ام الیاس خان در کراچی

	آقای زرداری که از احتمال شکاف در حزب بدلیل عدم وجود شخصی خارج از فامیل خونی بوتو بر راس حزب آگاه بود، رهبری را به پسرش داد و خواست که او را با نام فامیل مادرش بخوانند

خانم بوتو روز پنجشنبه (27 دسامبر) پس از سخنرانی در یک اجتماع انتخاباتی در راولپندی ترور شد.

حزب مردم پاکستان همچنین تصمیم گرفته است در انتخابات پارلمانی که قرار است 8 ژانویه 2008 برگزار شود، شرکت کند.

به نظر می رسد تصمیم اول حزب با هدف جلوگیری از ایجاد شکاف داخلی در حزب و تصمیم دوم با هدف سوار شدن بر موج همدردی ایجاد شده که ترور خانم بوتو بوجود آورده، گرفته شده است.

اما در عمل این شوهر رهبر فقید حزب مردم، یعنی آصف علی زرداری است که تا اتمام تحصیلات بلاول رهبری حزب را برعهده خواهد گرفت.

این اقدام در عمل آقای زرداری را به عنوان رهبر حزب در مرکز توجه قرار می دهد و او را با چالشهای مربوط به رهبری حزب مواجه می کند.

"احیای دوباره"

در عین حال روش زیرکانه ای که بر اساس آن وضعیت رهبری حزب مشخص شد نشانگر این نکته است که آقای زرداری مانند همسرش ممکن است حریف قدری برای پرویز مشرف، رئیس جمهور پاکستان باشد.

خانم بوتو سمبل پدر پرجذبه خود، ذوالفقار علی بوتو بود که در دهه 70 میلادی در کشور حاکم بود.

	دولت ذوالفقار علی بوتو بر اثر یک کودتای نظامی سرنگون شد و آقای بوتو در سال 1979 و بدنبال دادگاهی بحث بر انگیز اعدام شد

خانم بوتو از بسیاری از جهات نیز شبیه پدر فقید خود بود، از جمله در روش و منش سیاسی و حتی در نحوه مردنش.

دولت پدر خانم بوتو بر اثر یک کودتای نظامی سرنگون شد و آقای بوتو در سال 1979 و بدنبال دادگاهی بحث بر انگیز اعدام شد.

ترور خانم بوتو در واقع ساعت ذهنی حامیان حزب مردم پاکستان را به عقب و زمان اعدام آقای بوتو برد.

این بار اما موضوع جانشینی رهبری حزب با توجه به وصیت نامه خانم بوتو که کمیته اجرایی 55 نفره حزب مردم می گوید از سوی خانم بوتو به جا گذاشته شده است تعیین شد که بر اساس آن او رهبری را به همسرش داده است.

آقای زرداری که از احتمال شکاف در حزب بدلیل حضور نداشتن شخصی خارج از فامیل خونی بوتو بر راس حزب آگاه بود، رهبری را به پسرش داد و خواست که او را با نام فامیل مادرش بخوانند.

بنابر این در آنچه که برخی از ناظران "احیای دوباره" حزب مردم می خوانند، آقای زرداری در نقش خانم بوتو ظاهر شده تا با چالشهایی که حزب بطور سنتی با آن مواجه بوده، روبرو شود.

سوالی که اکنون مطرح است این است که آیا او می تواند با چالشهای پیش رو روبرو شود؟

خانم بوتو با جذبه و تجربه سیاسی خود به مذاکره کننده ای زیرک و سیاستمداری زبردست تبدیل شده بود.

	خانم بوتو روز پنجشنبه (27 دسامبر) پس از سخنرانی در یک اجتماع انتخاباتی در راولپندی ترور شد

تحلیلگران روش مذاکره ای را که باعث شد تا او بتواند پس از تقریبا هشت سال به کشور برگردد، و همچنین ایجاد اجتماعات تبلیغات انتخاباتی از سوی وی با بهره برداری از نیازهای رهبران نظامی و رقبای سابق سیاسی خود، تحسین می کنند.

عقیده عمومی در پاکستان این است که آقای زرداری در گذشته نشان داه است که شاگرد خوبی است و چالش انتخاباتی پیش روی او می تواند به وی برای تقویت سریع مهارتهایش کمک کند.

آقای زرداری به عنوان مشاور غیر رسمی خانم بوتو هنگامی که خام بوتو در دهه 90 نخست وزیر بود، از تجربه زیادی برخوردار است.

اما در بین اعضای حزب، آقای زرداری به عنوان شخصی که از قدرت و نفوذ خانم بوتو برای منافع شخصی خود استفاده می کرد، مشهور است.

و در نهایت البته، آقای زرداری هدف تحقیقات قضایی در داخل و خارج از کشور شد.

آقای زرداری می گوید که این اتهامات انگیزه سیاسی دارند و هیچ یک از آنها در مدت 10 سال (گذشته) به انشاء جرم از سوی مقامات قضایی منجر نشد.

این قضیه و این نکته که او بدون اینکه وارد معامله ای با رژیم نظامی شود، هشت سال را در زندان بسر برد، برخی از اعضای حزب را (در خصوص منش او) مجاب کرده است.

تصمیم او برای شرکت در انتخابات علیرغم اعلام 40 روز سوگواری از سوی حزب، به نظر برخی از تحلیلگران طرح دولت را که امید داشت حزب مردم خواهان تعویق انتخابات شود، خنثی کرده است.

او همچنین به آقای مشرف حمله کرده و گفته که همسرش در ایمیلی که دو ماه پیش به حامیان خود در آمریکا فرستاده، آقای مشرف را مسئول مرگ خود دانسته است.

کار ناتمام

تحلیلگران بر این عقیده اند که ترور خانم بوتو باعث غلیان احساسات هواداران حزب مردم در سراسر کشور شده است و آنها را در حالتی ستیزه جویانه قرار داده است.

شرایط در عین حال برای حزب مردم فراهم است تا با توجه به حس همدردی ایجاد شده رای های زیادی را برای خود کسب کند؛ آرایی که ممکن بود به صندوقهای انتخاباتی انداخته نشوند و یا به نفع احزاب دیگر به داخل صندوقها بروند.

در همین حال تعطیلی کار و کسب در بسیاری از نقاط پاکستان از سوی طرفداران حزب مردم، در عمل نفوذ حزب حاکم مسلم لیگ (شاخه قائد اعظم) را به کناری رانده است.

با این اوصاف رهبری حزب مردم زمان بیشتری را در اختیار دارد تا بر "کار ناتمام" خانم بوتو تمرکز کند و دولت را وادار به قبول درخواستهای حزب مردم بر سر برگزاری انتخاباتی عادلانه، بکند.

این اقدام به مذاکرات چند وجهی نیاز دارد مانند استفاده نامزدان حزب مسلم لیگ (شاخه قائد اعظم) از منابع رسمی و فشارهای تاکتیکی سرویسهای اطلاعاتی برای دست کاری در انتخابات.

در فضای بعد از انتخابات نیز سوالاتی در خصوص قدرت رئیس جمهور در قبال قدرت نخست وزیر و چند نکته مربوط به قانون اساسی که خانم بوتو همواره برای اصلاح آنها به دولت فشار می آورد، وجود دارد.

این سوالات آزمایشی برای قدرت آقای زرداری و متحدینش در حزب مردم است.