احمد زيد آبادی تحلیلگر مسایل ایران

	دمشق محل استقرار رهبران در تبعید گروههای ستیزه جوی فلسطینی از جمله حماس است و به همین علت، دولت سوریه بر آنها نفوذ خاصی دارد

موضوع مذاکرات دو طرف، روند صلح خاورمیانه و بخصوص آشتی بین فتح و حماس اعلام شده است.

آقای اسد در دیدار با محمود عباس بر استفاده از «هر وسیله ممکن» برای آشتی فتح و حماس تاکید کرد.

با آنکه هدف اصلی از سفر محمود عباس به سوریه، ترغیبب بشار اسد به میانجیگری بین فتح و حماس اعلام شده است، اما رئیس دولت خودگردان فلسطین حاضر نشد در دمشق با خالد مشعل رهبر تبعیدی حماس دیدار کند.

خودداری آقای عباس از دیدار با آقای مشعل با واکنش منفی حماس روبرو شد به طوری که یکی از رهبران این گروه، رئیس دولت خودگردان را به پیروی از کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا، متهم کرد.

دمشق محل استقرار رهبران در تبعید گروههای ستیزه جوی فلسطینی از جمله حماس است و به همین علت، دولت سوریه بر آنها نفوذ خاصی دارد.

ظاهرا انتظار آقای عباس این است که بشار اسد از نفوذ خود بر روی رهبران حماس برای مصالحه آنها با گروه فتح استفاده کند.

از حدود یک سال پیش که حماس از طریق درگیری نظامی کنترل نوار غزه را به دست گرفته روابط بین این گروه با فتح به شدت بحرانی شده است. با آنکه دو طرف بارها برای حل مشکلات بین خود اعلام آمادگی کرده‌اند و دولت مصر نیز در این زمینه میانجیگری کرده است، اما آنها هنوز نتوانسته ‌اند بر اختلافات دامنه دار خود فائق آیند.

با توجه به نفوذ سوریه بر رهبران در تبعید حماس، به نظر می‌رسد که این کشور در صورت تمایل می‌تواند زمینه دستیابی دو گروه رقیب فلسطینی به سازش را فراهم کند.

سوریه پیش از این، ضمن آنکه خود را طرفدار وحدت گروههای فلسطینی می‌دانست، اما در عمل از خط مشی حماس در برابر اسرائیل و همینطور فتح حمایت می‌کرد و همین مساله عاملی بود که محمود عباس را نسبت به ایفای نقش میانجی‌گری از طرف سوریه بی انگیزه می‌کرد.

وضعیت خاورمیانه به گونه‌ای است که هر کشور یا گروهی که می‌خواهد با تغییر موضع از یک مشکل رهایی یابد، به طور ناخواسته با مشکل متناقضی روبرو می‌شود

اکنون اما آغاز مذاکرات رسمی بین سوریه و اسرائیل، امکان فاصله گیری تدریجی دمشق از حماس را فراهم آورده و همین نکته باعث ترغیب آقای عباس به سفر به دمشق برای درخواست ایفای نقش میانجی از سوی بشار اسد شده است.

در حقیقت آنچه آقای عباس از بشار اسد می‌خواهد به معنای دقیق کلمه میانجیگری نیست، بلکه درخواست از وی برای اعمال فشار بر حماس به منظور پذیرش طرح ابتکاری رئیس دولت خودگردان از سوی این گروه، در زمینه وحدت دوباره فلسطینی‌هاست.

آقای عباس واگذاری کنترل نوار غزه به دولت خودگردان را شرط هرگونه سازش با حماس می‌داند اما حماس نیز به نوبه خود این شرط را رد می‌کند.

با این وضعیت، آیا بشار اسد حاضر به اعمال فشار علیه حماس برای پذیرش ابتکار محمود عباس خواهد شد؟

پاسخ این مساله به روند مذاکرات سوریه و اسرائیل بستگی دارد. تا کنون سه دور مذاکرات غیر مستقیم بین سوریه و اسرائیل در ترکیه ظاهرا به خوبی پیش رفته است و دو طرف نسبت به نتیجه بخش بودن آن نا امید نیستند.

اسرائیل یکی از شرایط پیشرفت مذاکرات را قطع حمایت سوریه از حماس اعلام کرده است و قاعدتا این مساله در روند مذاکرات سوریه را در موقعیت تصمیم های تازه در باره این گروه قرار می‌دهد.

سوریه مسلما از روابط خود با حماس به عنوان برگ برنده‌ای در مذاکرات با اسرائیل استفاده می‌کند اما می‌داند که این برگ را تا آخر بازی نمی توان حفظ کرد بله باید در نقطه خاصی آن را به کار برد.

از این رو، اگر سوری‌ها نسبت به دستبابی به صلح با اسرائیل جدی باشند، چشم انداز بلند مدت روابط خود با حماس را در مخاطره می‌بینند و از این رو بی‌علاقه نیستند تا به طور تدریجی این مشکل را حل کنند.

راه حل مطلوب برای سوریه این است که حماس همگام با سوریه مواضع خود را در برابر اسرائیل تعدیل کند، اما اگر چنین اراده‌ای در بین رهبران حماس وجود نداشته باشد، ترجیح بعدی سوریه حفظ نفوذ خود در بین فلسطینی‌ها از طریق نزدیک شدن به فتح است.

احتمالا محمود عباس با در نظر گرفتن همین معادلات زمان را برای دخالت موثر سوریه در اختلاف‌های بین فتح و حماس مناسب یافته و سوریه نیز به سهم خود از این موضوع استقبال کرده است.

در این میان به نظر می‌رسد حماس نیز به تدریج چرخش‌های تدریجی ناشی از آغاز مذاکرات رسمی بین سوریه و اسرائیل را درک کرده و نمی خواهد به صورت وجه‌المصالحه بین قدرت های منطقه‌ای در خاورمیانه در آید. از این رو، اعلام آتش بس حماس با اسرائیل و تاکید آن به اقدام علیه گروههای نقض کننده آتش بس می‌تواند در جهت همراهی حماس با تحولات جدید خاورمیانه تفسیر شود.

وضعیت خاورمیانه اما به گونه‌ای است که هر کشور یا گروهی که می‌خواهد با تغییر موضع از یک مشکل رهایی یابد، به طور ناخواسته با مشکل متناقضی روبرو می‌شود.