Bach, Liebermann A Schmidt Gyda Jonathan Berman 

Johann Sebastian Bach, Trefn. Igor Markevitch
The Musical Offering – Ricercar a 3 (6’) 

Lowell Liebermann
Concerto i’r Ffliwt (25’) 

EGWYL  (20’) 

Franz Schmidt
Symffoni Rhif 2 (45’) 

Jonathan BermanArweinydd
Matthew FeatherstoneFfliwt 

Mae’r cyngerdd yn cael ei recordio gan BBC Radio 3 i’w ddarlledu ar Radio 3 in Concert. Bydd ar gael i’w ffrydio neu i’w lawrlwytho am 30 diwrnod ar BBC Sounds, sy’n cynnwys podlediadau a chymysgedd o gerddoriaeth hefyd. Ewch i bbc.co.uk/now i gael mwy o wybodaeth am berfformiadau yn y dyfodol.

Pan gyflwynodd Frederick Fawr o Brwsia thema ar gyfer Bach a’i herio i ysgrifennu ffiwg arno, ymateb Bach oedd creu llyfr cyfan o gerddoriaeth, sef y Musical Offering. Roedd hwn yn ymgorffori dwy ffiwg (y defnyddiodd yr hen enw ‘ricercar’ ar eu cyfer), 10 canon a sonata. Y dyddiau yma, ystyrir bod gan Bach chwaraewr unigol mewn golwg, ond gall y gerddoriaeth gymryd offeryniaeth, fel y dangosodd Anton Webern a’r Modern Jazz Quartet yn eu detholiadau amrywiol. Ysgwyddodd Igor Markevitch y casgliad cyfan oherwydd ei fod o’r farn bod y fersiynau blaenorol yn anfoddhaol, yn bennaf oherwydd bod y canonau byr yn ymddangos yn bytiog. Felly, fe’u gwnaeth yn gyfres o amrywiadau. Mae’r ricercar tri darn, a all gynrychioli beth mae Bach wedi’i ddatganu ar gyfer Frederick yn y fan a’r lle, wedi cael ei osod gan Markevitch ar gyfer y llinynnau, gydag unawdwyr ar y ffidil, fiola a soddgrwth er mwyn cyflwyno’r thema a dewis adrannau eraill.

^{Nodyn y rhaglen © Paul Griffiths}

^{Gwrando pellach: Cerddorfa Ffilharmonig Arnhem/Christopher Lyndon-Gee (Naxos 8572158)}

^{Darllen pellach: Music in the Castle of Heaven: A Portrait of Johann Sebastian Bach Syr John Eliot Gardiner (Penguin)}

1 Moderato
2 Molto adagio
3 Presto

Matthew Featherstoneffliwt

Os oedd unrhyw ddau artist o wahanol genedlaethau i fod i ddarganfod ei gilydd a chael cydweithrediad ffrwythlon, y ffliwtydd o Iwerddon, Syr James Galway a’r cyfansoddwr o America, Lowell Liebermann oedd y rheini. Cafodd Syr James ei eni ym Melffast yn 1939, ac mae wedi dod dros ei yrfa hir a disglair yn Bibydd Brith gwirioneddol o ran harddwch, awdurdod, a chrefft drwy’r repertoire y mae wedi dod yn bencampwr arno.

Cafodd Liebermann ei eni yn 1961 yn Ninas Efrog Newydd ac mae wedi creu corff o waith sy’n glynu at yr un egwyddorion – a thra’n byw drwy gyhuddiadau o geidwadaeth o ran arddull, mae wedi denu cynulleidfa eang ac amrywiol o eiriolwyr ac edmygwyr, gan gynnwys Syr James a’r pianydd Syr Stephen Hough.

Yn gerddor naturiol o’i blentyndod, enillodd Lierbermann wobrau am chwarae ym mherfformiad cyntaf ei Sonata Piano Cyntaf (1977) yn Neuadd Carnegie pan oedd yn 16 oed. Hogodd ei ddoniau fel pianydd a dyfnhaodd ei werthfawrogiad o gywirdeb strwythurol mewn cyfansoddiad, fel myfyriwr i’r pianydd hybarch Jacob Lateiner yn y Juilliard School yn hwyr yn y 1980au. Tra’r oedd yn y Juilliard, astudiodd Liebermann gyfansoddi gyda dau o gewri cerddoriaeth Americanaidd yr ugeinfed ganrif, David Diamond a Vincent Persichetti, ac mae’r ddau ohonyn nhw wedi creu gweithiau sy’n cynysgaeddu crefft gaboledig a melodïaeth anrhaethol. Yn lle rhagori ar y llinach a’r canon yr oedd wedi’u hamsugno, gwnaeth Liebermann fanteisio arnyn nhw.

‘I mi, parhad yw cerddoriaeth glasurol ac mae’n cael ei chyfoethogi drwy gysylltiadau o’r gorffennol,’ dywedodd wrth y cyflwynydd radio a’r cyfwelydd, Bruce Duffie mewn cyfweliad yn 1998. ‘Nid na ddylai darn o gerddoriaeth ddynwared rhywbeth yn slafaidd, ond i mi mae’r dylanwadau hynny’n ymgyfoethogi, a dyma sy’n eich galluogi chi i osod eich hun fel cyfansoddwr mewn cyd-destun diwylliannol.’

Daeth Liebermann a Galway i adnabod ei gilydd ar ôl i’r ffliwtydd glywed Sonata hudolus y cyfansoddwr ifanc ar gyfer y ffliwt a’r piano (1987), a’i gomisiynu i ysgrifennu concerto. Perfformiwyd hwn am y tro cyntaf ar 6ed Tachwedd 1992, gyda Galway fel unawdydd a Leonard Slatkin yn arwain Cerddorfa Symffoni St Louis. (Ers hynny, mae Liebermann wedi cwblhau dau waith arall ar gyfer y ffliwtydd: concerto ar gyfer y ffliwt, y delyn a’r gerddorfa, a Thriawd Rhif 1 ar gyfer y ffliwt, y soddgrwth a’r piano).

Fel y dywedodd un adolygwr, mae agoriad llechwraidd y Concerto ar gyfer y Ffliwt sy’n debyg i ymdeithgan yn atgoffa rhywun o Prokofiev, hynafiad eglur yn y gelf o’r concerto perswadiol, disglair. Fodd bynnag, mae melodïau cyfareddol y gwaith, sy’n effeithio ar hwyliau, a’i apêl ddiymdroi i gyd yn cynnwys nodweddion personol Liebermann.

^{Nodyn y rhaglen © Steve Smith}

^{Gwrando pellach: Syr James Galway; London Mozart Players/Lowell Liebermann (RCA 09026632352)}

^{Gwefan: https://www.lowellliebermann.com}

EGWYL: 20 munud

1 Lebhaft
2 Allegretto con variazioni
3 Finale: Langsam

Cafodd Ail Symffoni Franz Schmidt ei pjerfformio’n gyntaf yn Fienna yn 1913, a chafodd ei chyfansoddi ar adeg pan oedd cynnydd cerddoriaeth Ewropeaidd wedi cyrraedd fforch yn y ffordd. Roedd Mahler newydd farw, ac roedd ei weithiau hwyr yn awgrymu diwedd y cylch Rhamantaidd cyfan. Roedd darnau annhonol cyntaf Schoenberg yn achosi dadlau yn Fienna, ac roedd Rite of Spring gan Stravinsky wedi cael ei pherfformio am y tro cyntaf yn gynharach y flwyddyn honno. Fodd bynnag, roedd Richard Strauss – a ystyrir yn eang fel y cyfansoddwr Awstro-Almaenig gorau erioed hyd yn oed pan roedd Mahler yn fyw – wedi rhoi heibio’i lwybr arbrofol o Salome ac Elektra ac wedi cynhyrchu Der Rosenkavalier, a oedd yn ddigydwybod siwgwraidd. Roedd Schmidt ei hun yn dod i ddiwedd cyfnod 15 mlynedd fel soddgrythor gydag Opera Llys Fienna (pan fyddai’n chwarae’n aml o dan Mahler), ac felly roedd yn gweld yn union sut mae cynulleidfaoedd yn parhau i ymateb i’r hoelion wyth Rhamantaidd. Mae’n hawdd edrych yn ôl yn awr a labelu Schmidt fel ceidwadwr, ond yn 1913, byddai ei gerddoriaeth wedi teimlo’n hollol gyfredol. 

Roedd swydd Schmidt yn golygu y byddai yntau hefyd wedi profi gweithiau cerddorfaol mawr gyda Cherddorfa Ffilharmonig Fienna, ond byddai’r rhan fwyaf o’i berfformiadau o dan faton Mahler wedi bod yn y tŷ opera, repertoire amrywiol yr oedd Mahler ei hun yn ei ddiweddaru yn gyson. Mae’n rhaid ei bod yn werthfawr iawn i ddatblygiad Schmidt i glywed o’r tu mewn y manylion bychain ynglŷn â sut oedd cyfansoddwyr o Offenbach i Verdi a Wagner yn adeiladu eu bydoedd o sain. Yn wir, efallai yr edmygir Schmidt fwyaf am ei offeryniaeth, ac mae’n aml yn cael ei gymharu â’i gyn-athro, Bruckner, am fawredd a dwysedd llwyr ei weadau – er gall ei ddarnau sydd wedi cael eu sgorio’n ysgafn syfrdanu a disgleirio.

Mae agoriad anorchfygol gynnes a disglair yr Ail Symffoni yn atgoffa rhywun o Mahler ar ei fwyaf nwyfus, efallai wrth gyfansoddi am natur; neu Wagner mewn cyflwr llawen, yn brysio drwy ddilyniannau o gyweiriau anhysylltiedig. Mae iddo ansawdd gloyw, metelaidd, wedi’i wefreiddio gan y clarinetau unsain. Y symudiad canol efallai yw’r cyflawniad technegol mwyaf arwyddocaol, gan wneud gwaith a allai fod yn draddodiadol yn ddau symudiad ar wahân – intermezzo teimladwy a scherzo – gan eu hymblethu i gyfres o amrywiadau parhaus. Mae’r amrywiadau arafach yn blodeuo yn dawel i liwiau cyfoethog, cyferbyniol; tra bod yr amrywiadau sy’n debycach i scherzo yn byrlymu i mewn ac yn ailfywiogi’r gerddoriaeth. Mae’r symffoni yn sonnol epig, ond yn gryno, gan hedfan heibio mewn oddeutu 45 munud. Mae hyd yn oed y côr hynod o grand a llawen sy’n dod ar ddiwedd y gwaith yn teimlo yn gyflym ac yn hollol gymesur. Hwn yw’r darn mwyaf Bruckneraidd, gyda’r llinynnau’n gyrru’r gerddoriaeth yn ei blaen.

Cafodd cerddoriaeth Schmidt wedyn ei mabwysiadu gan y Natsïaid, yn enwedig cyn cyfeddiant Awstria. Yn ôl pob tebyg, nid oedd gan y cyfansoddwr lawer o gymhelliant gwleidyddol, gan ei fod wedi ymgolli’n llwyr mewn helynt personol. Daeth yn athro cyfansoddi adnabyddus ac roedd yn deall y gerddoriaeth yr oedd y gyfundrefn yn ddiweddarach yn ei chondemnio fel un ddirywiedig. Fodd bynnag, roedd ei gyfraniad ei hun yn glanio ar ochr anghywir hanes oherwydd yr oedd yn briodol rwysgfawr ac yn llawn cenedlaetholdeb. Bu farw ychydig ar ôl hyn yn 1939. Felly, ni allwn wybod sut byddai wedi ymateb i erchyllterau gwaethaf y cyfnod. Mae wedi cymryd cyn amser, ond erbyn hyn mae cerddoriaeth Schmidt yn cael ei gwerthfawrogi y tu hwnt i Awstria am ei nodweddion unigryw.

^{Nodyn y rhaglen © Tom Owen}

^{Gwrando pellach: Cerddorfa Symffonig Radio Frankfurt/Paavo Järvi (DG 4838336)}

^{Darllen pellach: The Music of Franz Schmidt: 1: The Orchestral Music: Harold Truscott (Toccata Press)}

Er mwyn ein helpu i wella ein rhaglenni cyngherddau ar-lein, a fyddech cystal â llenwi’r arolwg 5-munud hwn?

Bywgraffiadau

Jonathan Berman arweinydd

Mae Jonathan Berman wedi ennill enw da iddo’i hun fel arweinydd, gyda chyflawniadau sy’n amrywio’n eang, ar y podiwm ac oddi arno.

Mae’n bencampwr ar gerddoriaeth Franz Schmidt ac Oliver Knussen, ond mae’n arwain repertoire eang iawn, ac mae’n cael ei glodfori yn arbennig gyda cherddoriaeth gyfoes. Mae wedi derbyn gwahoddiadau i ddychwelyd at Gerddorfeydd Ffilharmonig Cenedlaethol Lithuania, Llundain a Rotterdam, Cerddorfa Genedlaethol Frenhinol yr Alban, Cerddorfa Symffoni Genedlaethol RTÉ, Filarmonica ‘George Enescu’, Bucharest, Sinffonieta Riga, Sinffonia Southbank a Cherddorfa Siambr Dinas Hong Kong, yn ogystal ag i wyliau Aldeburgh a Tanglewood.

Mae perfformiadau cyntaf yn ddiweddar ac yn y dyfodol yn cynnwys Cerddorfa Cleveland, Cerddorfeydd Symffoni Bilkent, BBC, BBC yr Alban a Dinas Birmingham, Orchestre de Picardie, Orchestra di Padova e Veneto, Britten Sinfonia, Cerddorfeydd Ffilharmonig Hagen a Turku, London Mozart Players, Sinffonia Dinas Llundain a’r Nash Ensemble.

Ym mis Chwefror eleni, daeth i’r adwy ar fyr rybudd i arwain Cerddorfa Ffilharmonig Llundain yn y Royal Festival Hall mewn repertoire a oedd yn cynnwys perfformiad byd cyntaf concerto ar gyfer y piano gan Jimmy Lopez.

Fel eiriolwr cerddoriaeth newydd, mae’n gweithio yn rheolaidd gyda’r London Sinfonietta, Ensemble Modern, Birmingham Contemporary Music Group, New European Ensemble, Crash Ensemble Dublin a’r Britten Pears Ensemble.

Fel arweinydd opera, mae wedi arwain cynyrchiadau ar gyfer y Nationale Reisopera, English Touring Opera, Gŵyl Aldeburgh, Gŵyl Grachten, Gŵyl Anghiari, Gŵyl Ryngwladol Dartington, Jerwood Opera Course, Opera Studio Netherlands, Dutch National Opera Academy, Mahogany Opera a’r Centre for Opera Studies yn yr Eidal. 

Matthew Featherstone ffliw

Matthew Featherstone yw Prif Ffliwtydd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC ac mae wedi ymddangos hefyd fel Prif Ffliwtydd Gwadd gyda’r Britten Sinfonia, Cerddorfa Symffonig y BBC, cerddorfeydd ffilharmonig y BBC a Llundain, Cerddorfa Genedlaethol Frenhinol yr Alban, Cerddorfa Wlster, Cerddorfa Gyngherddol RTÉ a’r Academy of St Martin in the Fields.

Derbyniodd Wobr Chwythbrennau y Royal Over-Seas League yn 2012 ac mae wedi teithio i bob cwr o’r DU i roi datganiadau ar y ffliwt a’r piano. Mae wedi ymddangos mewn concertos gyda gwahanol gerddorfeydd, gan gynnwys y Concerto i’r Ffliwt gan Nielsen gyda BBC NOW a’r Concerto i’r ffliwt a’r delyn gan Mozart gyda Catrin Finch. Mae’n gerddor siambr brwd, sy’n mwynhau perfformio gyda’i ensemble i’r ffliwt, y delyn a’r fiola – Trio Anima, ac mae eu halbwm cyntaf Between Earth and Sea yn cael ei ryddhau y mis nesaf.

Mae hefyd yn gweithio fel bît-bocsiwr, canwr sesiynol ac ysgrifennydd caneuon, a rhyddhaodd ei EP gyntaf yn 2019.