علیرضا کرمانی روزنامه نگار

	بوتو و شریف می گویند اگر درخواستشان در ارتباط با شیوه رای گیری برآورده نشود، تحریم انتخابات را بررسی خواهند کرد

پیش ازاعلام وضعیت اضطراری (3 نوامبر)، ربوده یا تسلیم شدن دهها تن از نیروهای نظامی در مناطق قبایلی شمال غرب پاکستان به ‌دست طالبان محلی که بسیاری آنرا نوعی "تحقیر ارتش" پاکستان خواندند، خشونتهای فزاینده در نقاط مختلف پاکستان، انفجارهای انتحاری و کشته شدن نزدیک به یکصد و پنجاه تن در کراچی در جریان ورود بینظیر بوتو، نخست وزیر سابق و رهبر حزب مردم پاکستان (18 اکتبر) و از همه مهمتر، رویارویی دادگاه عالی پاکستان با آقای مشرف و احتمال تایید نشدن انتخاب آقای پرویز مشرف به‌عنوان رییس جمهور، همه و همه گویای اوضاع ملتهب و روبه فروپاشی سیاسی در پاکستان بود.

با اعلام وضعیت فوق‌ العاده، خواسته یا ناخواسته، شرایط به گونه ‌ای پیش رفت که نه ‌تنها ژنرال مشرف، بلکه همه دیگر نیروهای سیاسی در صحنه نیز به ‌ناگزیر روی ترازوی وزن کشی رفتند تا نشان ‌داده ‌شود هر یک تا چه اندازه نفوذ و توان برای اثر ‌گذاری دارند.

وکلا و ژنرال

در نخستین گام پس از اعلام وضعیت اضطراری، آقای پرویز مشرف، در یک پیام تلویزیونی، به انتقاد از دیوان عالی پاکستان پرداخت و گفت: "نهاد قضایی کشور با دخالت در امور حکومتی و اجرایی، مانع از کارکرد درست دولت برای حفظ ثبات کشور شده است."

پس از آن، دادگاه عالی پاکستان با رای هفت تن از قضات، حکم به تعلیق دستور رییس جمهوری واعلام وضعیت فوق‌العاده داد؛ اما دولت بلافاصله این تصمیم دادگاه عالی را رد کرد.

	مقابله پی‌ در ‌پی شمار بیشتری از وکلای مخالف، تب ‌و‌‌تاب مبارزه‌ جویی از سوی این نیروهای سیاسی اکنون تا حد زیادی فروکش کرده است

یک سخنگوی دولت پاکستان به خبرگزاریها گفت: "تصمیم دادگاه عالی قابل اجرا نیست؛ زیرا قانون تصریح می ‌کند که هیچ دادگاهی نمی ‌تواند وضعیت اضطراری را به چالش بکشد."

همزمان قاضی افتخار محمد چودری ، رئیس دادگاه، از سوی ژنرال برکنار شد و در روزهای بعد، او به همراه گروه دیگری وکلا و سیاستمداران پاکستانی بازداشت شدند.

قضات جدید دادگاه عالی مراسم تحلیف بجا آوردند و چندی بعد این دادگاه انتخابات ریاست جمهوری (شش اکتبر) را که در آن آقای مشرف پیروز شده بود، رسمیت بخشید.

هر چند پس از اعلام وضعیت فوق ‌العاده، وکلا و روزنامه ‌نگاران در چندین شهر تظاهرات و گرد‌هم ‌آییهایی برپا کردند، اما با مقابله پلیس و نیروهای شبه نظامی روبرو شدند و با بازداشت پی‌ در ‌پی شمار بیشتری از آنان، تب ‌و‌‌تاب مبارزه‌ جویی از سوی این نیروهای سیاسی تا حد زیادی فروکش کرد؛ نیروهایی که بیشتر در میان روشنفکران و فعالان حقوق بشر پایگاه دارند، اما از توان بسیج مردمی چندانی شاید برخوردار نباشند.

اکنون آقای مشرف لباس نظامی را از تن بیرون آورده و اعلام کرده است که انتخابات پارلمانی برای مجلس ملی و مجالس ایالتی، روز هشتم ژانویه (هجدهم دی ‌ماه) "آزاد و عادلانه" برگزار خواهد شد. او همچنین اعلام کرده که بزودی وضعیت فوق العاده را لغو خواهد کرد.

همزمان عملیات ارتش در نقاط مختلف علیه ستیزه جویان تندرو اسلامی ادامه دارد و گزارشها برای مثال از سوات در شمال پیشاور حاکیست که ارتش پاکستان "تقریبا تمام جنگجویان طرفدار طالبان" را از منطقه بیرون رانده است.

احزاب کوچک

"مجلس متحده عمل" که خود از حزبهای "جماعت اسلامی پاکستان" به رهبری "قاضی حسین احمد"، "جمعیت علمای اسلام" یا " جمعیت العلما" به رهبری "مولانا فضل‌الرحمان" و چند حزب اسلامی کوچکتر تشکیل شده است، در دوره پیشین مجلسهای ملی و محلی، با پشتیبانی حزب حاکم هوادار آقای مشرف توانست در دو ایالت سرحد و بلوچستان کرسیهای زیادی را بدست آورد.

	بر سر شرکت در انتخابات پیش رو یا تحریم انتخابات، اختلاف‌ نظر جدی در میان اعضای مجلس متحده عمل وجود دارد

پس از اعلام وضعیت اضطراری در پاکستان، هر چند رهبران احزاب تشکیل ‌دهنده مجلس متحده‌ عمل مخالف‌ خوانی‌هایی کرده‌اند، اما نتوانسته‌اند دست به اقدامی جدی بزنند و هم اینک نیز بر سر شرکت در انتخابات پیش رو یا تحریم انتخابات، اختلاف‌ نظر جدی در میان آنان وجود دارد؛ در حالیکه جماعت اسلامی انتخابات ژانویه را تحریم کرده است، موضع جمعیت‌ علمای اسلام در قبال انتخابات ضد و نقیض است؛ ضمن اینکه هم قاضی حسین احمد و هم مولانا فضل‌الرحمان، هر یک به ‌نوبه خود در روزهای گذشته تلاش کرده ‌اند در برابر ازدست ‌دادن حمایت‌های حزب حاکم، به حزب مردم خانم بوتو نزدیک شوند.

از سوی دیگر، "حزب تحریک انصاف" به رهبری "عمران خان"، بازیکن سرشناس کریکت که ورزش محبوب پاکستانی‌هاست، بیشتر درمیان دانشجویان پایگاه دارد و همچنین است وضعیت "حزب ملی عوام پاکستان" به رهبری " اسفندیار ولی‌خان" که تنها در میان قبایل پشتون از نفوذ برخوردار است. نفوذ این احزاب کم و بیشتر منطقه ای است.

نواز شریف و حزب مسلم لیگ (شاخه نواز)

بی ‌گمان، یکی از بازیگران بزرگ صحنه‌ سیاسی پاکستان، ‌محمد نوازشریف است که رهبری حزب مهم مسلم لیگ (شاخه‌ نواز) را برعهده دارد.

	آقای شریف به صراحت گفته است درخصوص رد صلاحیتش استیناف نخواهد کرد

آقای نواز شریف که صلاحیتش برای شرکت در انتخابات از سوی کمیسیون انتخابات رد شده است، ضمن تهدید به تحریم انتخابات، اما هنوز از اعلام قطعی تحریم از سوی حزبش خودداری کرده است. اگرچه او به صراحت گفته است درخصوص رد صلاحیتش استیناف نخواهد کرد.

در جریان نشست مشترک مطبوعاتی با خانم بوتو، در روز سه ‌شنبه چهارم دسامبر (۱۳ آذر‌ ماه)، آقای شریف گفت: "ما خواستار تحریم انتخابات نیستیم، اما رفتار دولت ما را ناگزیر به اتخاذ چنین سیاستی می‌کند."

همانگونه که بسیاری از ناظران مسایل پاکستان معتقدند به ‌نظر نمی رسد بدون همراهی حزب خانم بوتو، تحریم انتخابات از سوی حزب مسلم لیگ (شاخه نواز) از کارایی چندانی برخوردار باشد و اینرا شاید سیاست‌ مداری کهنه کار چون آقای شریف بخوبی می ‌داند.

بازیگری بنام بینظیر بوتو

"حزب مردم ناگزیر است در انتخابات هشتم ژانویه ‪۲۰۰۸‬ شرکت کند"؛ این را خانم بینظیر بوتو می ‌گوید؛ اگرچه بر اساس گزارشها او در نشستی با آقای شریف به تفاهمهایی برای مقابله مشترک با آقای مشرف رسیده است.

او در یک کنفرانس خبری در پیشاور گفت: " اگر ما انتخابات را تحریم کنیم، به مشرف این امکان را خواهیم داد تا با کسب دو سوم اکثریت در پارلمان، به حالت فوق ‌العاده اعتبار ببخشد."

	مذاکرات پشت پرده آقای مشرف و خانم بوتو بود که راه را برای بازگشت خانم بوتو به کشور در اواخر ماه اکتبر آماده کرد

از چندین ماه گذشته تا کنون، هم آقای پرویز مشرف و هم مخالفان، تلاش کرده ‌اند به‌گونه ‌ای همراهی خانم بوتو و حزب مردم را به‌دست بیاورند؛ چهره‌ای که هم از محبوبیت نسبی داخلی و هم مقبولیت خارجی در نزد متحدان اصلی پاکستان برخوردار است.

مذاکرات پشت پرده آقای مشرف و خانم بوتو بود که راه را برای بازگشت خانم بوتو به کشور در اواخر ماه اکتبر آماده کرد. این مذاکرات گفته می شود از حمایت آمریکا و بریتانیا نیز برخوردار بود. انجام این مذاکرات بین خانم بوتو و ژنرال مشرف انتقادهایی را از سوی حامیان خانم بوتو بهمراه داشت.

همزمان آقای مشرف، با امضای سندی بنام "فرمان آشتی" که همه‌ سیاستمداران فعال در سالهای ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۹ را مشمول عفو می‌سازد، راه را برای تقسیم قدرت با بینظیر بوتو، هموار کرد. اما در میان اعضای حزب حاکم مسلم لیگ (شاخه قائد)، همواره مخالفت‌هایی با تقسیم قدرت وجود داشته است و دارد.

چشم‌انداز انتخابات ژانویه

در اواسط تابستان گذشته و در یک نشست بسیار مهم حزب حاکم، شجاعت حسین، رییس پارلمانی حزب پیشنهاد کرد: "دولت براى این که بتواند در انتخابات بعدى موفق باشد باید با سایر احزاب تعامل داشته باشد."

برخی از ناظران این گونه اظهارات را تلاش حزب حاکم برای نزدیکی به احزاب دیگر در کشور و در نتیجه تلاش برای وسیع تر کردن محبوبیت پایه های قدرت حزب حاکم و آقای مشرف تلقی کردند.

	علیرغم اظهار نظرهای مختلف مقامات احزاب مختلف پاکستان درخصوص انتخابات، این احزاب گزینه های خود را باز نگه داشته و منتظر تحولات آتی هستند

البته از آنزمان تاکنون با توجه به تحولات عدیده ای که در صحنه سیاسی پاکستان صورت گرفته است بخصوص اعلام وضعیت فوق العاده، مشکل است که بتوان گفت که آیا حزب حاکم و آقای مشرف و یا احزاب دیگر با آقای مشرف، در کل اکنون تا چه اندازه قادر به تعامل با یکدیگر هستند.

به ‌نظر می ‌رسد اگر آقای مشرف و حزب حاکم دست کم به نوعی توافق بر سر تقسیم قدرت با حزب خانم بوتو، به نوعی (شاید غیر مستقیم) با حزب آقای شریف و در همین چارچوب با احزاب کوچکتر دیگر برسند، آقای مشرف بتواند به انتخابات چهره‌ ای دموکراتیک و عادلانه ببخشد. در غیر این صورت بحران عدم مشروعیت و مقبولیت همچنان پایدار خواهد ماند و دور از ذهن نیست که شرایط به ‌گونه‌ ای پیش برود که آقای نواز شریف و خانم بوتو از آن به‌ عنوان انقلاب نارنجی در پاکستان نام می ‌برند. البته نکته ای که می توان با صراحت گفت آن است که علیرغم اظهار نظرهای مختلف مقامات احزاب مختلف پاکستان درخصوص انتخابات ژانویه، این احزاب گزینه های خود را باز نگه داشته و منتظر تحولات آتی هستند.