لیز دوست گزارشگر بی بی سی از گرهی خدابخش پاکستان

بی نظیر بوتو روز پنجشنبه (27 دسامبر)، در پایان راهپیمایی طرفداران حزبش "حزب مردم پاکستان"، ترور شد.

	نواز شریف به جمع سوگواران حاضر بر سر مزار خانم بوتو پیوست

برای سالیان متمادی خانم بوتو و آقای شریف رقبای سرسخت سیاسی بودند و هیچ چیز مانع از تلاش آنها برای پیروزی بر دیگری نمی شد.

اما نواز شریف ترور بی نظیر بوتو را "یکی از غم انگیزترین روزها در تاریخ پاکستان" توصیف کرد: "فقط 'حزب مردم' او را از دست نداده، مرگ او ضایعه ای برای حزب من و همه ملت پاکستان بوده است."

کوهی از گلبرگ های صورتی مزار خانم بوتو را پوشانده بود و صدای شیون عزاداران به هیچ یک از حضار فرصت نمی داد تا در سکوت دعا بخوانند.

نواز شریف، پس از ترک خیل جمعیت سوگوار، با تاثری عمیق به من گفت: "من و بی نظیر بوتو در چهار پنج سال گذشته ارتباط سیاسی خوبی داشتیم. خانم بوتو چند روز پیش برای تولدم به من زنگ زد و برایم یک دسته گل فرستاد. ما به درک سیاسی خوبی با یکدیگر رسیده بودیم و درباره مسائل مهم ملی پاکستان با یگدیگر مشورت می کردیم."

حزب مردم پاکستان کاروانی از خودرو را در اختیار نواز شریف قرار داده بود که یک کامیون مملو از محافظان مسلح آن را هدایت می کرد. آقای شریف همراه این کاروان از پنجاب، محل پایگاه سیاسی خودش در شرق پاکستان، به ایالت سند منتقل شده بود.

اما حتی اگر اخیرا بی نظیر بوتو و نواز شریف به جای حمله لفظی با دسته گل از یکدیگر یاد می کردند، هر دو پس از پایان دادن به سالها تبعید، با جدیت تلاش داشتند برای بار سوم نخست وزیر این کشور شوند.

از آقای شریف پرسیدم که آیا به نظر او با توجه به کشته شدن خانم بوتو انتخابات باید طبق برنامه در روز هشتم ژانویه برگزار شود؟

نواز شریف در پاسخ گفت: "من فکر نمی کنم شرایط کنونی برای برگزاری یک انتخابات عادلانه و آزاد مناسب باشد." وی دولت موقت پاکستان را متهم کرد که "همه چیز را طوری ترتیب داده تا در سطح گسترده از انتخابات به نفع خود بهره برداری کند."

	خانم بوتو چند روز پیش برای تولد آقای شریف دسته گل فرستاده بود

آقای شریف معتقد است که اگر همه احزاب مخالف دولت انتخابات را بایکوت کنند "پرویز مشرف قادر نخواهد بود انتخابات را برگزار کند." اما شماری از اعضای ارشد حزب مردم پاکستان می گویند که باید در این رقابت ها شرکت کنند تا در صحنه سیاسی این کشور سهیم باشند.

نواز شریف سعی کرده بود خانم بوتو را قانع کند که انتخابات را تحریم کند اما وقتی متوجه می شود که استدلالش با رهبر فقید حزب مردم پاکستان راه به جایی نمی برد، تسلیم شده بود.

اکنون که پاکستان در بحران سیاسی بزرگی غوطه می خورد معلوم نیست که سایر احزاب، از جمله حزب مسلم لیگ نواز شریف، در ارتباط با شرکت در انتخابات چه تصمیمی اتخاذ کنند.

رای ترحم؟

برخی از ناظران می گویند بعید نیست که حزب مردم پاکستان بخواهد از موج ترحم مردم، که مرگ خانم بوتو برانگیخته است، تا جایی که امکان دارد برای مقاصد انتخاباتی خود استفاده کند.

آقای شریف هم مانند بسیاری از مردم خشمگینی که ما در منطقه ایالت جنوبی سند ملاقات کردیم، معتقد است که دولت برای ترور خانم بوتو قابل سرزنش است: "سیاست های پرویز مشرف مسبب وقایعی است که در این کشور در حال رخ دادن است."

دولت پاکستان گفته است که "به احتمال زیاد" شبکه القاعده در ترور بی نظیر بوتو دست داشته است. این در حالی است که بیت الله محسود، یکی از اعضای سرشناس طالبان پاکستان، هر گونه مسئولیت در مرگ خانم بوتو را رد کرده است.

آقای شریف گفت که ظاهرا نام او نیز مانند خانم بوتو در فهرست اهداف شبکه القاعده قرار دارد.

اما برخی از دوستان نزدیک خانم بوتو که در کنار مزارش ملاقات کردم، گفتند که برخلاف آنچه دولت پاکستان می گوید رهبر فقید حزب مردم پاکستان در اثر برخورد سرش با سقف خودرو حامل او جان نباخته بلکه اصابت گلوله به سرش او را از پای درآورده است.

خانم شری رحمان، یکی از دوستان نزدیک خانم بوتو و از اعضای ارشد حزب مردم پاکستان با خشم گفت: "من بی نظیر را در بیمارستان شستم و خودم جای گلوله را دیدم که از یک طرف پشت گردن او وارد و از سوی دیگر گردنش خارج شده بود. وقتی با اتومبیل من او را به بیمارستان منتقل می کردیم لباس ها و داخل اتومبیل از خون پوشیده شد."

خانم رحمان در ادامه گفت: "بی نظیر بوتو فقط یک دوست و رهبر یک حزب نبود بلکه همچنین فردی بود که برای آینده سیاسی پاکستان دیدگاه ویژه ای داشت و راهش باید ادامه یابد."

در بحبوحه غم و سوگواری گسترده و عمیق یاران و متحدان خانم بوتو سوالات سیاسی مهمی هنوز بی پاسخ است.

وقتی نواز شریف به شوهر خانم بوتو، آصف علی زرداری، تسلیت می گفت با او درباره شرایط سیاسی پاکستان نیز گفتگو کرده است.

پرسیدم: "آیا آقای زرداری با برگزاری انتخابات موافق است؟" آقای مشرف گفت که "او کمی نامطمئن است."

در صحنه خطرناک و دشوار سیاست در پاکستان این گونه عدم اطمینان، حتی اگر برای همین دقایق تعیین کنونی هم باشد، دوستان و دشمنان سیاسی را به یکدیگر نزدیک کرده است.