglen © Lucía Camacho Acevedo}

^{Gwrando Pellach: Les Siècles/François-Xavier Roth (Harmonia Mundi HMM905281)}

1 Exaudi orationem meam, Domine –
2 Expectans expectavi Dominum –
3 Alleluia. Laudate Dominum 

Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC  

Cafodd y Symphony of Psalms ei hysgrifennu yn ystod blynyddoedd mwyaf cynhyrchiol yr hyn sy’n cael ei alw’n aml yn gyfnod Neoglasurol Stravinsky – er bod y term yn un llac yma, gan fod y cyfansoddwr wedi benthyca o amrywiaeth mor eang o hen arddulliau a ffurfiau, ac wedi canfod cynifer o ffyrdd dyfeisgar o’u gweddnewid. Yn wir, mae’r gyfres o weithiau o Oedipus rex (1927) hyd at Perséphone (1933) – sy’n cynnwys Apollo a’r Concerto i’r Ffidil – yn cynnwys amrywiaeth anhygoel o ddulliau cyfansoddi. Daw’r Symphony of Psalms yng nghanol y dilyniant hwn ac efallai mai hon yw’r mwyaf enigmatig o ran arddull.

Roedd y newidiadau parhaus yn idiom Stravinsky weithiau’n achosi dryswch yn ystod y cyfnod hwn, gyda’r beirniaid yn ei gyhuddo o ddibynnu gormod ar guddio a mygydau cerddorol. Ond ni ellir amau diffuantrwydd y gwaith hwn: ymgais i ddatgan bod ei ffydd yn rhywbeth personol ac ysbrydoledig. Er bod ei ddarnau cynharach ar gyfer y Ballets Russes yn agosach at basiant, gyda throadau Rwsiaidd yn cael eu gorliwio ar gyfer cynulleidfa Paris, mae’r Symphony of Psalms yn dyddio o gyfnod pan oedd wedi bod yn alltud cosmopolitan ers dros 15 mlynedd yn Ffrainc, ac mae’n fynegiant mwy dwys a difrifol o’i etifeddiaeth Uniongred Rwsiaidd. Efallai nad dyma’r darn Nadoligaidd yr oedd Serge Koussevitzky yn gobeithio amdano wrth ei gomisiynu (i ddathlu pen-blwydd Cerddorfa Symffoni Boston yn 50 oed), ond mae mawredd gorfoleddus yn ffrwtian o dan yr wyneb.

Nid oes clarinetau, feiolinau na fiolau yn rhan o’r offeryniaeth, ac ar brydiau crëir sain iasol, wag. Mewn mannau eraill, mae Stravinsky yn gwneud defnydd tarawol o ddau biano cerddorfaol, gan fywiogi’r darnau lle mae’r llinellau lleisiol yn swnio fel siant defodol.

Er bod gosod salmau yn aml yn ymarfer mewn paru geiriau mewn modd uniongyrchol ac amlwg, mae Stravinsky’n osgoi ystrydebau o’r fath, gan ymatal yn y trydydd symudiad rhag portreadu’r offerynnau a grybwyllir yn Salm 150. Yma, daw’n amlwg fod canmol ac addoli, i’r cyfansoddwr hwn, mewn gwirionedd yn gyflyrau tawel a myfyriol. Ar ddechrau’r ail symudiad, mae Salm 40 yn datgan bod yr Arglwydd wedi rhoi ‘yn fy ngenau gân newydd’, ond mae hyn yn cael ei ganu tra mae dyfais hynod hynafol, ffiwg ddwbl syfrdanol, yn datblygu. Y symudiad cyntaf yw’r un sy’n ein hatgoffa fwyaf o ‘gyfnod Rwsiaidd’ Stravinsky, gyda’i drawsacennu a’i ailadrodd obsesiynol o ddim ond un neu ddau o nodau.

Fel y Symphonies of Wind Instruments, mae’n waith aruthrol yn hytrach na symffoni yn yr ystyr draddodiadol – dyfais fframio enfawr ar gyfer y synau a wneir wrth ganu’r salmau.

^{Nodyn y rhaglen © Tom Owen}

^{Gwrando Pellach: Rundfunkchor Berlin; Berliner Philharmoniker/Pierre Boulez (DG E4576162)}

Er mwyn ein helpu i wella ein rhaglenni cyngherddau ar-lein, a fyddech cystal â llenwi’r arolwg 5-munud hwn?

Bywgraffiadau

Sofi Jeannin arweinydd

Mae Sofi Jeannin, a anwyd yn Sweden, yn enwog am ei thechneg glir a chryno a’i gwybodaeth wych am repertoire. Mae wedi sefydlu ei hun fel un o’r arbenigwyr corawl uchaf ei pharch sy’n gweithio heddiw.

Ar hyn o bryd, hi yw Prif Arweinydd Cantorion y BBC (ers 2018) ac mae’n Gyfarwyddwr Cerdd La Maîtrise de Radio France (ers 2008), ar ôl bod yn Gyfarwyddwr Cerdd y Choeur de Radio France yn flaenorol. Drwy ei chysylltiad â Chorws Radio Ffrainc, mae wedi gweithio gyda ffigyrau blaenllaw fel Gustavo Dudamel, Bernard Haitink a Christoph Eschenbach.

Yn ystod ei chyfnod gyda La Maîtrise de Radio France, mae wedi comisiynu llawer o weithiau newydd, gan gydweithio â chyfansoddwyr fel Kaija Saariaho, Peter Eötvös, John Adams a Thierry Escaich, ac mae wedi rhoi darllediadau rheolaidd ar France Musique. Mae hi hefyd wedi arwain yn rheolaidd yng Ngŵyl St Denis.

Mae’r uchafbwyntiau diweddar a’r rhai sydd ar y gweill gyda Chantorion y BBC yn cynnwys ymddangosiadau ym Mhroms y BBC; cydweithrediad â’r Academi Cerddoriaeth Hynafol a’r cwmni dawns o Dde Asia, Akademi, sy’n cyflwyno dawnsfeydd Rameau ynghyd â dawns glasurol a chyfoes Indiaidd; Figure humaine Poulenc gyda rhyngosodiadau jazz a Requiem Fauré, ochr yn ochr â cherddoriaeth gan Bach, Isabella Leonarda a Reena Esmail yn Neuadd Gyngerdd Milton Court yn Llundain; a Concerto-Fantaisie Betsy Jolas (gyda’r pianydd Nicolas Hodges) a Concerto i’r Côr Schnittke.

Mae galw amdani hefyd fel arweinydd gwadd, ac ymysg yr uchafbwyntiau diweddar ac i’r dyfodol mae ymddangosiadau gyda cherddorfeydd Ffilharmonig Hallé, New Japan a’r Royal Liverpool, cerddorfeydd Symffoni Norrköping a Singapôr a Philharmonia Auckland. 

Astudiodd Sofi Jeannin arwain a chanu yng Ngholeg Cerdd Brenhinol Stockholm, Conservatoire Nice ac yna yng Ngholeg Cerdd Brenhinol Llundain gyda Paul Spicer. 

Mae ei gwaith addysg ac allgymorth wedi mynd â hi i Kinshasa, Congo, ac mae hi wedi bod yn ymwneud ag El Sistema gwlad Groeg ers 2017. Ar ben hynny, mae hi’n rhoi gweithdai a dosbarthiadau meistr ledled y byd yn rheolaidd.

Deryck Webb tenor

Ganwyd Deryck Webb yng Ngorllewin Cymru. Roedd ei brofiadau cynharaf fel canwr ifanc wrth dyfu i fyny gyda Cherddorion John S. Davies a Chôr Dyfed (lle gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar y radio gyda’r BBC fel Y Negesydd mewn perfformiad o Samson gan Handel dan arweiniad Roger Norrington). Astudiodd yn y Royal Birmingham Conservatoire fel y’i gelwir erbyn hyn, lle’r oedd yn aelod o’r Ysgol Opera, a arweiniodd at ddod yn aelod o Opera Cenedlaethol Lloegr. Yno, perfformiodd fel unawdydd operatig am y tro cyntaf fel y Ceiliog yng nghynhyrchiad David Pountney o’r Llwynoges Fach Gyfrwys gan Janàček, dan arweiniad Charles Mackerras.

Gadawodd y cwmni yn 1992 i barhau â’i yrfa yn Ewrop, gan weithio gyda William Christie a Les Arts Florissants a dilyn gyrfa amrywiol fel canwr, athro ac arweinydd. Dychwelodd i’r DU yn 2013 ac mae bellach yn glerc lleyg yng Nghadeirlan Caerloyw dan gyfarwyddyd Adrian Partington.

Roland George tenor

Magwyd Roland George yn y Rhondda a dechreuodd ganu’n ifanc gyda’i chwaer, y gantores werin, Siwsann George. Astudiodd ganu gyda Paul Deegan yn Academi Gerdd Frenhinol Iwerddon ac roedd yn aelod o Gôr Siambr RTÉ. 

Ar y llwyfan mae wedi canu prif rolau mewn gweithiau fel Pirates of Penzance, Iolanthe, The Mikado a The Gondolders gan Gilbert a Sullivan; Maritana gan Wallace; Follies gan Sondheim; a Fiddler on the Roof gan Bock. Mae ei berfformiadau cyngerdd yn cynnwys y Meseia, Theresienmesse gan Haydn a Dioddefaint Sant Ioan a Magnificat gan Bach. Mae hefyd wedi darlledu ar y radio a’r teledu.

Mae’n canu’n rheolaidd gyda nifer o grwpiau corawl, gan gynnwys Corws Cenedlaethol Cymreig y BBC, Cantorion John S. Davies a CÔR, ac yn ddiweddar ymddangosodd gyda’r olaf o’r rhain mewn perfformiad o Tosca yng Ngŵyl Abu Dhabi gyda Syr Bryn Terfel.