مقر سازمان ملل در نیویورک

رسالت این سازمان حفظ صلح و ثبات در جهان و گسترش مناسبات دوستانه بین کشورهاست.

منشور سازمان ملل متحد بر احترام به حقوق بشر استوار است و از تمام کشورهای جهان دعوت می کند که مشکلات اقتصادی، اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی را با همکاری یکدیگر حل کنند.

پیشینه

نهادی که سازمان ملل متحد جایگزین آن شد جامعه ملل نام داشت و پس از جنگ جهانی اول تاسیس شد. هدف آن نهاد نیز پیشگیری از وقوع یک جنگ دیگر بود، ولی نتوانست از آغاز جنگ جهانی دوم در پایان دهه 1930 جلوگیری کند و در سال 1946 منحل شد.

هنگام تاسیس سازمان ملل متحد بخش زیادی از اهداف و ساختار جامعه ملل به کار گرفته شد.

در سال 1944 نمایندگان اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و چین در دیداری در واشنگتن بر سر طرح اولیه تشکیل یک نهاد جهانی به توافق رسیدند.

این طرح مبنایی برای نشست گسترده تری در سال 1945 و با شرکت نمایندگان 50 کشور جهان شد. بر اساس منشوری که در این اجلاس به تصویب رسید سازمان ملل متحد در 24 اکتبر 1945 متولد شد.

اعضا

	هواپیمای سازمان ملل در سومالی

سازمان ملل متحد 192 عضو دارد. جمهوری مونته نگرو جدید ترین کشوری است که در ژوئن سال 2006 به عضویت این سازمان درآمد.

به دنبال استقلال مستعمره ها و در پی فروپاشی اتحاد شوروی سابق و تاسیس کشورهای جدید، بر تعداد کشورهای عضو این سازمان افزوده شد.

تایوان و واتیکان تنها کشورهایی اند که عضو سازمان ملل متحد نیستند. اکثر اعضا در مقر این سازمان در شهر نیویورک نماینده دائمی دارند. پذیرش اعضای جدید بر اساس توصیه شورای امنیت و تایید دو سوم اعضای مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت می گیرد.

تمام کشورهای عضو در تامین بودجه و مخارج این سازمان مشارکت می کنند. حد مشارکت مالی هر کشور متناسب با توانایی اقتصادی آن تعیین می شود. آمریکا بزرگترین رقم مشارکت را در تامین هزینه های این سازمان پرداخت می کند.

مجمع عمومی

مجمع عمومی عالی ترین نهاد مذاکره و تصمیم گیرنده در سازمان ملل متحد است. تنها نهادی است که تمام اعضای سازمان در آن نماینده دارند و هر کشور عضو دارای یک رای است.

اعضای سازمان می توانند هر موضوعی را در منشورسازمان- از امنیت بین المللی گرفته تا بودجه آن- در این مجمع به بحث و رای بگذارند. مجمع عمومی بر مبنای نتیجه مذاکرات می تواند توصیه هایی را صادر کند، اما کشورهای عضو ملزم به اجرای آن نیستند.

مجمع عمومی در صورت اهمیت موضوع و یا اجماع وسیع در این نهاد می تواند بیانیه هایی نیز صادر کند. در مورد حساس ترین مسایل- از جمله امنیت بین المللی- مجمع عمومی می تواند قطعنامه صادر کند که مستلزم رای دو سوم کل اعضاست.

مجمع عمومی سه ماه در سال – از اواسط ماه سپتامبر- جلسات خود را تشکیل می دهد و در موارد مهم جلسه فوق العاده برگزار می کند. جلسات سالانه این مجمع با بحث عمومی آغاز می شود که طی آن هر عضوی دیدگاههای خود را در مورد مهمترین رویدادهای بین المللی مطرح می کند.

اکثر موضوعات مورد بحث در این مجمع را شش کمیته تخصصی مورد بررسی دقیقتر قرار داده و راه حل هایی برای آنها توصیه می کنند که بعدا توسط مجمع عمومی پذیرفته و یا رد می شوند.

شورای امنیت

	بریتانیا، روسیه، چین، فرانسه و آمريکا پنج عضو دائم شورای امنیت هستند

وظیفه این شورا تضمین صلح و امنیت جهانی است و پنج عضو دائم دارد- چین، روسیه، فرانسه، بریتانیا و آمریکا- که حق رای و یا به اعتباری حق وتو دارند. این شورا ده عضو موقت نیز دارد که به شکل دوره ای انتخاب می شوند و رای آنها مشورتی است.

شورای امنیت می تواند در مورد هر کشوری مجازات اقتصادی اعمال کند و بکارگیری نیروی نظامی را تایید کند. وظیفه دیگر این شورا تصمیم گیری در مورد ماموریت های پاسداری از صلح و هدایت آنها است.

شورای اقتصادی و اجتماعی

این شورا برنامه ریزی و هدایت فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی سازمان ملل متحد را بر عهده دارد.

نظارت بر کار کمیسیون های حقوق بشر، مبارزه با مواد مخدر، کنترل جمعیت و تکنولوژی از جمله فعالیت های این شوراست.

این شورا 54 عضو دارد که از سوی مجمع عمومی انتخاب می شوند.

دیوان بین المللی عدالت

برخی از احکام دیوان لاهه 2006 – احداث کارخانه کاغذ سازی توسط آرژانتین در کشور اوروگوئه را غیر قانونی اعلام کرد. 2005 – حکم داد که اوگاندا به خاطرغارت اموال در جنگ داخلی جمهوری کنگو به آن کشور غرامت بدهد. 2004 – احداث دیوار امنیتی اسراییل در بخشهایی از قلمرو فلسطینیان راغیر قانونی اعلام کرد. 2004 – حکم داد که محکومیت 51 مکزیکی که در آمریکا به مجازات مرگ محکوم شده اند بازبینی شود. 2002 – زمینه را برای ادعای خسارت بوسنی از یوگسلاوی سابق به خاطر جنگ در سالهای 1992 تا 95 فراهم کرد.

این دیوان عالی ترین مرجع قضایی سازمان ملل متحد است و وظیفه آن رسیدگی به شکایاتی است که کشورهای عضو مطرح می کنند. محل آن در شهر لاهه هلند است و گاه تحت عنوان دیوان لاهه شناخته می شود.

پانزده قاضی عضو دیوان بین المللی عدالت توسط مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل متحد انتخاب می شوند. احکام این دیوان برای کشورهای عضو لازم الاجرا ست هرچند در مواردی کشورها از پذیرش و اجرای آن سر باز می زنند.

دبیرخانه

وظیفه دبیرخانه اداره امور جاری سازمان ملل متحد، اجرای برنامه های مختلف و سیاستهای این سازمان است. امور پژوهشی، ترجمه، و امور رسانه ای همه از کارهای دبیرخانه است و حدود 9هزار نفر کارمند از 170 کشور مختلف جهان در آن مشغول به کارهستند.

نظام کاری

نظام کاری سازمان ملل متحد شامل دفاتر و برنامه های مختلف این نهاد و چهارده آژانس مستقل است.

بانک جهانی، صندوق بین المللی پول و سازمان بهداشت جهانی از جمله این نهادهای مستقل هستند که بر مبنای توافق دو جانبه با سازمان ملل متحد همکاری می کنند.

دفاتر و آژانس های اصلی سازمان ملل متحد به این قرارند:
- آژانس بین المللی انرژی اتمی، نهاد نظارتی و بازرسی امور هسته ای که مرکز آن در شهر وین است.

	نیروهای یونیسف در لبنان

- دادگاه جرایم جنگی یوگسلاوی سابق، با هدف پیگرد و محاکمه متهمان جرایم جنگی در آن کشور تاسیس شد و محل آن در شهر لاهه است.

- صندوق کودکان سازمان ملل متحد ( یونیسف) کار آن کمک و گسترش بهداشت، آموزش و محافظت ازحقوق کودکان است.

- برنامه توسعه سازمان ملل متحد، کار آن کاهش فقر و توسعه زیر ساختها و کمک به بنای نظامهای دمکراتیک است.

- سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی (یونسکو)، هدف آن گسترش صلح و توسعه از طریق تبادلهای فرهنگی علمی و آموزشی بین ملل جهان و دفتر آن در شهر پاریس است.

- برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، وظیفه آن کمک به حفظ محیط زیست و دفتر آن در شهر نایروبی است.

- کمیساریای عالی در امور پناهجویان، وظیفه آن دفاع از حقوق و سلامت پناهجویان و دفتر آن در شهر ژنو است.

- برنامه جهانی غذا، نهاد اصلی برای مبارزه با گرسنگی و دفتر آن در شهر رم است.

رهبری

دبیر کل: بان کی مون

دبیر کل‌های پیشین بان کی مون دبیر کل فعلی سازمان ملل 1952-1946 : تریگوه لیه (نروژ ) 1961-1953: داگ هامارسکیولد (سوئد) 1971-1961: یو تانت (برمه) 1981-1971کورت والدهایم (اتریش) 1991-1982: خاویر پرز دکوئه یار (پرو) 1996-1992: پطروس پطروس-غالی (مصر) 2006-1997: کوفی عنان (غنا)

بان کی مون وزیر خارجه سابق کره جنوبی از اول ژانویه سال 2007 عهده دار مقام دبیرکلی سازمان ملل شد. او اولین سیاستمدار آسیایی است که پس از 35 سال به این مقام می رسد.

آقای بن می گوید سیاست وی بنای تفاهم بین ملل جهان و اعتماد بیشتر به سازمان ملل متحد خواهد بود. او مدعی است که سازمان ملل باید فعالتر و جسورانه تر از گذشته عمل کند و الویت های اصلی خود را حل بحران در خاورمیانه، سودان و کره شمالی اعلام کرده است.

او متولد سال 1944 است ودر دانشگاه سئول در رشته روابط بین المللی تحصیل کرده است. قبل از رسیدن به مقام وزارت خارجه کره جنوبی، عضو هیئت نمایندگی این کشور در سازمان ملل متحد بود.

قبل از بان کی مون، کوفی عنان از کشور غنا برای دو دوره پنج ساله از سال 1997 دبیرکل سازمان ملل متحد بود.

192 کشور عضو در مجمع عمومی دبیر کل سازمان را انتخاب می کنند که مدت آن پنج سال و برای دور دوم قابل تمدید است. این مقام معمولا به سیاستمداران کشورهای کوچک و بی طرف داده می شود.

موضوعات حاد

عملیات نظامی اشغال عراق به سرکردگی آمریکا بدون تصویب شورای امنیت، چنان اختافات حادی را درسازمان ملل متحد بوجود آورد که شاید برای اولین بار در تاریخ بسیاری احتمال دادند که به فروپاشی شورای امنیت و فلج شدن کل ساختار و کارکرد این سازمان منجر شود.

کوفی عنان دبیر کل وقت سازمان هشدار داد که حمله نظامی پیشدستانه- آنچه استراتژی جدید دولت آمریکا نام گرفت- می تواند آغازگر دورانی باشد که استفاده از نیروی نظامی به شکل یکجانبه و غیرقانونی را عمومیت دهد.

احتمال به کارگیری سیاست حمله نظامی پیشدستانه بیانگر یک روش کاملا متفاوت از آن چیزی است که در منشور سازمان ملل متحد بر آن تاکید شده است و آن مهار بحران و موارد تهدید صلح جهانی از طریق سیاست های پشگیرانه و تنبیهی است.

پاسداری از صلح

	نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل در جنوب لبنان

در طول بیش از چهار دهه جنگ سرد و رقابت شدید بین غرب و بلوک شرق نقش سازمان ملل متحد در بحرانهای جهانی و منطقه ای بسیار محدود بود. اما از زمان فروپاشی بلوک شرق این سازمان مداخله و نقش فعال تری در این عرصه ها دارد.

با وجود موفقیت در مواردی از ماموریت های پاسداری از صلح، عملکرد سازمان ملل متحد درماموریت های مهمی از این دست در بوسنی، رواندا و سومالی به دلیل داشتن ضعف و حتی فساد فراوان نتوانسته اند از گسترش جنگ و کشتار و یا قتل عام غیرنظامیان جلوگیری کنند.

در گزارشی که در سال 2000 توسط این سازمان تهیه شد تاکید می شود که حفظ موضع بی طرفانه در شرایطی که یک سوی جنگ به خشونت روی می آورد باعث انفعال و بی اثر بودن سازمان ملل متحد و در نتیجه بی اعتباری آن خواهد شد.

شاخه زیتون سفید بر پرچم آبی رنگ سازمان ملل متحد، که سمبل بی طرفی و پاسداری از صلح است، لزوما به معنای امنیت و در امان بودن از بحران و جنگ های منطقه ای نیست. از زمان تاسیس تاکنون بیش از 1500 نفر از پرسنل نیروهای پاسدار صلح این سازمان کشته شده اند.

قدرت

موضوع میزان قدرت کشورها در ساختار و تصمیم گیری های سازمان ملل متحد و بخصوص شورای امنیت همواره مورد مجادله بوده است. منتقدان می گویند که اختیارات و حق وتوی پنج عضو دائمی شورای امنیت ناعادلانه است.

کوفی عنان دبیر کل قبلی سازمان نیز از منتفدان ساختار قدرت در شورای امنیت بود. اما اعضای پرقدرت این نهاد با هرگونه تغییری که باعث کاهش قدرت آنها و یا دادن اختیارات بیشتر به مجمع عمومی شود مخالفت می کنند.

فساد مالی- اداری

در سال 2005 انتشار گزارش تحقیقات در مورد برنامه موسوم به نفت در مقابل غذا در دوران محاصره اقتصادی رژیم صدام حسین، نشان داد که این طرح به بدترین شکل ممکن مدیریت شده و موارد بزرگی از فساد و رشوه خواری در آن اتفاق افتاده است.

این گزارش از دبیر کل وقت سازمان- کوفی عنان- به خاطر ناتوانی در کنترل و حسابرسی این برنامه بشدت انتقاد کرد.

ماموریت های پاسداری از صلح سازمان ملل متحد نیز در موارد متعددی متهم شده اند به فساد و سوء استفاده مالی و پرسنل آننیز در مواردی به جرم سوء استفاده های جنسی محکوم شده اند.

پول و بودجه

سازمان ملل متحد که سالهاست با کمبود بودجه و یا در حقیقت ناکافی بودن سهم پرداختی اعضا روبروست، در سالهای اخیر ناگزیر شده از هزینه های خود بکاهد و بوروکراسی یا دستگاه اداری خود را کوچکتر کند.

کشورهای عضو این نهاد میلیاردها دلار از مبالغی را که متعهد شده اند را هنوز به صندوق این نهاد نپرداخته اند.