علیرضا کرمانی روزنامه‌نگار

	بمبگذاری در محل سخنرانی بی نظیر بوتو و پس از پایان سخنرانی او رخ داد

مقامات پاکستانی نیز گفته اند که بر اساس اطلاعات آنها، خانم بوتو در فهرست اهداف "القاعده" قرار داشته است.

علیرغم این تحول، به ‌نظر می‌رسد ساده‌ ترین راه، محدود کردن دایره‌ اتهام به گروههای تندرو ستیزه جو مخالف مانند طالبان و القاعده باشد؛ چرا که در داخل و خارج از پاکستان، به ‌دلیل شناخته بودن این دو گروه و نحوه انجام این ترور، برای بسیاری به خصوص در خارج از پاکستان پذیرفتنی هم می‌آید.

اما بطور کل، به ‌دلیل سطح بالای تدابیر امنیتی برای حفظ جان خانم بی‌نظیر بوتو، چه از سوی دولت پاکستان، چه از سوی حزب مردم مساله‌ ترور چنین شخصیتی پیچیده ‌تر از آن است که بتوان به‌همين سادگی از کنار آن گذشت.

هنگام بازگشت خانم بی‌نظیر بوتو به پاکستان (18 اکتبر 2007) نیز که حمله‌ انتحاری در نزدیکی خودرو حامل او و دیگر رهبران حزب مردم صورت گرفت و در اثر آن نزدیک به ۱۵۰ تن کشته شدند، همان ابتدا انگشت اشاره به‌ سوی طالبان نشانه رفت، اما در یک واکنش سریع، هم طالبان محلی در مناطق قبایلی پاکستان و هم طالبان افغانستان، دست ‌داشتن در آن را رد کردند.

"آمران"

خانم بی‌نظیر بوتو، یک روز پس از بازگشت خونین به پاکستان، در یک کنفرانس خبری ( ۱۹ اکتبر ۲۰۰۷) گفت که به او هشدار داده شده بود که چند دسته، برای کشتن او نقشه کشیده‌اند از جمله القاعده، طالبان و یک گروه ناشناخته در کراچی. او به چند نفر نیز اشاره کرد که از موقعیت خود به گفته او سوء استفاده می کنند و آنان را به برنامه‌ریزی و هماهنگ کردن آن انفجارها متهم کرد.

در روزهای پس از آن، رهبر حزب مردم، ضمن درخواست برای افزایش سطح تدابیر امنیتی به‌ دلیل تهدیدهای روزافزون، از یک‌ سو خواستار انجام تحقیقات بین‌المللی برای شناسایی آمران و عاملان آن حادثه شد و از سوی دیگر، افراد تندرو در سازمان‌های اطلاعاتی پاکستان را پشتیبانان عوامل حادثه‌ خونین کراچی دانست.

نزدیک به یک هفته پس از حادثه‌ کراچی، خانم بوتو که چندین ‌بار نارضایتی خود را از روند و چگونگی انجام تحقیقات دولتی ابراز داشته بود، روز چهارشنبه ۲۴ اکتبر در نامه‌ای به رییس جمهوری پاکستان، از چند تن به‌عنوان برنامه‌ ريزان و هماهنگ‌كنندگان حادثه‌ خون ‌بار كراچی و ترور نافرجام خود نام برد از جمله یکی از صاحب منصبان ذی نفوذ ایالتی، ديگری يكی از مقام‌های بسيار پرقدرت گذشته در سازمان اطلاعات ارتش پاكستان و شخصی دیگر که از چهره‌های در حال كار در اين آژانس اطلاعاتی.

برای بسياری، اين پرسش وجود دارد كه چرا دست‌هايی مانع كمك خارجی برای شناسايی عوامل حادثه كراچی شدند؟

يكی از سرسخت ‌ترين مخالفان بازگشت خانم بوتو به پاكستان، که از ژنرالهای بازنشسته قدرتمند است اين بازگشت را نتيجه‌ توافق آمريكا و بریتانیا با پرويز مشرف خواند.

برخی از چهره‌های موثر حزب حاكم نيز بازگشت خانم بی ‌نظیر بوتو به پاکستان را خطری برای امنیت آن کشور مي‌دانستند. يكی از آنان گفته بود: "اگر بی ‌نظیر بوتو به قدرت برسد، به غربی‌ها اجازه‌ خواهد داد در مناطق شمال غربی، عملیات نظامی انجام دهند."

در سوی دیگر، رهبر حزب مردم، در یک کنفرانس خبری با انتقاد از نتیجه‌ تحقیقات دولت درباره‌ حادثهی کراچی گفت که چگونه است که می‌توان برای دیگر مسایل کشور از کمک خارجی استفاده کرد، اما نمی‌توان برای این فاجعه انسانی و با هدف روشن شدن واقعیت ها، از کارشناسان خارجی بهره برد.

ده روز پیش از کشته‌ شدن خانم بوتو، یعنی روز دوشنبه ۱۷ دسامبر (۲۶ آذر) خانم بوتو در گفتگویی که در "واشنگتن پست" و "نیوز ویک" منتشر شد، گفت: " تا آنجا که من می‌دانم، عده‌ای از اطرافیان پرویز مشرف با خشونت ‌طلبان و پیکارجویان موافقند." او افزود: " طالبان اکنون دوباره سازماندهی شده‌اند و بی‌گمان جز با پشتیبانی بخش‌هايی از دولت یا سازمان اطلاعات نمی‌توانستند این کار را انجام دهند."

بوتو با شگفتی ابراز داشت: "مردم از حرف زدن وحشت دارند. تروریست‌ها حمله می‌کنند و مردم را سرمی‌برند و در نتیجه، این کار موجب رعب و وحشت و فرمان ‌بری مردم می ‌شود."

البته نمی‌توان نادیده انگاشت که گروه القاعده نیز به ‌تازگی دیدگاه خود را درباره‌ خانم بوتو اعلام داشته بود.

روزنامه‌ اردو زبان "نوای وقت"، در شماره‌ روز سه‌شنبه ۱۸ دسامبر (۲۷ آذر) از قول " ایمن الظواهری، مرد شماره دو القاعده، نوشت: "بازگشت بی ‌نظیربوتو و اعلام وضعیت فوق‌العاده در پاکستان برنامه‌ریزی آمریکایی‌ها بود."

به‌هرروی؛ در ترورهای سیاسی از این‌دست و با پی‌آمدهایی در این ابعاد، نمی‌توان چشم ‌داشت که نتیجه تحقیقات به ‌زودی آشکار شود یا دست‌های پیدا و پنهان همه افشا شوند. اما آن‌چه روشن است این‌که هرگونه ساده‌ کردن مساله و کنارگذاشتن همه‌ احتمال‌ها، راه به‌جایی نمی‌برد.

دراز كردن انگشت اتهام به‌ سوی تنها گروه القاعده، شاید بتواند در دنيای بيرون از پاكستان، افكار عمومی را به‌دليل بدنامی القاعده مجاب كند؛ اما به نظر نمی رسد که مردم پاكستان به اين آسانی بتوانند از كنار اين مساله بگذرند.

برای بسياری، اين پرسش وجود دارد كه چرا دست‌هايی مانع كمك خارجی برای شناسايی عوامل حادثه كراچی شدند؟ شايد خشم مردم پس از ترور خانم بی‌نظير بوتو كه پاكستان را در نا آرامی فروبرده است، از همين روی باشد.

بی ‌گمان، اگر اين‌بار نيز دنيا بخواهد به‌همين سادگی از از كنار ريشه‌يابی و شناسايی همه آمران و عاملان و دست‌های پيدا و پنهان در اين ترور هدفدار بگذرد، بايد منتظر بود كه سونامی حادثه، نه ‌تنها بر سر پاکستان که بر بخش‌هایی دیگری از شبه‌قاره و نیز سرتاسر آسیای میانه نیز فرود آيد.