احمد زیدآبادی کارشناس مسائل خاورمیانه

	اين نخستين بار است كه نخست وزير اسرائيل در يك شهر فلسطينی با محمود عباس ملاقات می كند

در واقع تا كنون ديدارهای عباس و اولمرت عموما در مناطق تحت كنترل اسرائيل و بخصوص در دفتر اولمرت در بيت المقدس صورت گرفته و اين نخستين بار است كه نخست وزير اسرائيل در يك شهر فلسطينی تحت تسلط دولت خودگردان با عباس ملاقات می كند.

از اين رو، محل ديدار اهميت نمادین پيدا كرده است و نشان می دهد که طرف اسراییلی برای پذیرش استقلال فلسطینی ها، از آمادگی بیشتری نسبت به قبل برخوردار است.

کنترل امنیتی فلسطینی ها بر شهرهای کرانه باختری، همکاری های امنیتی دو جانبه، برچیدن پست های بازرسی از کرانه باختری و چند مساله دیگر در دستور کار مذاکرات دو طرف قرار دارد.

به نظر نمی رسد که آقای اولمرت در دیدارش با آقای عباس، به همه تقاضاهای فلسطینی ها در موارد فوق پاسخ مثبت دهد، اما احتمال پیشرفت در این زمینه ها وجود دارد.

آنچه اما دیدار اریحا را برجسته می کند، گزارش رسانه های عربی و اسرائیلی از احتمال بررسی مسائل بنیادی مربوط به تشکیل کشور مستقل فلسطین در ملاقات آقای عباس با اهود اولمرت است.

مسائل بنیادی مربوط به تشکیل کشور فلسطینی، تعیین مرزهای نهایی کشور فلسطینی، سرنوشت شهرک های یهودی نشین در کرانه باختری، مساله بیت المقدس شرقی و موضوع آوارگان فلسطینی را شامل می شود.

طبق گزارشهای رسانه ای، رئیس تشکیلات خودگردان و نخست وزیر اسرائیل، تلاش می کنند در باره اختلافهای بنیادی بین خود به "توافق اصولی" دست یابند تا آن را در کنفرانس بین المللی صلح خاورمیانه که قرار است نوامبر آینده در واشنگتن برگزار شود، ارائه کنند.

ظاهرا جرج بوش تصمیم گرفته است که تا پایان اقامت خود در کاخ سفید، که پاییز سال آینده به پایان می رسد، شاهد توافق نهایی بین اسرائیل و فلسطینی ها باشد.

به نظر می رسد که کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا در جریان دیدار اخیرش از خاورمیانه، رهبران اسرائیل را تحت فشار گذاشته است تا درباره مسائل حساس مورد اختلاف آنها با فلسطینی ها با محمود عباس مذاکره کنند تا کنفرانس صلح ماه نوامبر فقط جنبه تشریفاتی پیدا نکند و در عمل راهگشای حل مناقشه دیرپای خاورمیانه باشد.

ظاهرا جرج بوش، رئیس جمهور آمریکا، تصمیم گرفته است که تا پایان اقامت خود در کاخ سفید که پاییز سال آینده به پایان می رسد، شاهد توافق نهایی بین اسرائیل و فلسطینی ها باشد.

مساله اصلی اما این است که آیا در مدت زمان باقی مانده از ریاست جمهوری آقای بوش، امکان دستیابی اسرائیل و فلسطینی ها به توافق نهایی وجود دارد و یا اینکه آقای بوش نیز به سرنوشت بیل کلینتون، رئیس جمهور پیش از او، دچار خواهد شد؟

آقای کلینتون در ماههای منتهی به پایان ریاست جمهوری اش، یاسر عرفات و اهود باراک، رهبران وقت فلسطینیان و اسرائیل را به کمپ دیوید فراخواند تا تحت نظارت شخصی او پیمان نهایی صلح را امضاء کنند. اما دو طرف به توافق نرسیدند و آن اجلاس نیز شکست خورد.

مسلما شرایط امروز حاکم بر جامعه فلسطینی و اسرائیلی نسبت به آن زمان، تغییرات بسیار کرده است.

به نظر می رسد اکثریت فلسطینی ها پس از یک دور مبارزه خشونت آمیز همراه با بکارگیری شیوه های انتحاری، به تدریج به این نتیجه رسیده اند که مذاکره کم هزینه ترین راه دستیابی آنها به استقلال و تاسیس دولت ملی است.

اسرائیلی ها نیز پس از یک دور حمایت از سرکوب فلسطینی ها و استقبال از احزاب راستگرا، ظاهرا به این باور رسیده اند که به رسمیت شناختن حق تعیین سرنوشت فلسطینی ها از طریق موافقت با تشکیل کشوری مستقل در اراضی اشغالی جنگ ژوئن ۱۹۶۷ تنها راه تامین امنیت بلند مدت دولت اسرائیل و پذیرفته شدن آن توسط کشورهای عرب خاورمیانه است.

از این رو، امروزه، به خلاف سال ۲۰۰۰ میلادی، اکثریت قابل توجه فلسطینی ها و اسرائیلی ها، از راه حل دو دولتی برای پایان دادن به مناقشه خاورمیانه حمایت می کنند و این نکته کارت برنده ای برای دیپلماسی دولت جرج بوش تلقی می شود.

امروزه، به خلاف سال ۲۰۰۰ میلادی، اکثریت قابل توجه فلسطینی ها و اسرائیلی ها، از راه حل دو دولتی برای پایان دادن به مناقشه خاورمیانه حمایت می کنند و این نکته کارت برنده ای برای دیپلماسی دولت جرج بوش تلقی می شود.

با این حال، موانع دستیابی سریع به توافق نهایی همچنان بسیار است. دولت اسرائیل هنوز نظر نهایی خود را در مورد آنچه قرار است در یک توافق قطعی به فلسطینی ها واگذار کند، اعلام نکرده است و بنابراین مشخص نیست که پیشنهاد نهایی آنها تا چه اندازه مورد قبول فلسطینی ها و یا مردم اسرائیل قرار گیرد.

طرف فلسطینی هم هنوز میزان انعطاف و یا سرسختی خود را نسبت به اختلافهای بنیادی با اسرائیل روشن نکرده است و از این رو مشخص نیست که چارچوب نهایی آنها تا چه اندازه مورد موافقت مردم فلسطین و یا اسرائیل قرار خواهد گرفت.

افزون بر موارد بغرنج فوق، هنوز اکثریت اسرائیلی ها به دولت تحت رهبری محمود عباس به عنوان دولتی که قادر به عمل به تعهدات داخلی و بین المللی خود باشد، نمی نگرند و دادن امیتاز‌های نهایی به آن را خطرناک می دانند.

در واقع، دولت آقای عباس برای امضای توافق نهایی صلح، باید از شرایط یک دولت دارای اقتدار و صلاحیت لازم برخوردار باشد، شرایطی که بسیاری از ناظران آنها را در دولت آقای عباس نمی بینند.

شاید به همین جهت است که تونی بلر، نماینده ویژه کمیته چهار جانبه بین المللی در امور خاورمیانه، تمام تلاش خود را صرف کمک به نهادسازی اقتصادی و سیاسی در سرزمین های فلسطینی کرده است تا زمینه تشکیل دولتی مستقل در این سرزمین ها فراهم آید.

احتمال دارد که آقای بلر در کار خود موفق شود، اما آیا نهادسازی ممکن است چندان سریع باشد که در حدود ۱۵ ماه، پایه های یک دولت صاحب صلاحیت را استوار کند؟

در این باره، تردید بسیاری وجود دارد.